Το μίσος των Αλβανών απελευθερώνεται με την είσοδο των στρατιωτών του ΝΑΤΟ

Το τηλεφώνημα έγινε, αφού είχε πέσει η νύκτα. Ήταν η Αλβανή διερμηνέας μας, η
Ναρτιλά. Φοβόταν να έρθει στο ξενοδοχείο μας, αλλά φοβόταν ακόμη περισσότερο
για τους γονείς της. «Είμαι η Μαρίγια», είπε χρησιμοποιώντας το σερβικό όνομα,
με το οποίο είχαμε συμφωνήσει να την φωνάζουμε. «Μας διώχνουν από τα σπίτια
μας. Σας παρακαλώ, ελάτε και φέρτε όσο περισσότερους μπορείτε. Εγώ πρέπει να
πάω για να σώσω τους γονείς μου». Έξω, στους σκοτεινούς δρόμους της Πρίστινα,
ακούγονταν πυροβολισμοί, κάποιοι μόλις ένα τετράγωνο μακριά, άλλοι από τον
λόφο του Βράνιεβατς, όπου ζουν οι γονείς της Ναρτιλά.

Το Κόσοβο δεν είναι ο καλύτερος τόπος για να κάνεις τον καλό Σαμαρείτη, ωστόσο
κάναμε ό,τι μπορούσαμε. Το είπαμε σε όσους δημοσιογράφους μπορέσαμε να βρούμε
στο εστιατόριο του «Γκραν Οτέλ». Βρήκα μία ομάδα στρατιωτών της KFOR (η
ειρηνευτική δύναμη στο Κόσοβο), που μόλις είχαν φτάσει στην Πρίστινα και
ζήτησα κάποιον Βρετανό αξιωματικό. Μόλις είδα κάποιον να σπεύδει να
απομακρυνθεί, κατάλαβα πως είχα βρει τον άνθρωπό μου. Δεν μπορούσε να
βοηθήσει, μου είπε, χωρίς να μου δώσει τον χρόνο να του πω για το τηλεφώνημα
της Ναρτιλά.

Δημοσιογράφοι

Αστυνομικά καθήκοντα. Αμερικανοί στρατιώτες κρατούν πολίτη στα σύνορα του Κοσσυφοπεδίου με την ΠΓΔΜ. Οι αντάρτες του ΑΣΚ, όμως, περνούν ανεξέλεγκτα από τις διόδους που εγκαταλείπουν τα σερβικά στρατεύματα

Τα σερβικά τηλεοπτικά συνεργεία αρνήθηκαν, και με το δίκιο τους, να μπουν σε
μία αλβανική περιοχή. Αρκετοί Δυτικοί δημοσιογράφοι σκέφτηκαν, όπως το έθεσε
ένας από αυτούς, πως «το θέμα μπορεί να περιμένει ώς αύριο», κάτι που βέβαια
δεν σκόπευα να πω στη Ναρτιλά. Αλλά δύο άνδρες και μία γυναίκα ήταν έτοιμοι να
διακινδυνεύσουν για την οικογένεια της Ναρτιλά.

Ο πιο θαρραλέος ήταν ένας Σέρβος, ο οδηγός μας, ο Γκόραν. Είπε ότι θα μας πάει
μέσα από τους σκοτεινούς δρόμους ­ ανάμεσα στους Αλβανούς που είναι οι εν
δυνάμει εχθροί του ­ και αμέσως εμφανίσθηκαν δύο άλλοι δημοσιογράφοι, μία της
σουηδικής τηλεόρασης κι ένας του CNN.

Όταν φτάσαμε στο Βράνιεβατς, ένα όχημα της σερβικής πολιτοφυλακής βρισκόταν
στη διασταύρωση. Δύο πρόσωπα μάς κοίταξαν από τα παράθυρα. Δεν μας ακολούθησαν
και όταν μπήκαμε στους στενούς, γεμάτους σκουπίδια δρόμους, ακούσαμε τους
πυροβολισμούς. Σταματήσαμε ανάμεσα στα μισοερειπωμένα χαμόσπιτα. Ήταν μία
εγκαταλελειμένη πόλη που είχε ήδη λεηλατηθεί από τους Σέρβους ενόπλους.
Παρατηρήσαμε όμως μια κίνηση πίσω από μια σιδερένια πύλη.

