Αυτά τα ψάρια δεν τα θέλει κανείς

Οι Βασιλάκηδες, οι κορδέλες, οι γουρλομάτηδες και τα σκυλάκια, δεν
πρόκειται ποτέ να βρεθούν στο… πιάτο σας. Είναι τα ψάρια που κανείς δεν
θέλει. Παρ’ όλο που πολύ συχνά πιάνονται στα δίχτυα των ψαράδων, η μοίρα τους
είναι να καταλήξουν πάλι στη θάλασσα. Κι αυτό γιατί βρίσκονται στην κορυφή της
λίστας των απορριπτόμενων ψαριών στην Ελλάδα.

Η διαλογή. Οι ψαράδες εντοπίζουν τα «άχρηστα» ψάρια του φορτίου τους

Έτσι ονομάζονται τα ψάρια που πετάγονται πάλι στη θάλασσα από τους ψαράδες,
γιατί δεν είναι αρκετά μεγάλα, νόστιμα και γνωστά στους καταναλωτές ή γιατί η
αγορά έχει ήδη γεμίσει με το συγκεκριμένο είδος εκείνη την ημέρα και η ψαριά
δεν συμφέρει οικονομικά. Κι αυτά τα ψάρια δεν είναι λίγα. Υπολογίζεται ότι το
40%-50% της συνολικής ψαριάς επιστρέφει στη θάλασσα. Για πρώτη φορά στην
Ελλάδα, τρία κέντρα θαλασσίων ερευνών συνεργάζονται σε μια έρευνα που
ασχολείται με τα ψάρια που δεν βλέπουν ποτέ το φως τής… δημοσιότητας.
Πρόκειται για το Ινστιτούτο Θαλάσσιας Βιολογίας Κρήτης (ΙΘΑΒΙΚ), που τη
συντονίζει, το Εθνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΚΘΕ) και το Ινστιτούτο
Αλιευτικής Έρευνας στην Καβάλα. Το πρόγραμμα ξεκίνησε το 1995 στο Ιόνιο, τις
Κυκλάδες και το Βόρειο Αιγαίο και θα ολοκληρωθεί το 2000. Ο στόχος είναι να
καταγραφούν η ποσότητα των απορριπτόμενων ψαριών, οι διακυμάνσεις στα ποσοστά
κάθε ψαριάς και οι παράγοντες που τα καθορίζουν.

Πόσα είναι

Σημαντικό όμως ζητούμενο των επιστημόνων είναι να καταλάβουν πόσα είναι στην
πραγματικότητα τα αλιευτικά αποθέματα της χώρας. «Μέχρι τώρα, οι εκτιμήσεις
μας βασίζονται στα ψάρια που κυκλοφορούν στην αγορά, τα εμπορεύσιμα
αλιεύματα», εξηγεί η κ. Βασιλική Βασιλοπούλου, υπεύθυνη της έρευνας εκ μέρους
του ΕΚΘΕ και ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων. «Δεν
λαμβάνουμε ποτέ υπόψη τα απορριπτόμενα ψάρια. Αυτά όμως, μπορεί να μας δώσουν
μια διαφορετική εικόνα για το σύνολο των αλιευμάτων της Ελλάδας». Τα πρώτα
συμπεράσματα, που παρουσιάζουν σήμερα «ΤΑ ΝΕΑ», κρύβουν εκπλήξεις για τους
επιστήμονες. Τα ψάρια που καταλήγουν πάλι στη θάλασσα φτάνουν το 40%-50% της
συνολικής ποσότητας κάθε ψαρά. «Δεν γνωρίζαμε ότι ο όγκος των απορριπτόμενων
ψαριών είναι τόσο μεγάλος», λέει ο κ. Κώστας Παπακωνσταντίνου, διευθυντής του
Ινστιτούτου Θαλασσίων Βιολογικών Πόρων στο ΕΚΘΕ.

