Ο «Έλληνας» του Χάντκε και οι Έλληνες συγγραφείς

Είχε η Ελλάδα την τιμητική της εκείνη τη μέρα (10 Ιουνίου) στην Αυστρία; Ή
επρόκειτο για σύμπτωση; Μάλλον το δεύτερο, αφού δεν υπήρχε καμιά προηγούμενη
συνεννόηση μεταξύ των πόλεων-πόλων της χώρας αυτής, δηλαδή της Βιέννης και του Σάλτσμπουργκ.

Διότι στο μεν Σάλτσμπουργκ ξεκινούσε το τριήμερο το αφιερωμένο στη λογοτεχνία
από την Ελλάδα, ενώ στη Βιέννη, την ίδια μέρα, γινόταν η παγκόσμια πρεμιέρα
του νέου θεατρικού έργου του Πίτερ Χάντκε, στο Burgtheater, το «Εθνικό» τους
θέατρο, «Βόλτα με την πιρόγα ή το έργο σχετικά με μια ταινία πάνω στον
πόλεμο», όπου την «αλήθεια» φαίνεται να την κατέχει ένας «Έλληνας», με την
ιδιότητα του δημοσιογράφου.

Αν συνυπολογίσουμε ότι την άλλη «αλήθεια» σχετικά με τον πόλεμο στη
Γιουγκοσλαβία, την «κατείχε», κατά τον Ρεζίς Ντεμπρέ, ο Οδυσσέας Βουδούρης,
από τους Γιατρούς χωρίς Σύνορα, είναι ενδιαφέρον ότι για τον Χάντκε, Έλληνας
πάλι είναι αυτός που υπεραμύνεται για τη «διαστρέβλωση της ιστορίας».

Άρα (απλοϊκό συμπέρασμα) η χώρα μας σε επίπεδο, τουλάχιστον,
δημιουργών-διανοουμένων, ξεχώρισε στην κρίση του Κοσσυφοπεδίου και ήδη φάνηκαν
τα πρώτα απτά δείγματα της αντί-θεσής της στην υπόλοιπη εξαμερικανισμένη
Ευρώπη ή εξευρωπαϊσμένη Αμερική.

Στο Σάλτσμπουργκ πάλι, δυο βήματα από το σπίτι όπου γεννήθηκε ο Μότσαρτ, και
με την πλήρη αδιαφορία του εντόπιου επίτιμου προξένου μας, η ελληνική φωνή
ακούστηκε δειγματοληπτικά διά του Νίκου Καζαντζάκη, της Άλκης Ζέη, του
υπογράφοντος, του Θανάση Βαλτινού, του Σωτήρη Δημητρίου, του Κώστα Μουρσελά,
της Νίκης Eideneier και του Ελληνογάλλου Βασίλη Αλεξάκη.

Όμως ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή: δυο από τους διασημότερους ζώντες
θεατρικούς συγγραφείς του κόσμου, ο Βρετανός Χάρολντ Πίντερ κι ο Αυστριακός
Πίτερ Χάντκε, βρέθηκαν οι μόνοι που, μέσα από το σινάφι τους, εναντιώθηκαν
εξαρχής στους βομβαρδισμούς.

Ο τελευταίος μάλιστα που πήγε να ζήσει στο Βελιγράδι, στο βομβοδίμηνο,
επέστρεψε το βραβείο με το οποίο είχε προσφάτως τιμηθεί, το Georg-BucherPrize,
και εγκατέλειψε το ποίμνιο της Καθολικής Εκκλησίας, σαν να επρόκειτο για μέλος
κομματικό που επιστρέφει την κάρτα του στο Κόμμα διαφωνώντας κάθετα με την
ηγεσία του.

