Το κατά Θουκυδίδην Κόσοβο

Αν ζούσε ο Θουκυδίδης τι θα έγραφε για τον πόλεμο στον Περσικό Κόλπο και
στη Γιουγκοσλαβία; Πώς θα περιέγραφε την ανάμειξη του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ; Τι θα
έλεγε για τη δράση των Ευρωπαίων και πώς θα χαρακτήριζε τη στάση της
Ευρωπαϊκής Ένωσης;

Το θέμα είναι τολμηρό, αλλά και γοητευτικό για έναν καθηγητή Διεθνών Σχέσεων.
Και ο Αθανάσιος Πλατιάς το επεχείρησε, εκδίδοντας το νέο του βιβλίο με τίτλο
«Διεθνείς Σχέσεις και Στρατηγική στον Θουκυδίδη», στις Εκδόσεις «Εστία».

Στην εισαγωγή του, πάντως, ο συγγραφέας καταγράφει στο βιβλίο του ­
αποσπάσματα του οποίου προδημοσιεύουν «ΤΑ ΝΕΑ» ­ μία φράση του Θουκυδίδη: «Δεν
κατηγορώ εκείνους που επιζητούν να επεκτείνουν την εξουσία τους. Κατηγορώ
εκείνους που είναι πρόθυμοι να υποταχθούν».

Και επισημαίνει ότι σήμερα, όσο ποτέ άλλοτε, ο Θουκυδίδης είναι πολύ
επίκαιρος, κυρίως για να κατανοήσει κανείς τις κινήσεις της μεγαλύτερης
υπερδύναμης του 20ού αιώνα.

Στο κεφάλαιό του «Η στρατηγική της εξουθένωσης: παρελθόν, παρόν και μέλλον», ο
Αθανάσιος Πλατιάς σημειώνει ότι «οι Αθηναίοι έχασαν έναν πόλεμο που θα
μπορούσαν, σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, εύκολα να είχαν κερδίσει, αφού ο
συσχετισμός δυνάμεων ήταν ευνοϊκός για αυτούς». Έτσι, με τους παραλληλισμούς
του φθάνει, πολλούς αιώνες αργότερα, στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου.

«Από την πλευρά τους οι ΗΠΑ προκειμένου να αντιμετωπίσουν τη Σοβιετική Ένωση
κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου άντλησαν από την εμπειρία του παρελθόντος,
καταφεύγοντας έτσι στη στρατηγική της εξουθένωσης. Η ομοιότης μεταξύ της
στρατηγικής εξουθένωσης που εφήρμοσε ο Περικλής και της αμερικανικής
στρατηγικής κατά τον Ψυχρό Πόλεμο είναι εντυπωσιακή.

Η αμερικανική υψηλή στρατηγική εναντίον της ΕΣΣΔ περιελάμβανε: ανάσχεση της
σοβιετικής ισχύος μέσω ενός πλέγματος συμμαχιών γύρω από τα σύνορα της ΕΣΣΔ.
Οικονομικό και τεχνολογικό αποκλεισμό μέσω άρνησης πρόσβασης της ΕΣΣΔ στην
οικονομία και την υψηλή τεχνολογία της Δύσης. Υπονόμευση της εσωτερικής
νομιμοποίησης του σοβιετικού πολιτικού συστήματος μέσω υποστήριξης των
αντιφρονούντων και ενθάρρυνσης εθνικών κινημάτων. Εντατικοποίηση της
τεχνολογικής κούρσας εξοπλισμών, ώστε να εξαντληθεί οικονομικά ο αντίπαλος.
Απόρριψη του κατευνασμού του αντιπάλου, ώστε η ΕΣΣΔ να μην αποκομίσει οφέλη
από τυχόν αμερικανικές υποχωρήσεις και να μην κλονισθεί η αμερικανική ηγεσία
του δυτικού κόσμου. Επένδυση στην ποιοτική υπεροχή μέσω προηγμένης
τεχνολογίας. Ενίσχυση των κατά καιρούς ανταγωνιστών της ΕΣΣΔ (Κίνα,
Αφγανιστάν) και υπονόμευση της διεθνούς εικόνας της ΕΣΣΔ, με απονομιμοποίηση
του σοβιετικού μοντέλου στα μάτια της διεθνούς κοινής γνώμης».

Ο Αθανάσιος Πλατιάς κάνει συνεχείς συσχετισμούς με τον Θουκυδίδη και την εποχή του.

«Το γεγονός όμως ότι η στρατηγική της εξουθένωσης», παρατηρεί, «θα γίνει όλο
και πιο δημοφιλής στα χρόνια που έρχονται, δεν αναιρεί επ’ ουδενί τη σημασία
της κλαουζεβιτσιανής προσέγγισης του πολέμου, αρχέτυπο της οποίας αποτελεί η
υψηλή στρατηγική της Σπάρτης στον Πελοποννησιακό Πόλεμο.

Αυτό συμβαίνει επειδή, ακόμα και με την υιοθέτηση της στρατηγικής της
εξουθένωσης, η άμεση προσέγγιση θα εξακολουθήσει να παίζει πρωτεύοντα ρόλο.
Είναι, άλλωστε, χαρακτηριστικό ότι και η ίδια η υψηλή στρατηγική του Περικλή,
το αρχέτυπο της στρατηγικής τής εξουθένωσης, πέτυχε αποφασιστικά αποτελέσματα
όταν ακολούθησε άμεση προσέγγιση και έπληξε την ίδια τη Σπάρτη, μέσω των
επιχειρήσεων της Πύλου, της Σφακτηρίας και των Κυθήρων».

