ΔΡΟΜΟΙ

… που αν θα έπρεπε κανείς να το ξαναδιαβάσει και να κλείσει μέσα σε μια λέξη
την αληθινή του ουσία, την πιο βαθιά του γοητεία, θα διάλεγε, πολύ απλά, τη
λέξη σοφία. Είναι το βιβλίο ενός ανθρώπου σοφού, που έχει επίγνωση του
παρελθόντος, που ζει και αισθάνεται το παρόν και που έχει πίστη στο μέλλον. «Ο
Άντριτς πιστεύει στο δίκιο των ανθρώπων». Αυτά έλεγε το 1961 ο Λεονάρντο
Σιάσια για το πιο ξακουστό βιβλίο του Ίβο Άντριτς, τη «Γέφυρα του Δρίνου»
(εκδ. Δαρεμά), που χάρισε το Νόμπελ στον συγγραφέα του. Ποιος ξέρει τι θα
έλεγε σήμερα ο Άντριτς για τη Γιουγκοσλαβία του. Ποιος ξέρει αν θα κρατούσε
ακόμη εκείνη την πίστη του στο δίκιο των ανθρώπων

… θα έπρεπε κανείς να ξαναδιαβάσει αυτό το βιβλίο; Αρχίζει με την ιστορία
ενός παιδιού από τη Βοσνία που το παίρνουν οι Τούρκοι και μεγαλώνει μαζί τους
με το όνομα Μεχμέτ Αλή. Κάποτε ξαναγυρίζει στην πατρίδα, γίνεται μεγάλος
βεζύρης και χτίζει μια γέφυρα που ενώνει τη Βοσνία με την Οθωμανική
αυτοκρατορία. Εξεγέρσεις, λοιμοί και εισβολές σημαδεύουν εκείνο τον τόπο,
διασχίζουν εκείνη τη γέφυρα μέχρι τον πρώτο μεγάλο πόλεμο. Αυτά ακριβώς είναι
που τη συνδέουν με τη σημερινή επικαιρότητα, με τις συμφορές που πέρασε η
Γιουγκοσλαβία σε αυτό τον αιώνα και που εξακολουθεί να περνάει την τελευταία δεκαετία.

… ήταν Σερβοβόσνιος. Γι’ αυτόν, η Βοσνία ήταν ένα σταυροδρόμι από εθνότητες,
γλώσσες, θρησκείες, μια Γιουγκοσλαβία σε μικρογραφία. Στον «Δούναβη» (1986), ο
Κλαούντιο Μάγκρις είναι προφητικός: «Το γιουγκοσλαβικό μωσαϊκό είναι μαζί
επιβλητικό και εύθραυστο. Η σταθερότητά του είναι απαραίτητη για την ευρωπαϊκή
ισορροπία, όπως θα ήταν καταστρεπτική γι’ αυτήν η διάλυσή του». Η Βοσνία του
Άντριτς (φωτ.) που υπήρξε διαδοχικά υπερεθνικιστής, πρεσβευτής του βασιλιά
Αλεξάνδρου και βουλευτής στην ομοσπονδιακή Βουλή του Τίτο, είναι ένας
μικρόκοσμος, ένα εργαστήριο που σμιλεύεται σε αυτό η μεγάλη Ιστορία, ένας
τόπος συμβολικός της βασανιστικής ανθρώπινης περιπέτειας, που σπαράσσεται από
αμείλικτα δράματα, μοιράζεται ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, ανάμεσα σε
χριστιανοσύνη και ισλάμ, κλονίζεται από συγκρούσεις θρησκευτικές, φυλετικές,
πολιτικές, κυριεύεται από ξένες στρατιές, μα ωστόσο είναι και ένας τόπος που
πάντα χωράει σε αυτόν αγάπη και συμπόνια, ένας μικρόκοσμος από ηττημένους και
ταπεινωμένους, ένας καθρέφτης που πάνω του καθρεφτίζεται η Ιστορία. Έτσι
συμφιλιώνεται με τη σκληρότητά της.

… αντικείμενο του Άντριτς είναι η γέφυρα, γιατί, πριν από όλα, η γέφυρα
ενώνει, αδελφώνει, φέρνει την ειρήνη. Έτσι τουλάχιστον ήθελε να πιστεύει ο
ίδιος που, πεθαίνοντας το 1975, δεν γεύτηκε την απογοήτευση από την καταστροφή
μιας άλλης γέφυρας, στο Μόσταρ, που έγινε σύμβολο του μίσους και του τέλους
της Γιουγκοσλαβίας. Δεν γεύτηκε ευτυχώς ούτε τους βομβαρδισμούς των γεφυριών
από το ΝΑΤΟ, που κόβουν όσα νήματα απομένουν να ενώνουν τους ανθρώπους. «Έτσι
έρχονταν η μια ύστερα απ’ την άλλη οι γενιές στη γέφυρα», έγραφε ο Άντριτς,
«και εκείνη τίναζε απ’ τη ράχη της σαν να ήταν σκόνη όλα τα σημάδια που
αφήνανε πάνω της οι παραξενιές και οι ανάγκες των ανθρώπων και έμενε ολόιδια,
απαράλλαχτη, ύστερα από κάθε περιπέτεια». Κρίμα που σήμερα δεν είναι πια έτσι.