Και ποιος είναι στο έργο του (που ξεσήκωσε θύελλα ενθουσιασμού και
αγανάκτησης, όπως τον περασμένο αιώνα ο «Ερνάνι» του Ουγκώ) ο άγγελος της
αλήθειας; Ένας Έλληνας. Στο έργο είναι ο «Έλληνας». Δεν έχει όνομα γιατί δεν
του χρειάζεται. Μόνο η Ελλάδα υπήρξε «σωστή», κατά τον Χάντκε, στη δεκαετία
αυτή που ο διαμελισμός της πρώην Γιουγκοσλαβίας έγινε πεδίο προβολής των
«ανθρωπιστικών υαινών».

Λίγο πέρα από τη μυθική Βιέννη του Σνίτσλερ, του Τσβάιχ, του Φρόυντ, του Τόμας
Μπερνάρ, στη «μουσική καρδιά της Ευρώπης», στο Σάλτσμπουργκ, με πρωτοβουλία
ενός εντόπιου Ινστιτούτου, χωρίς καμιά επιδότηση είτε από την Ευρωπαϊκή Ένωση,
είτε από την αυστριακή κυβέρνηση, μια ομάδα νέων, αγόρια και κορίτσια, από τα
πιο όμορφα που ανθούν στις αλπικές χαράδρες, εδώ και χρόνια, επιμένει στην
προβολή συγγραφέων από γλώσσες «μειονοτικές», απ’ αυτές που δεν μιλιούνται
παρά από ελάχιστους. Μέσα σ’ αυτούς και η δική μας.

Με τη συμπαράσταση όχι των καθαυτό μεταναστών, αλλά των «ελληνικώς
σκεπτομένων» ιθαγενών και ξένων, γέμισε η αίθουσα του Ινστιτούτου ασφυκτικά
για το τριήμερο όπου το αιτούμενο ήταν «η Ελλάδα μετά το συρτάκι του Ζορμπά,
μετά το “Ζ”, μετά τη Ζέη», η Ελλάδα της Ζατέλη, κοντολογής, για να
παραμείνουμε στο ίδιο γράμμα.

Κι εκεί συνέβη αυτό που ούτε ο κατά γενική ομολογία «πρώτος Ευρωπαίος
συγγραφέας» (γι’ αυτό και αυτοκτόνησε το ’42) δεν θα το είχε ποτέ ονειρευτεί:
ο Zweig (κι αυτός από την οικογένεια των Ζητάδων). Η αίθουσα έμοιαζε με Κιβωτό
του Νώε, όπου οι εκλεκτοί ακροατές ήθελαν να υπερασπίσουν πάση θυσία την
ιδιαιτερότητα της πολιτιστικής ταυτότητας σε μιαν Ευρώπη όπου δεν θα
κυριαρχούσαν οι διοξίνες του Ιντερνέτ και τα κοτόπουλα ανελεύθερης βοσκής.

Και ο Χάντκε; «Ιδωμένα από το Μανχάταν ή από τα δημοσιογραφικά επιτελεία του
Αμβούργου, δεν μπορούμε να καταλάβουμε τίποτα για το τι συμβαίνει στα Βαλκάνια
μας λέει ο συγγραφέας διά του στόματος του Έλληνα», γράφει η παρισινή Le
Monde.

«Οι δημοσιογράφοι δεν είναι οι παραχαράκτες. Είναι η ίδια η Ιστορία που
παραχαράσσει τον εαυτό της. Από τη μια έχουμε τις παραποιήσεις της Ιστορίας,
από την άλλη την ίδια την Ιστορία που αυτοπαραποιείται».

Κι ο «Έλληνας» της «Πιρόγας» δεν θέλει πια ν’ ακούει τις ειδήσεις. «Θέλει,
προσδοκά, ένα έτος σιωπής, μια δεκαετία σιωπής, ζητά τη δυνατότητα να
αντικαταστήσει το CNN με ήχους ταμπούρλων αφρικανικών άγριων φυλών».

Ως Έλληνας κι εγώ μόνο περήφανος μπορώ να νιώθω διαβάζοντας αυτά που γράφονται
από τους ξένους. (Όπως η απάντηση του Μισέλ Ντεόν, στο λίβελο της «Φιγκαρό»).