Η Δύση θα επωφεληθεί από την ανάκαμψη της Ιαπωνίας

Η Ιαπωνία βρίσκεται σε φάση πραγματικής οικονομικής μεταμόρφωσης. Τα
μεγαλύτερα οφέλη από την εξυγίανση της ισχυρότερης οικονομίας της Ασίας θα
καρπωθεί κυρίως η Δύση

Κέιζο Ομπούτσι. Ο Ιάπωνας πρωθυπουργός ανέβαλε το νέο πακέτο οικονομικών μεταρρυθμίσεων για μετά τις βουλευτικές εκλογές του Σεπτεμβρίου

Ακόμη και πριν από δέκα χρόνια ήταν αδιανότητο. Η Ιαπωνία, η χώρα με τους
ταχύτερους ρυθμούς ανάπτυξης στον κόσμο για περίπου τρεις δεκαετίες, προσπαθεί
ακόμη να ανασάνει από το βάρος της μεγαλύτερης οικονομικής κρίσης στη
μεταπολεμική της ιστορία. Πέρυσι, η ιαπωνική οικονομία συρρικνώθηκε κατά 2,9%.
Αρνητικές είναι οι προβλέψεις, τόσο για φέτος όσο και για το 2000 (-0,5%).

Τελικά, αυτό το περήφανο έθνος αποδέχθηκε ότι χρειάζεται να μπει σε μια φάση
ριζικής μεταρρύθμισης της οικονομίας του, υπογράφοντας με αυτόν τον τρόπο την
υιοθέτηση του αγγλοσαξονικού μοντέλου οικονομικής ανάπτυξης. Αυτό θα είναι
κάτι παραπάνω από μια δευτερεύουσα προσαρμογή. Θα είναι μια επανάσταση, η
οποία θα ανοίξει τον δρόμο της Δύσης για να πραγματοποιήσει εξαιρετικά
προσοδοφόρες επενδύσεις στη χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου.

Η Ιαπωνία, αργά αλλά σταθερά, μπαίνει σε μια φάση οδυνηρών μεταρρυθμίσεων, που
θα προκαλέσουν μια τεράστια μεταμόρφωση του οικονομικού της συστήματος.
Επιπλέον, η Ιαπωνία αποφάσισε να αγκαλιάσει τις ξένες τεχνολογίες και να ρίξει
τα εμπόδια στο εμπόριο με τον υπόλοιπο κόσμο.

Αυτήν τη φορά, θα χρειαστεί να εισαγάγει μια «ξένη» μορφή καπιταλισμού, η
οποία θα σημάνει το τέλος μιας σειράς χαρακτηριστικών της οικονομικής ζωής που
οι Ιάπωνες θεωρούσαν δεδομένα για δεκαετίες: μια δουλειά για όλη τη ζωή,
πολλαπλή ιδιοκτησία των επιχειρήσεων, μια πολιτική που θα προωθεί την αύξηση
της χρηματιστηριακής αξίας περισσότερο από την αύξηση των κερδών.

«Μία διαφορετική χώρα»

Όλα αυτά θα αντικατασταθούν από σκληρές περικοπές θέσεων εργασίας, μια αποδοχή
της ανάγκης για συνεχή αγώνα αύξησης των αποδόσεων και ανατιμήσεις των
μετοχών. «Η Ιαπωνία θα γίνει μια διαφορετική χώρα», λέει ο Ντέιβιντ Χέιλ,
οικονομολόγος και σύμβουλος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών.
«Αυτό που θα δούμε, θα είναι μια πραγματική αναγέννηση. Ωστόσο, ίσως
χρειαστούν πέντε χρόνια γι’ αυτή την αναγέννηση, καθώς δεν υπάρχει εύκολη
συνταγή για την Ιαπωνία προκειμένου να αναβιώσει η οικονομία της. Και μάλιστα,
σε μια φάση που επιχειρούνται τόσες πολλές αλλαγές ταυτόχρονα».

