Η στερλίνα πρέπει να διολισθήσει, αλλά πόσο;

Η «σκληρή» στερλίνα βλάπτει σοβαρά τους Βρετανούς εξαγωγείς και περιπλέκει τη
διαδικασία ένταξης της Βρετανίας στη ζώνη ευρώ. Η διολίσθηση της στερλίνας
μοιάζει αναπόφευκτη

Η βρετανική κυβέρνηση θέλει να δει το μπαλόνι της στερλίνας να υψώνεται στις Βρυξέλλες. Ωστόσο, αντιμετωπίζει το βαρύ καθήκον του καθορισμού μιας ισοτιμίας έναντι του ευρώ, που θα ικανοποιεί τόσο τους Βρετανούς εξαγωγείς όσο και την Ευρώπη

Στις περισσότερες χώρες ένα δυνατό νόμισμα είναι κάτι σαν παράσημο. Όχι, όμως,
στη Βρετανία. Οι εξαγωγείς, όπως είναι φυσικό, απεχθάνονται τη «σκληρή»
στερλίνα, αφού συμπιέζει τα περιθώρια κέρδους τους και ροκανίζει το μερίδιό
τους στην παγκόσμια αγορά. Το περισσότερο από ποτέ ελλειμματικό ισοζύγιο
πληρωμών είναι ένα σύμπτωμα της ενδυνάμωσης της στερλίνας από τα μέσα του 1996
και μετά.

Υπάρχει, όμως, και ένας ακόμη λόγος ανησυχίας. Τουλάχιστον γι’ αυτούς που
ελπίζουν ότι η Βρετανία θα υιοθετήσει το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα ύστερα από
σχετικό δημοψήφισμα. Το πρόβλημα είναι πώς θα οδηγηθεί η στερλίνα από τις 66
πένες έναντι του ευρώ, που είναι σήμερα, σε μια αποδεκτή ισοτιμία για τους
Βρετανούς εξαγωγείς ­ για παράδειγμα 75 πένες ­ και για τους άλλους Ευρωπαίους εταίρους.

Κάποιοι κύκλοι της ηπειρωτικής Ευρώπης απεχθάνονται την ιδέα των παραχωρήσεων
προς τη Βρετανία, η οποία θέλει να μπει καθυστερημένα στην ΟΝΕ και με όρους
που θα της δώσουν ένα άδικο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στις ευρωπαϊκές αγορές.
Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και των υπουργών από την
ηπειρωτική Ευρώπη, ίσως, αποδειχθούν πολύ εύθραυστες.

Η Συνθήκη του Μάαστριχτ

Η Συνθήκη του Μάαστριχτ ορίζει ότι για να ενταχθεί ένα νόμισμα στο ευρώ πρέπει
να συμμετάσχει για δύο χρόνια στον Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών (ΜΣΙ)
και να τηρήσει τα όρια διακύμανσης. Κατά συνέπεια, η στερλίνα πρέπει να
επιστρέψει στον ΜΣΙ και να διατηρήσει για δύο χρόνια τα όρια διακύμανσης που
ορίζει η Συνθήκη του Μάαστριχτ. Ωστόσο, οι περισσότεροι αναλυτές υποστηρίζουν
ότι απαιτείται μια πιο ελαστική ερμηνεία του σχετικού κριτηρίου ένταξης στη
ζώνη ευρώ.

Η Ιρλανδία, για παράδειγμα, είδε το νόμισμά της να διολισθαίνει προς την
τελική κεντρική ισοτιμία με το ευρώ μόλις ένα χρόνο πριν από την ημερομηνία
γέννησης του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος. Επειδή αυτή η υποτίμηση δεν ήταν
αποτέλεσμα κάποιας συναλλαγματικής κρίσης, έγινε αποδεκτή από το Συμβούλιο των
υπουργών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ίδιο είναι πολύ πιθανό να συμβεί και με την
Ελλάδα, για την οποία υπάρχουν έντονοι ψίθυροι ότι θα επιδιώξει στο κοντινό
μέλλον την πρόωρη ένταξή της στην ΟΝΕ.

Να μην προκαλεί

Καθοριστικό, πάντως, θα είναι το επίπεδο της ισοτιμίας της στερλίνας στις
διεθνείς αγορές συναλλάγματος, όταν η βρετανική κυβέρνηση θα αποφασίσει την
ένταξη της Βρετανίας στην ΟΝΕ. Σύμφωνα με τον Γκράχαμ Μπίσοπ, ειδικευμένο σε
ευρωπαϊκά θέματα στον επενδυτικό οίκο Σάλομον Σμιθ Μπάρνι, «το βασικό
ζητούμενο είναι η ισοτιμία ένταξης να μην προκαλεί αντιδράσεις. Αυτό σημαίνει
ότι η ισοτιμία πρέπει για τουλάχιστον ένα χρόνο να μην προκαλεί τις αγορές
συναλλάγματος με το επίπεδό της».