Καμένα σπίτια

Είπα πως είμαι Άγγλος και η πύλη σιγά σιγά άνοιξε και μία ηλικιωμένη γυναίκα
εμφανίσθηκε και είπε κάτι στα αλβανικά Μετά έκαναν την εμφάνισή τους τρία
παιδιά. Ρωτήσαμε για το σπίτι της Ναρτιλά και η ηλικιωμένη γυναίκα μάς οδήγησε
σε μία μαυρισμένη πόρτα. Την χτύπησε και βγήκε ένας ηλικιωμένος άνδρας, που
έτρεμε από τον φόβο. Ήταν ο πατέρας της Ναρτιλά. Και άλλα παιδιά εμφανίσθηκαν
από μία καλύβα, μετά ένας νέος άνδρας κι ένα κορίτσι και μία ηλικιωμένη
γυναίκα. Δεν θέλω να ξανακούσω συγκρίσεις του Κόσοβου με τον Β’ Παγκόσμιο
Πόλεμο, αλλά έχω δει φωτογραφίες από τα γκέτο της Πολωνίας και μου ήρθε στον
νου και η Άννα Φρανκ στη σοφίτα της. «Οι ένοπλοι μόλις έφυγαν, αλλά είπαν ότι
θα μας κάψουν όλους αύριο», είπε το κορίτσι στα αγγλικά. «Πυροβόλησαν τα
σπίτια μας και στον αέρα. Μόλις έφυγαν».Όλοι ήταν και τρομοκρατημένοι. Από τις
καλύβες και τα παραπήγματα άρχισε να βγαίνει ένας ολόκληρος κρυμμένος
πληθυσμός. «Πού είναι το ΝΑΤΟ;», φώναξε μία γυναίκα. «Σωπάστε, σωπάστε…»,
έλεγα διαρκώς. «Αν φωνάζετε, οι Σέρβοι θα επιστρέψουν». Επέστρεψα στο
αυτοκίνητο. Φύγαμε και τα φαντάσματα των Αλβανών επέστρεψαν στα κατεστραμμένα
σπίτια τους και οι σιδερένιες πύλες έκλεισαν σιωπηλά.

Πικρό φινάλε

Είναι μία μικρή, σκοτεινή ιστορία από μία χώρα δυστυχίας, η οποία αξίζει όμως
το ένδοξο, θλιβερό, πικρό φινάλε που ήρθε έπειτα από λίγες ώρες, καθώς οι
Βρετανοί στρατιώτες οδήγησαν το πρωί του Σαββάτου τα θωρακισμένα οχήματά τους
ώς το Βράνιεβατς, δίνοντας και πάλι ζωή στη νεκρή αλβανική πόλη. Στην αρχή
βγήκαν στον δρόμο μόνο λίγα κορίτσια, μετά οι γονείς τους, μετά νεαροί ­
πολλοί νεαροί ­ και μετά κάθε άνδρας, γυναίκα και παιδί, και η οικογένεια της
Ναρτιλά ανάμεσά τους. Έριχναν λουλούδια στους στρατιώτες και τα θωρακισμένα
οχήματα, φώναζαν «ΝΑΤΟ – ΝΑΤΟ – ΝΑΤΟ…», κάποιος είχε γράψει «Tony Bler» στην
άσφαλτο. Και μετά άρχισαν να φωνάζουν «UCK – UCK – UCK». Ανάμεσα στους
στρατιώτες, έβλεπε κανείς και μικρά αυτοκίνητα με οικογένειες που τα έχασαν
όλα, οι γυναίκες στριμωγμένες στο πίσω κάθισμα με τα πρόσωπά τους σκεπασμένα,
οι άνδρες με τα μάτια καρφωμένα στον δρόμο, προσπαθώντας να αγνοήσουν τις
κραυγές «UCK – UCK». Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και πάλι. Οι σερβικές
οικογένειες, που το 1945 εγκατέλειπαν την ανατολική Πρωσία και τη Σουδητία,
πληρώνοντας το τίμημα της επέκτασης του Ράιχ και χωρίς να έχουν τη συμπάθεια
κανενός, τώρα άκουγαν τους χλευασμούς του πλήθους. Ένας Αλβανός πέταξε ένα
τούβλο σ’ ένα αυτοκίνητο. Ένας Βρετανός στρατιώτης τού είπε να μην το κάνει
και αυτός άνοιξε αθώα τα χέρια του.

«Αίμα στα χέρια τους»

Ποιος μπορεί να τους κατηγορήσει; Ένας νεαρός Αλβανός από το Ποντούγεβο ­ που
οι σερβικές δυνάμεις «καθάρισαν» τον Απρίλιο ­ λέει πως Σέρβοι αστυνομικοί
ζουν τώρα στο σπίτι του. «Επιτέλους, αισθανόμαστε προστατευμένοι», είπε
κοιτώντας τα βρετανικά θωρακισμένα. Τον ρωτάω αν θα μπορούσαν να ζήσουν εκεί
Σέρβοι. «Όλοι οι Σέρβοι έχουν αίμα στα χέρια τους», μου απαντά. «Δεν μπορούν
να μείνουν εδώ, επειδή ξέρουν τι έχουν κάνει».

Ο Γκόραν περίμενε, ως συνήθως, ανάμεσα στους Αλβανούς, δίπλα στο αυτοκίνητό
μας. Όταν αποφασίσαμε να φύγουμε, κάποιοι είδαν ότι είχαμε πινακίδες του
Βελιγραδίου και άρχισαν να βρίζουν τον Γκόραν. Ένας έριξε μία πέτρα. Πήγαμε
προς το Βράνιεβατς, αλλά ακούγονταν πάλι πυροβολισμοί και επιστρέψαμε,
περνώντας και πάλι μέσα από το πλήθος. Ο Γκόραν οδηγούσε προσεκτικά,
προσέχοντας να μην χτυπήσει κάποιον από τους ανθρώπους αυτούς που τον
μισούσαν. Κάπως έτσι εκτυλίχθηκε η «απελευθέρωση» της Πρίστινα.