Ο συγγραφέας, έχοντας μελετήσει την πολιτική των ΗΠΑ τα τελευταία χρόνια, και
με βάση τα ιστορικά κείμενα του Θουκυδίδη, κάνει και άλλους παραλληλισμούς και
καταλήγει σε συμπεράσματα.

«Με βάση τις δύο περιπτώσεις, του Κόλπου και της Γιουγκοσλαβίας, φαίνεται ότι
μπορεί κανείς να καταλήξει σε ορισμένα συμπεράσματα αναφορικά με τον τρόπο με
τον οποίο οι ΗΠΑ, η ισχυρότερη δύναμη στο σημερινό διεθνές σύστημα, αναμένεται
να προσεγγίζουν τον πόλεμο τα επόμενα χρόνια: πρωταρχικό ρόλο θα παίξει η
εξουθένωση του αντιπάλου μέσω οικονομικού πολέμου και διπλωματικής απομόνωσης.
Με τον τρόπο αυτό, οι ΗΠΑ θα προσπαθούν να εκμεταλλευθούν την κεντρική θέση
που κατέχουν στο διεθνές οικονομικό και πολιτικό σύστημα.

Η θέση που κατέχουν στον διεθνή καταμερισμό εργασίας είναι τέτοια, ώστε η
προβολή από μέρους των μέτρων, όπως οικονομικά εμπάργκο, να έχει
καταστρεπτικές συνέπειες για τον εκάστοτε αντίπαλο. Επιπλέον, στο διπλωματικό
επίπεδο, η κυρίαρχη διεθνής θέση των ΗΠΑ τους επιτρέπει να συμπαρασύρουν έναν
εξαιρετικά μεγάλο αριθμό χωρών με το μέρος τους, καταδικάζοντας τον αντίπαλο
σε βέβαιη διπλωματική απομόνωση.

Σε επίπεδο στρατιωτικής η προσέγγιση θα είναι άμεση, με στόχο την καταστροφή
των Ενόπλων Δυνάμεων του αντιπάλου. Και εδώ, οι ΗΠΑ θα προσπαθήσουν να
εκμεταλλευθούν τα συγκριτικά τους πλεονεκτήματα, που συνίστανται σε υπεροχή σε
δύναμη πυρός και κυριαρχία σε θάλασσα, αέρα και Διάστημα».

Ο Αθανάσιος Πλατιάς συνεχίζει λέγοντας πως «δεν είναι υπερβολή να υποστηρίξει
κανείς ότι η τεχνολογική υπεροχή των ΗΠΑ τους έχει επιτρέψει να περάσουν σε
μία εντελώς καινούργια μορφή πολέμου και να υπερβούν τον τρόπο με τον οποίο ο
πόλεμος διεξαγόταν μέχρι πρότινος».

Το εξώφυλλο. Από τις Εκδόσεις «Εστία» θα κυκλοφορήσει το βιβλίο του Αθ. Πλατιά

Πού έγκειται τελικώς η επικαιρότητα του Θουκυδίδη; Ο Αθανάσιος Πλατιάς
πιστεύει ότι από την ανάλυση της στρατηγικής της αρχαίας Αθήνας και της
Σπάρτης έγινε φανερό ότι «ο καθένας από τους δύο εμπολέμους προσπάθησε να
εκμεταλλευθεί τα συγκριτικά πλεονεκτήματα που διέθετε και ταυτόχρονα να
εξουδετερώσει τα αντίστοιχα πλεονεκτήματα του αντιπάλου».

Και προσθέτει: «Ακριβώς το ίδιο προσπαθούν αυτή τη στιγμή να κάνουν οι ΗΠΑ. Η
υψηλή στρατηγική που αναμένεται να ακολουθήσουν οι ΗΠΑ κατά τα επόμενα χρόνια
βασίζεται στην εκμετάλλευση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων (κεντρική θέση στο
διεθνές οικονομικό και πολιτικό σύστημα, υπέρτερη δύναμη πυρός, κυριαρχία σε
θάλασσα και αέρα, τεχνολογική υπεροχή) και στην εξουδετέρωση των αντίστοιχων
πλεονεκτημάτων των πιθανών αντιπάλων τους (καλύτερη γνώση του εδάφους, πιθανώς
μεγαλύτερη αποφασιστικότητα για συνέχιση του πολέμου και μεγαλύτερη
ανεκτικότητα σε απώλειες).

Επιπλέον, το πέρασμα σε μια νέα μορφή πολέμου ως συνέπεια της αμερικανικής
τεχνολογικής υπεροχής φέρνει στον νου τον τρόπο με τον οποίο η ναυτική υπεροχή
της Αθήνας τής επέτρεψε να περάσει σε μια εντελώς νέα μορφή πολέμου,
υπερβαίνοντας την παραδοσιακή μορφή που βασιζόταν στη φάλαγγα πεζικού. Για
άλλη μια φορά επιβεβαιώνεται ότι αν και οι υλικές συνθήκες μεταβάλλονται, η
λογική της σύγκρουσης ανάμεσα σε οργανωμένα πολιτικά σύνολα παραμένει η ίδια
μέσα στους αιώνες και το έργο του Θουκυδίδη παραμένει ένας αξιόπιστος οδηγός
για την κατανόηση της λογικής αυτής».