ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η κυριαρχία των μονοφθάλμων

Η σύλληψη του Πινοσέτ. Η παραπομπή του Μιλόσεβιτς. Η «ηθική κυριαρχία». Και ο
πόλεμος των μονοφθάλμων.

Σερβία. Ο «θείος Σαμ» πήρε βραβείο στη σκοποβολή (του Σεργκέι, από τη «Μοντ»)

Ο όρος είναι καινούργιος, όπως εν πολλοίς και η εποχή στην οποία ζούμε. Τον
εφηύραν ο Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ και ο Γάλλος ερευνητής Ζακί Λαϊντί. Η εθνική
κυριαρχία είναι μια έννοια πεπαλαιωμένη, γράφουν στη «Λιμπερασιόν». Τη θέση
της παίρνει τώρα η ηθική κυριαρχία. Αν η επέμβαση του ΝΑΤΟ παραβίασε την
πρώτη, η δεύτερη παραβιάζει τα κράτη μη-δικαίου. Η ηθική κυριαρχία αρνείται σ’
έναν πολιτικό, σε μια κυβέρνηση, σ’ ένα καθεστώς, να καταχράται την εθνική
κυριαρχία για να επιδιώκει στόχους που αντιτίθενται προς τις θεμελιώδεις
ελευθερίες και τα δικαιώματα του ανθρώπου. Είναι η παγκοσμιοποίηση του κράτους
δικαίου. Η δικαίωση της Γαλλίας που πριν από 54 χρόνια, κατά την ίδρυση των
Ηνωμένων Εθνών, είχε ζητήσει να προστεθεί στην αρχή της μη επέμβασης η
ακόλουθη φράση: «Εκτός εάν η πρόδηλη παραβίαση των ουσιαστικών ελευθεριών και
των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποτελεί απειλή για την ειρήνη». Αλλά το αίτημά της
δεν είχε γίνει δεκτό.

Ο καλύτερος φορέας για να προωθήσει σήμερα την ηθική κυριαρχία είναι η Ευρώπη
­ σημειώνουν οι δύο συντάκτες ­ αφού διαθέτει τόσο τα κατάλληλα δικαστικά
όργανα όσο και μια κοινοτική νομοθετική εξουσία. Για να επιβληθεί όμως
πραγματικά αυτή η νέα έννοια, πρέπει να εγγραφεί στον χάρτη των Ηνωμένων
Εθνών. Και να συνοδευτεί από την κατάργηση ενός άλλου απηρχαιωμένου κανόνα:
του δικαιώματος του βέτο.

Η αναφορά του Εντγκάρ Μορέν σε μια «μονόφθαλμη ηθική» κι ένα «μονόφθαλμο
πόλεμο» θα μπορούσε να εκληφθεί και ως απάντηση στους δύο συμπατριώτες του. Ο
πόλεμος ανάμεσα στο ΝΑΤΟ και τη Σερβία έχει επικαλυφθεί από τον πόλεμο των
μονοφθάλμων, λέει ο Γάλλος κοινωνιολόγος σε συνέντευξή του στο «Φιγκαρό
Μαγκαζίν». Οι μεν βλέπουν μόνο τα δεινά που προκαλεί το ΝΑΤΟ, οι δε μόνο τα
δεινά που προκαλεί η Σερβία. Οι πρώτοι αναγνωρίζουν μόνο τη δυστυχία των
Σέρβων, οι δεύτεροι μόνο τη δυστυχία ­ πολύ μεγαλύτερη, χωρίς αμφιβολία ­ των
Κοσοβάρων. Λίγοι είναι εκείνοι που βλέπουν όλες τις πλευρές, αντιφατικές και
ανταγωνιστικές, του προβλήματος. Ο λόγος; Ότι τα πνεύματα έχουν διαμορφωθεί
κατά τρόπο που δεν τους επιτρέπει να αντιλαμβάνονται τον σύνθετο και συνολικό
χαρακτήρα ενός προβλήματος.

Η εξασθένηση της σφαιρικής αντίληψης οδηγεί στην εξασθένηση του αισθήματος
ευθύνης, γράφει ο Μορέν στο τελευταίο του βιβλίο με τίτλο «Ένα καλοφτιαγμένο
κεφάλι». Στη σημερινή εποχή, είτε πρόκειται για μια επιχείρηση είτε για την
ίδια την κοινωνία, τα άτομα είναι αυστηρά διαχωρισμένα και έχουν περιορισμένες
ευθύνες. Η γνώση είναι όλο και πιο «εσωτερική», κτήμα δηλαδή των ειδικών, και
ανώνυμη, μ’ άλλα λόγια αγνοεί τη σάρκα, το αίμα, την υποκειμενική μας ζωή και
τα αισθήματά μας. Το τέλος του αιώνα μάς βρίσκει να διερωτόμαστε μαζί με τον
Μαρξ: «Ποιος θα εκπαιδεύσει τους εκπαιδευτές;».