Ένα τουρκικό φράγμα στον Τίγρη θυσιάζει την Ιστορία

Στην Τουρκία. Το χωριό Ασανκέφ, ένας από τους πιο παλιούς οικισμούς στον κόσμο, θα χαθεί από τον χάρτη με τη δημιουργία του φράγματος

Στα ερείπια μιας αρχαίας γέφυρας, ένας βοσκός οδηγεί το κοπάδι του στα νερά
του ποταμού Τίγρη για να ξεδιψάσουν. Εκεί κοντά παίζει και μια παρέα παιδιών.
Οι χωρικοί παρακολουθούν από τα σπίτια τους, όπως τα έχουν διαμορφώσει σε
βραχώδεις σπηλιές, στους πρόποδες των λόφων. Το ισλαμικό κάλεσμα για προσευχή
αντηχεί από έναν ωραία διακοσμημένο μιναρέ.

Η ζωή στο Ασανκέφ, έναν από τους αρχαιότερους οικισμούς του κόσμου,
συνεχίζεται σχεδόν απαράλλακτα, όπως εδώ και αιώνες. Μερικοί ιστορικοί
υποστηρίζουν ότι οι πρώτοι έποικοι ήρθαν εδώ πριν από δέκα χιλιάδες χρόνια.
Όμως, σε λίγα χρόνια, το Ασανκέφ θα χαθεί για πάντα, βυθισμένο στα νερά…
όταν η τουρκική κυβέρνηση κτίσει το νέο φράγμα στον ποταμό Τίγρη. «Ο τρόπος
ζωής μας θα εξαφανιστεί» λέει ο Αλί Αμπντάλα Τάτους, που μεγάλωσε εδώ. Κάθεται
σε μία από τις σπηλιές που έχει διαμορφωθεί σε καφέ, πίνοντας τον ντόπιο
τουρκικό καφέ με γάλα. Έξω η ζέστη είναι αποπνικτική, όμως στη σπηλιά έχει
δροσιά. «Ασφαλώς είμαστε εναντίον της κατασκευής του φράγματος», λέει. «Αλλά
αν το κράτος θέλει, τι μπορούμε να κάνουμε εμείς;».

Το φράγμα θα φέρει δουλειές και η κυβέρνηση θα πληρώσει γενναιόδωρες
αποζημιώσεις σε όσους εκτοπιστούν. «Οι άνθρωποι εδώ δεν θέλουν χρήματα», λέει
ο κ. Τάτους. «Θέλουμε να μείνουμε εδώ».

Το φράγμα, που θα τερματίσει τη μακρά Ιστορία του Ασανκέφ, αποτελεί τμήμα του
Έργου ΝΑ Ανατολίας, μεγαλεπήβολου σχεδίου της Τουρκίας, που στοχεύει στην
ανάκαμψη της οικονομίας των προβληματικών ΝΑ περιοχών. Η Άγκυρα υποστηρίζει
ότι η 14χρονη κουρδική εξέγερση, που έχει διχάσει την περιοχή, ενισχύεται
περισσότερο από την ανέχεια και την ανεργία παρά από την πολιτική καταπίεση.
Τελικά, 22 φράγματα στον Τίγρη και τον Ευφράτη θα εξασφαλίσουν υδροηλεκτρική
ενέργεια μεταλλάσσοντας την τοπική οικονομία.

Κι όμως, διακυβεύονται περισσότερα. Τα φράγματα θα επιτρέψουν στην Τουρκία να
ελέγχει τη ροή των υδάτων προς τη Συρία και το Ιράκ δίνοντάς της σημαντικό
πολιτικό πλεονέκτημα στη Μέση Ανατολή. Η Συρία και το Ιράκ έχουν ήδη
διαμαρτυρηθεί λόγω των απειλών στις υδάτινες παροχές τους, ενώ υπάρχουν φόβοι
ότι το Έργο ΝΑ Ανατολίας θα πυροδοτήσει πόλεμο στην περιοχή.