Μια νέα διάσταση

«Μιλάμε για μια καινούργια διάσταση στη διαχείριση των αλιευτικών πόρων.
Πρέπει να βρεθούν τρόποι να εκμεταλλευθούμε αυτές τις ποσότητες που πετιούνται
πάλι στη θάλασσα, όπως γίνεται στο εξωτερικό». Η χρήση τους ως πρώτη ύλη για
ιχθυοτροφές σε υδατοκαλλιέργειες, για παράδειγμα, ήδη εφαρμόζεται στον Βόρειο
Ατλαντικό, όπου όμως η αλιεία είναι βιομηχανική. Στην Ελλάδα, αντίθετα, είναι
δύσκολο να οργανωθεί ο μηχανισμός συλλογής τους, λόγω της μορφής της εγχώριας
αλιείας. Πάντως, οι μεγάλες ποσότητες των απορριπτόμενων ψαριών προβληματίζουν
τους επιστήμονες, καθώς η διαδικασία απόρριψής τους μπορεί να διαταράξει την
οικολογική ισορροπία σε μια περιοχή. Τα περισσότερα ψάρια που καταλήγουν πάλι
στη θάλασσα, είναι ήδη νεκρά. Μερικά τρώγονται από άλλα ψάρια, αλλά τα
περισσότερα είναι άχρηστα ακόμα και για το υδάτινο οικοσύστημα.

Το φαινόμενο είναι έντονο στη Μεσόγειο, εξηγεί η κ. Βασιλοπούλου, όπου λόγω
της φύσης της αλιείας, μαζί με τα κύρια εμπορεύσιμα είδη, πιάνονται σημαντικές
ποσότητες άλλων, τα οποία πολλές φορές δεν έχουν εμπορική αξία. Τα
απορριπτόμενα αλιεύματα ανήκουν σε τρεις κατηγορίες: τα εμπορικά είδη που
έχουν σταθερή αξία στην αγορά, π.χ. μπακαλιάρος, κουτσομούρα κλπ. αλλά είναι
μικρού μεγέθους ή έχουν υποστεί φθορά από την αλιεία, τα είδη που δεν έχουν
σταθερή αξία, όπως η σαρδέλα και το σαφρίδι και η απόρριψή τους σχετίζεται με
τις συνθήκες που επικρατούν στην αγορά και τέλος, τα είδη που δεν έχουν καμιά
εμπορική αξία. Πολλά από αυτά, βέβαια, τρώγονται σε άλλες χώρες, αλλά όχι στην
Ελλάδα, καθώς «οι Έλληνες είναι πολύ εκλεκτικοί στα ψάρια και τρώνε μόνο τα
καλύτερης ποιότητας».

Μεγάλες διακυμάνσεις

Κατά μέσο όρο το ποσοστό των ψαριών που πετάγεται από τις μηχανότρατες στη
θάλασσα φτάνει το 50%, αλλά οι διακυμάνσεις είναι μεγάλες και εξαρτώνται από
το βάθος, τις ιδιομορφίες τού πυθμένα, την εποχή, ακόμα και την ικανότητα του
ψαρά. Σημαντικό ρόλο παίζει και η κατηγορία του αλιεύματος. Στα ψάρια, οι
απορριπτόμενες ποσότητες φτάνουν 40%, στα κεφαλόποδα το 30% και στα
καρκινοειδή το 60%.

Επικεντρώνοντας την προσοχή τους σε συγκεκριμένα είδη, οι επιστήμονες
διαπίστωσαν ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των μπαρμπουνιών και της κουτσομούρας,
που ψαρεύεται, οδηγείται στην αγορά, τα μικρά λυθρίνια απορρίπτονται μέχρι και
8%, ενώ το 5%-15% των μπακαλιάρων και το 6%-20% των γαρίδων ξαναρίχνονται στη
θάλασσα. Ειδικά για τα δύο τελευταία είδη, έχει μεγάλη σημασία η τιμή τους
στην τοπική αγορά, η αφθονία τους και η εποχή της αλιείας.