Ο Ρίτσαρντ Μπέτι, χρηματιστηριακός αναλυτής του οίκου HSBC στο Λονδίνο,
υποστηρίζει ότι, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, η εικόνα της Ιαπωνίας
παρουσιάζει ορισμένα πλεονεκτήματα σε σχέση με άλλες αγορές που παλιότερα
είχαν «μπει σε περιπέτειες και ανέκαμψαν». Και συνεχίζει ο Μπέτι: «Το πρόβλημα
είναι πολιτισμικό. Η υιοθέτηση της πρακτικής μεγιστοποίησης των κερδών
περισσότερο από τις πωλήσεις και την απασχόληση, όπως ήταν το προηγούμενο
μοντέλο, απαιτεί μια αλλαγή στο οικονομικό, πολιτισμικό και κοινωνικό αισθητήριο».

Μείωση κερδοφορίας

Ο Χέιλ υποστηρίζει ότι η Ιαπωνία υποφέρει από τέσσερις διαφορετικές κρίσεις ­
καθεμία από αυτές θα χρειαστεί γενναίες αποφάσεις οικονομικής πολιτικής. Και
οι τέσσερις μαζί, αν αντιμετωπισθούν, θα έχουν ως αποτέλεσμα μια δραματική
μεταρρύθμιση της ιαπωνικής οικονομίας. Τα κέρδη των επιχειρήσεων έχουν μειωθεί
σημαντικά με τις αποδόσεις κεφαλαίων να έχουν πέσει στο 2%, σε σύγκριση με το
9% της δεκαετίας του ’80 και το 22% στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Ο
αγγλοσαξονικού τύπου καπιταλισμός θα δημιουργούσε κύμα εξαγορών, θα μείωνε το
εργατικό κοστος και θα θυσίαζε πολλές θέσεις εργασίας και το τραπεζικό σύστημα
της Ιαπωνίας φρέναρε αυτές τις αλλαγές.

Ως αποτέλεσμα, ο μονολιθικός τραπεζικός τομέας βρέθηκε με δισεκατομμύρια γιεν
σε προβληματικά δάνεια, λόγω της μείωσης της αξίας των περιουσιακών στοιχείων
των δανειζομένων και μια σημαντική επιβράδυνση που προκάλεσε πέρυσι την πτώση
της βιομηχανικής παραγωγής κατά 7%.

Η δραματική μείωση της κερδοφορίας επέδρασε αρνητικά στα συνταξιοδοτικά ταμεία
των επιχειρήσεων. Οι χαμηλές αποδόσεις των κεφαλαίων δημιούργησαν έναν μεγάλο
όγκο υποχρεώσεων προς τους ασφαλισμένους, χωρίς να υπάρχουν τα αναγκαία κεφάλαια.

Τέλος, η πτώση της κερδοφορίας και η κρίση στην καρδιά του τραπεζικού
συστήματος συνδυάστηκαν για να δημιουργήσουν ένα δημόσιο έλλειμμα-εφιάλτη,
καθώς τα φορολογικά έσοδα μειώθηκαν και οι κρατικές δαπάνες αυξήθηκαν για να
τονωθούν οι αναπτυξιακοί ρυθμοί.

Οι παρενέργειες αυτών των κρίσεων γίνονται, ημέρα με την ημέρα, εμφανείς. Την
περασμένη Παρασκευή, ο όμιλος Νεκ, μία από τις μεγαλύτερες ιαπωνικές
βιομηχανίες, πραγματοποιώντας τα χειρότερα αποτελέσματα στην ιστορία του,
ανακοίνωσε ζημίες ύψους 158 δισεκατομμυρίων γιεν. Ακολούθησε ο όμιλος Χιτάτσι
με ένα ρεκόρ ζημιών 338 δισεκατομμυρίων γιεν, η Κόμπε Στιλ με ζημίες 38
δισεκατομμυρίων, ενώ ο όμιλος Ματσουσίτα είδε τα κέρδη του να μειώνονται κατά 50%.

