ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Κοινωνία πληροφοριοδοτών

Κάνουν λάθος αυτοί που πιστεύουν ότι ζούμε στην κοινωνία των πληροφοριών. Ο
«μανιχαϊκός πόλεμος» στη Γιουγκοσλαβία απέδειξε κάτι που πολλοί εδώ και καιρό
υποψιαζόμασταν. Ζούμε στην εποχή των πληροφοριοδοτών, στον εφιάλτη των
παραγωγών και μετα-φορέων της πληροφορίας.

Η μοίρα σας δεν είναι αυτή να σούρνεστε και «παίγνια να γίνεστε μετρίων»

Σ. Μιχαλοπούλου – Καψιδάκη,

«Ουσίες ζωής»

Δεν έχει τόση σημασία ο βομβαρδισμός με πληροφορίες, οι περισσότερες των
οποίων μπορεί να είναι ασήμαντες, ακατανόητες ή αντιφατικές. Το κρίσιμο
στοιχείο είναι ποιος και πώς τις μεταδίδει. Για ποια (πολιτική) χρήση και για
ποια (εγκεφαλική) πλύση.

Εκεί, λοιπόν, που είχαμε πεισθεί ότι απαλλαγήκαμε για πάντα από τους πάσης
φύσεως «χαφιέδες», έξαφνα συνειδητοποιήσαμε ότι «το εκσυγχρονισμένο σύστημα»
δεν μπορεί να λειτουργήσει politically correct χωρίς να έχει στη διάθεσή του
(ή εν πάση περιπτώσει να αξιοποιεί) ένα δίκτυο παν-οπτισμών.

Η Εκκλησία πληροφορεί κάθε ενδιαφερόμενο αν είμαι (ενεργός) χριστιανός, το
αστυνομικό τμήμα πληροφορεί για το πού μένω και πώς είναι η υπογραφή μου, το
ποινικό μητρώο για το παρελθόν μου, η ασφαλιστική εταιρεία για την υγεία μου,
ο εργοδότης για την απόδοσή μου κατά το οκτάωρο της εργασίας, το κόμμα για την
πειθαρχία μου, η κυβέρνηση για τον βαθμό εχεμύθειας/εμπιστοσύνης, τα ΜΜΕ για
την εικόνα μου, η Συνθήκη Schengen για την «επικινδυνότητά μου». Όλοι
διαθέτουν ­ νομίμως ή όχι ­ πληροφορίες για μένα και ο καθένας αποφασίζει με
τα δικά του κριτήρια πότε θα χρησιμοποιήσει τις πληροφορίες αυτές και πώς θα
το κάνει. Ατελείς, αποσπασματικές, κατασκευασμένες, δεν έχει τόση σημασία.
Αυτές οι πληροφορίες τελικά «είμαι εγώ», αφού με βάση αυτές ­ και μόνο ­ θα
κρίνουν οι άλλοι «ποιος είμαι εγώ».

Έτσι τα διάφορα κέντρα των πληροφορι(οδοτ)ών διακινούν, ανταλλάσσουν ή
εξαργυρώνουν στοιχεία ­ όχι με γνώμονα την αλήθεια, την αντικειμενικότητα, την
αξιοπιστία, αλλά με σχεδόν απόλυτο στόχο την αποκλειστικότητα της είδησης.

Πολιτικές σκοπιμότητες και διαπλοκές, οικονομικές ίντριγκες, κοινωνικές
διαφοροποιήσεις ή προσωπικές αντιπάθειες περνάνε μέσα από την επίκαιρη
αποκλειστικότητα που ψαρέψαμε, ανακαλύψαμε, αγοράσαμε από τους γνωστούς-
άγνωστους πληροφοριοδότες.

Ο Ουίλιαμ Φόκνερ είχε γράψει «πως δεν υπάρχουν καλές ή κακές αστυνομίες.
Υπάρχουν αστυνομίες που διαθέτους καλούς ή κακούς χαφιέδες». Κάπως έτσι
φαίνεται να συμβαίνει σήμερα στην κοινωνία των πληροφοριών. Αυτό που μετράει
δεν είναι τόσο η γνησιότητα όσο η ορθή επιλεξιμότητα στην ορθή συγκυρία.
Επιλεξιμότητα (μεταξύ των χιλιάδων όμοιων περιπτώσεων) και συγκυρία (μεταξύ
των δεκάδων επίκαιρων θεμάτων). Αυτοί οι δύο τόσο ρευστοί όροι (και οι
υποκρυπτόμενες διαδικασίες) συνιστούν τον μεγαλύτερο κίνδυνο των ελευθεριών
και των δικαιωμάτων μας. Στην «κλήρωση της στιγμής» κρίνεται η ευτυχία, η
ησυχία ή ο ιδιωτικός μας βίος. Κάτι σαν «στιγμιαίο ξυστό» όπου κάποιος
πληροφοριοδότης ­ κινούμενος πάντοτε από ταπεινά κίνητρα ­ αποφάσισε να ξύσει
όχι βέβαια το λούστρο των επωνύμων, αλλά τις πληγές των «απέξω». Μικρή χώρα η
Ελλάδα. Ζει και κινείται με βάση τις «διαρροές δεδομένων». Από τα μαντάτα του
ζηλόφθονου γείτονα μέχρι τα στησίματα του μηχανισμού η απόσταση δεν είναι
μεγάλη. Η λειτουργία του πληροφοριοδότη, είτε παίρνει την επίσημη μορφή του
περισπούδαστου αναλυτή και αρθρογράφου είτε περιορίζεται στην είσπραξη ­ εν
κρυπτώ ­ των τριάκοντα αργυρίων, είναι ακριβώς η ίδια. Πληροφορείστε,
πληροφορείστε,… όλο κάτι θα μείνει. Ο παλιός χαφιές με την καμπαρντίνα και
το τσιγάρο αντικατεστάθη από το ηλεκτρονικό αρχείο και το επαγγελματικό
απόρρητο δίκτυο. Η κοινωνία των πολιτών συγχωνεύθηκε με την κοινωνία των πληροφοριοδοτών.

Όλα τελούνται άυλα και όλοι (οι «εχθροί» μας) εκτελούνται χωρίς δισταγμό.
Είναι απλά ζήτημα τιμής. Ο αμφισβητίας «καρφώνεται» για να διασωθεί η τιμή του
αρχηγού, ο τίμιος για να μην πέσει η τιμή των μετοχών, ο πιστός στις αρχές του
για να μην τεθεί σε συζήτηση η τιμή της πολιτικής ηθικής και τελικά ο πολίτης
θυσιάζεται για την τιμή μιας Πολιτείας που δεν έμαθε ποτέ να τιμάει τους
πολίτες της, καθώς χρόνια τώρα (αλλά και τώρα) τιμάει τους δικούς της
ανθρώπους [είτε αυτοί είναι γρανάζια είτε μικροτσίπς είτε μεσαίου μεγέθους πληροφοριο(κατα)δότες].

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.