ΔΡΟΜΟΙ

πανάρχαιες που μέχρι σήμερα αντιστέκονται επίμονα σε κάθε προσπάθεια
ερμηνείας τους. Τέτοια είναι η «γραμμική γραφή Α». Χρονολείται μεταξύ 1660 και
1450 π.Χ. Με συλλαβικά σημεία αλλά και ιδεογράμματα, εμφανίστηκε στην Κρήτη,
αλλά και σε άλλα νησιά του Αιγαίου. Από την Κρήτη προέρχεται και ο δίσκος της
Φαιστού (1700 π.Χ.), αν και κάποιοι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι τα
ιερογλυφικά του μπήκαν στο νησί από αλλού. Τα κείμενα της Βίβλου. Οι σφραγίδες
του Ινδού ποταμού. Οι επιγραφές της νήσου του Πάσχα. Ακατάληπτες συλλαβές,
αρχαϊκά εγχαράγματα, γραφές που εδώ και χιλιάδες χρόνια παραμένουν βουβές.

τα ερωτήματα, ίσως γι’ αυτό ασκούν τόση γοητεία. Ποιος και πότε
επινόησε τη γραφή; Ποιες αναγκαιότητες την επέβαλαν; Επινοήθηκε μόνο μια φορά,
μόνο σε έναν τόπο, από όπου εξαπλώθηκε με διάφορες μορφές σε όλον τον πλανήτη,
ή μήπως έκανε την εμφάνισή της πολλές φορές, κάθε φορά και σε άλλο τόπο; Αυτά
τα ερωτήματα τέθηκαν για άλλη μια φορά σε ένα συνέδριο που έγινε, όχι πριν από
πολλές ημέρες, στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβανίας, στη Φιλαδέλφεια. Εκεί, οι
περισσότεροι επιστήμονες συμφώνησαν ότι οι πιο αρχαίες μαρτυρίες γραφής
προέρχονται από τη Μεσοποταμία (3300 π.Χ.). Κάποιοι άλλοι μίλησαν για τους
Σουμέριους (3500 π.Χ.). Μα όλοι τους κατέληξαν ότι η «πρώτη γραφή» στηρίχθηκε
σε ένα προϋπάρχον σύστημα συμβόλων. «Η γραφή εμφανίστηκε σαν μια στιγμή
επαλήθευσης του λόγου», λέει ο Ιταλός καθηγητής Τζοβάνι Πετινάτο στην «Κοριέρε
ντελα Σέρα».

με τη μορφή της λογοτεχνίας, μοιάζει να εξερευνά τις πιο σκοτεινές
γωνιές του κόσμου και κάθε φορά που ρίχνει φως σε μία από αυτές, άλλες τόσες
ξεπροβάλλουν ακόμη πιο σκοτεινές. Σαν να είναι ο κόσμος, ο πραγματοποιημένος,
ο πραγματικός, τριγυρισμένος από άπειρους άλλους κόσμους μη πραγματικούς, αλλά
πραγματοποιήσιμους, τουλάχιστον σε διανοητικό και αισθητικό επίπεδο. Πλάι στις
δυνατές παραστάσεις του πραγματικού κόσμου υπάρχουν άλλες φανταστικές που δεν
υπόκεινται στη λογική του, ονειρικές, υπερρεαλιστικές, μαγικές. Είναι προϊόντα
της μυθοπλασίας, εξηγεί ο γλωσσολόγος Λούμπομιρ Ντόλεζελ στο βιβλίο του
«Ετεροκοσμική» (εκδ. Bompiani). Στη λογοτεχνική μυθοπλασία, το φυσικό και το
υπερφυσικό, που στην τυπική δυαδική λογική είναι διακριτά, απελευθερώνονται
από τα όριά τους και γίνονται ένα.

του Κάφκα, μπορεί έτσι η αδελφή του ήρωα να ανοίγει ένα πρωί την πόρτα
του δωματίου του και να μη δείχνει καμιά έκπληξη όταν τον βλέπει να έχει
μεταμορφωθεί σε έντομο. Δύο κόσμοι ασύμβατοι, ο φυσικός και ο υπερφυσικός,
συγχωνεύονται σε μια πραγματικότητα. Έτσι, με τη μυθοπλασία, ένας μαθηματικός
σαν τον Λιούις Κάρολ ανατρέπει τη μαθηματική λογική, τη λογική του πραγματικού
κόσμου, στην «Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων»: περνάει κανείς πρώτα τα γηρατειά
και ύστερα τη νιότη, πρώτα τιμωρείται και ύστερα κάνει τα παράπτωμα που γι’
αυτό τιμωρήθηκε. Πεντέμισι χιλιάδες χρόνια από τις «πρώτες γραφές», που ακόμη
στέκουν μπροστά του βουβές, ο άνθρωπος δεν έπαψε ποτέ να ψάχνει τη γλώσσα που
με αυτήν θα μπορέσει επιτέλους να απελευθερωθεί, τόσο όσο για να μιλήσει με
τον εαυτό του.