Μόνο δύο από τις 100 μεγαλύτερες πολυθενικές βιομηχανίες ­ με βάση τη
χρηματιστηριακή αξία ­ είναι ιαπωνικές, έναντι 43 πριν από μια δεκαετία. Την
προηγούμενη εβδομάδα πολλοί αναλυτές προέβλεψαν το τέλος της κουλτούρας «μια
δουλειά για πάντα» για εκατομμύρια μισθωτών, μετά την ανακοίνωση των στοιχείων
για την απασχόληση που έδειξαν ότι η ανεργία στις τάξεις των ανδρών έφθασε στο
υψηλότερο επίπεδο της μεταπολεμικής ιστορίας στην Ιαπωνία (5%).

Μερική απασχόληση

Αρκετοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι οι επιχειρήσεις άρχισαν να περικόπτουν τις
μόνιμες θέσεις εργασίας προς όφελος των θέσεων μερικής απασχόλησης. Οι
κινήσεις αυτές εντάσσονται στην προσπάθεια για ελαστικοποίηση της αγοράς
εργασίας. Η εξέλιξη αυτή είχε αποτέλεσμα να μειωθεί η ανεργία στις γυναίκες,
οι οποίες συνήθως καλύπτουν αυτές τις νέες και προσωρινές θέσεις εργασίας.
Συνολικά, ο αριθμός των Ιαπώνων που εργάζονται σε προσωρινές θέσεις εργασίας
αυξήθηκε κατά 5%.

Για πρώτη φορά τα τελευταία δώδεκα χρόνια, ο αριθμός των εργαζομένων που
απολύονται ξεπέρασε τον αριθμό αυτών που παραιτούνται. Οι μεγαλύτερες τράπεζες
της Ιαπωνίας έχουν «ξεγράψει» περίπου 10.000 δισεκατομμύρια γιεν, προκειμένου
να διαγράψουν τα ανεξόφλητα δάνεια, ενώ σημαντική βοήθεια προσέφερε και η
ιαπωνική κυβέρνηση δαπανώντας 7.500 δισεκατομμύρια γιεν.

Ο αδύναμος κρίκος

Ωστόσο, ο αδύναμος κρίκος στην αλυσίδα της εξυγίανσης φαίνεται να είναι η
ιαπωνική κυβέρνηση. Το φθινόπωρο θα πραγματοποιηθούν εκλογές. Ύστερα από αυτές
θα γίνει μια προσπάθεια για την τόνωση της οικονομίας που θα κοστίσει στον
προϋπολογισμό άλλα 7.500 δισεκατομμύρια γιεν. Επιπλέον, η νέα Επιτροπή
Χρηματοπιστωτικών Υπηρεσιών αναμένει 95 υφιστάμενες μεγάλες τράπεζες να
συγχωνευθούν σε οκτώ τεράστιους τραπεζικούς ομίλους.

Οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις και οι παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας, που
είχαν προγραμματισθεί για αυτό το καλοκαίρι, αναβλήθηκαν, επειδή οι υποψήφιοι
του κυβερνώντος κόμματος δεν θέλουν να αναλάβουν το πολιτικό κόστος των
οδυνηρών μέτρων.

Τι θα συμβεί, όμως, όταν οι μεταρρυθμίσεις ολοκληρωθούν και η ιαπωνική
οικονομία μπει σε τροχιά ανάπτυξης; «Θα υπάρξουν τεράστιες επενδυτικές
ευκαιρίες στην Ιαπωνία τα επόμενα δυο-τρία χρόνια», λέει ο Χέιλ. Παρά την
απογοητευτική εικόνα της οικονομίας το 1999, η πιθανότητα μιας καλπάζουσας
χρηματιστηριακής αγοράς του Τόκιο αυξάνεται, λόγω των διαρθρωτικών αλλαγών που
συνετελούνται τώρα».