Κωφεύουν στις εκκλήσεις

Ελάχιστο είναι το ενδιαφέρον που προκαλούν οι εκκλήσεις των χιλιάδων, όπως ο
κ. Τάτους, που θα εκτοπιστούν εξαιτίας του Έργου. Μόνο το φράγμα του Ατατούρκ
ολοκληρωμένο έχει ήδη επηρεάσει περισσότερους από 50.000 ανθρώπους. Το νέο
φράγμα θα «πνίξει» στην κυριολεξία 50 χωριά, ενώ 20.000 άνθρωποι θα
εγκαταλείψουν τις εστίες τους.

Σε μια προσπάθεια να σωθεί η αρχαία πόλη, Τούρκοι διανοούμενοι ίδρυσαν τους
«Φίλους του Ασανκέφ». Ο Ρεκέπ Κάβους είναι ο εκπρόσωπος της οργάνωσης. «Ο
τουρισμός θα έσωζε το Ασανκέφ», λέει.

Όμως δεν υπάρχει ξενοδοχείο στην πόλη. Αν και ειρωνικό, είναι παράνομο να
κτιστεί διότι το Ασανκέφ είναι προστατευόμενη περιοχή ιστορικής σημασίας.
«Ονόμασαν το Ασανκέφ προστατευόμενη περιοχή το 1978 και αποφάσισαν να το
βυθίσουν το 1982», δηλώνει ο κ. Κάβους. «Η κατάσταση είναι παράλογη. Οι
άνθρωποι δεν μπορούν να κτίσουν, όμως το κράτος μπορεί να καταστρέψει το μέρος».

Μόνον τώρα οι τοπικές αρχές τοποθετούν τουριστικές πινακίδες. Τα νέα ότι θα
καταστραφεί το Ασανκέφ προκάλεσαν μια μικρή έκρηξη στις αφίξεις τουριστών,
καθώς αρκετοί Τούρκοι έρχονται να το επισκεφθούν.

Η μικρή πόλη είναι γεμάτη από ιστορικής σημασίας αξιοθέατα. Υπάρχουν εκκλησίες
σε σπηλιές από την εποχή που το Ασανκέφ αποτελούσε σημαντικό κέντρο για τους
Σύρους χριστιανούς, περίκομψα τεμένη και ισλαμικοί τάφοι. Εκτιμάται ότι η
παλιά γέφυρα ­ μόνο ερείπια σήμερα ­ ήταν κάποτε μια τεράστια κρεμαστή, που
προστάτευε την πόλη από τις επιθέσεις. Οι αρχαιολόγοι σκάβουν μανιωδώς για να
βρουν ό,τι μπορούν πριν έρθουν τα νερά.

Όμως στη φεουδαρχική κοινωνία της Νοτιοανατολικής Τουρκίας τα περισσότερα
κομμάτια γης ανήκουν στους λίγους και ισχυρούς που περιμένουν να εισπράξουν
τεράστιες αποζημιώσεις από το κράτος. «Θέλουμε το φράγμα», μου είπε ένας από
αυτούς. «Θα πουλήσουμε τη γη μας για καλά χρήματα και θα πάμε δυτικά».

Από την άλλη πλευρά, ο κ. Κάβους απαντά: «Όταν συμβεί αυτό, τα ίχνη του
πολιτισμού θα εξαφανιστούν κατά μήκος του Τίγρη».

Ο Οζμάν Τουρχάν, καθισμένος στα ερείπια της παλιάς ακρόπολης, έχει το βλέμμα
του καρφωμένο στον ποταμό… «Δεν είναι μόνο η ομορφιά και η ιστορία αυτού του
τόπου που θα μας λείψουν», λέει. «Είναι ο παραδοσιακός τρόπος ζωής. Ποτίζουμε
τα χωράφια μας από τα νερά του ποταμού, ψαρεύουμε στα νερά του ποταμού. Το
Ασανκέφ είναι ο Τίγρης».