ΔΡΟΜΟΙ

… μεταβάλλεται μαζί με την εποχή μας. Ναι, αλλά πώς; Αυτό το ερώτημα
βασάνισε όσους έλαβαν μέρος σε ένα συνέδριο που έγινε αυτές τις ημέρες στο
Πανεπιστήμιο του Τύμπινγκεν για την ηθική, την επιστήμη και την πολιτική. Η
εισήγηση του Ιταλού συγγραφέα Στέφανο Ροντοτά ήταν η πιο ενδιαφέρουσα. Στον
αιώνα μας, μετά τη δημοκρατία των ελίτ ήρθε η δημοκρατία των μαζών. Μπορούμε
άραγε σήμερα να πούμε ότι μπαίνουμε σε μια νέα εποχή, σε μια «δημοκρατία του
κοινού», την οποία θα υλοποιήσουν οι νέες τεχνολογίες της πληροφορικής και των
επικοινωνιών; αναρωτιέται ο Ροντοτά. Μπορούμε να περιμένουμε ότι όλα αυτά
κάποτε θα καταλήξουν σε εκείνο που για πολλούς αιώνες οι άνθρωποι θεωρούσαν
σαν το πιο υψηλό ιδεώδες: την άμεση αθηναϊκή δημοκρατία; Δεν είναι βέβαιο,
γιατί, από την άλλη μεριά, υπάρχουν πολλοί που πιστεύουν ότι οι νέες
τεχνολογίες προκαλούν έναν βαθύ κατακερματισμό της κοινωνίας που μπορεί να
οδηγήσει στον απόλυτο έλεγχό της. Ποια είναι λοιπόν η προοπτική; Μια
οργουελιανή ή μια αθηναϊκή κοινωνία;

… και η τεχνική δεν καταφέρνουν να ενσαρκώσουν τον μύθο της προόδου για το
καλό του ανθρώπου. Κάθε τόσο, η επιστήμη δείχνει το διπλό πρόσωπό της, σαν τον
Ιανό, πότε για καλό και πότε για κακό, ανάλογα με εκείνον που την έχει στα
χέρια του. Η ιστορία αυτού του αιώνα αμφισβήτησε δραματικά την ουδετερότητα
της επιστήμης. Το πρόβλημα για τα όριά της δεν μένει μόνο στον χώρο της
βιολογίας και της γενετικής. Ακόμη και στις τεχνολογίες της πληροφορικής και
των επικοινωνιών πρέπει πάντα κανείς να αναρωτιέται αν όλα όσα είναι τεχνικώς
εφικτά είναι επίσης ηθικώς παραδεκτά. Αυτές οι τεχνολογίες έχουν ένα χαρακτήρα
διεισδυτικό, κυριαρχούν στις κοινωνικές και προσωπικές σχέσεις, στις εμπορικές
συναλλαγές και στην πολιτική δράση. Ιδιωτική ζωή, αγορά, δημοκρατία,
μεταμορφώνονται από μέρα σε μέρα.

… σήμερα για τον «πολίτη του Ίντερνετ». Μα οι υποθέσεις για την ελευθερία
που θα φέρει η «ηλεκτρονική Πολιτεία» έρχονται σε αντίθεση με την
πραγματικότητα που βλέπουμε μπροστά στα μάτια μας, παρατηρεί ο Ροντοτά.
Τηλεπαρακολούθηση, ανεξίτηλα ηλεκτρονικά ίχνη που αφήνουν πίσω τους οι
πιστωτικές κάρτες, ανεξέλεγκτη διαχείριση προσωπικών στοιχείων από «σκοτεινές»
τράπεζες δεδομένων, όλα αυτά μοιάζουν να διευρύνουν μια κοινωνία ελέγχου,
επιτήρησης και ταξινόμησης. Στην Ευρώπη, οι συμφωνίες του Σένγκεν ενισχύουν
ένα σύστημα αστυνόμευσης, ενώ σε μερικές ευρωπαϊκές χώρες υπάρχουν ήδη
τράπεζες δεδομένων που έχουν αρχειοθετήσει τους γενετικούς κώδικες κάθε λογής
«υπόπτων». Πριν από οκτώ χρόνια, έγραφε ένα άρθρο των «Τάιμς της Νέας Υόρκης»:
«Θυμάστε τον Μεγάλο Αδελφό; Σήμερα είναι ο εκπρόσωπος μιας εμπορευματικής
κοινωνίας». Τη θέση εκείνου του Μεγάλου Αδελφού μοιάζει να έχουν πάρει πολλοί
Μικροί Αδελφοί.

… της πληροφορικής θέτει στη δημοκρατία νέες προκλήσεις, λέει ο Ροντοτά.
Προσφέρει τη δυνατότητα συλλογής πληροφοριών για τους πολίτες με την υπόσχεση
ότι αυτές θα χρησιμοποιηθούν για το καλό τους. Μα η δημοκρατία απορρίπτει
οτιδήποτε θα μπορούσε να εκθέσει σε κινδύνους την ελευθερία των πολιτών. Η
σύγχρονη Πολιτεία γεννήθηκε από την περιφρούρηση των ατομικών ελευθεριών. Όπως
εκείνη χρειάστηκε ένα habeas corpus, έτσι και η ηλεκτρονική Πολιτεία θα
χρειαστεί το δικό της habeas data.