Σίγουρα η στερλίνα δεν βρίσκεται σε αυτήν την κατάσταση. Οι προθεσμιακές τιμές
της στερλίνας στις αγορές συναλλάγματος δείχνουν ότι η ισοτιμία της σε σχέση
με το ευρώ θα πέσει στις 68 πένες μέσα στα επόμενα δύο χρόνια ­ υψηλότερα
δηλαδή από τις επιθυμίες των Βρετανών εξαγωγέων. Τα πράγματα γίνονται πολύ πιο
περίπλοκα αν προσπαθήσει κάποιος να καθορίσει μια μακροπρόθεσμα διατηρήσιμη
ισοτιμία για τη στερλίνα.

Πιο δυνατή

Σύμφωνα με τα δεδομένα της δεκαετίας πριν από την οδυνηρή εμπειρία συμμετοχής
της στερλίνας στον ΜΣΙ μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1992, μια ισοτιμία στο επίπεδο
των 75 πενών ανά ευρώ μοιάζει σωστή. Ωστόσο κάποιοι οικονομολόγοι υποστηρίζουν
ότι τα θεμελιώδη μεγέθη της βρετανικής οικονομίας είναι καλύτερα τώρα από ό,τι
τη δεκαετία του ’80 και νωρίτερα. Αν η οικονομία συμπεριφερόταν όπως στις
παλαιές άσχημες ημέρες κρίσεων στο ισοζύγιο πληρωμών, το έλλειμμα του
ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών θα είχε αυξηθεί ταχύτερα από όσο τελικά αυξήθηκε.

Ακόμη και αν αυτή η αισιοδοξία για την πορεία της οικονομίας είναι σωστή, η
«εξισορροπητική» ισοτιμία της στερλίνας είναι πιθανότατα πολύ πιο χαμηλά από
την τρέχουσα. Οι οικονομολόγοι του επενδυτικού οίκου Γκόλνμαν Σαξ υπολογίζουν
ότι αυτή τη στιγμή η στερλίνα είναι τουλάχιστον κατά 15% υπερτιμημένη και
προβλέπουν μια διόρθωση που θα φέρει την ισοτιμία της στο επίπεδο των 75 έως
80 πενών ανά ευρώ. Αφορμή γι’ αυτή τη διόρθωση μπορεί να είναι η επιβράδυνση
των ρυθμών ανάπτυξης της βρετανικής οικονομίας και η αναμενόμενη για φέτος
διεύρυνση του εμπορικού ελλείμματος σε συνδυασμό με την ανάκαμψη της
οικονομίας στην ηπειρωτική Ευρώπη.

Το έργο της βρετανικής κυβέρνησης θα είναι πολύ ευκολότερο αν πραγματοποιηθεί
αυτή η διόρθωση. Ακόμη και η ανακοίνωση από την πλευρά της βρετανικής
κυβέρνησης για την πρόθεση ένταξης στην ΟΝΕ μπορεί να σπρώξει την ισοτιμία της
στερλίνας λίγο χαμηλότερα ­ αν και, όπως υποστηρίζει ο Μπίσοπ, «η ζωή δεν
είναι πάντα τόσο βολική».

Διολίσθηση

Η Τράπεζα της Αγγλίας δημοσιοποίησε πρόσφατα την έκθεσή της για τον
πληθωρισμό. Άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας μικρής διολίσθησης της στερλίνας.
Αυτή η εξέλιξη όμως μπορεί να δημιουργήσει πληθωριστικές πιέσεις.

Ο Μέρβιν Κινγκ, υποδιοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας, όπως είναι φυσικό δεν
πρόκειται ποτέ να πει πού θα βρίσκεται η στερλίνα στο μέλλον. «Είχαμε κάποιο
στόχο για την ισοτιμία της στερλίνας», λέει ο Κινγκ. «Ωστόσο, ο μόνος στόχος
για την Επιτροπή Νομισματικής Πολιτικής είναι ο πληθωρισμός». Αυτά είπε
πρόσφατα σε μια συνέντευξή του ο Κινγκ.

Η Επιτροπή δεν μπορεί να μειώσει τα επιτόκια μόνο και μόνο για να παρέμβει
στην ισοτιμία της στερλίνας. Το εργαλείο των επιτοκίων ρέπει να έχει σαν στόχο
τον πληθωρισμό και μόνο τον πληθωρισμό. Στην αντίθετη περίπτωση η Επιτροπή
μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με έναν διογκούμενο πληθωρισμό, μειώνοντας τις
πιθανότητες ένταξης της Βρετανίας στην Οικονομική και Νομισματική Ενοποίηση
της Ευρώπης.

Είναι προφανές ότι η Κεντρική Τράπεζα της Αγγλίας δεν μπορεί να επιδιώκει δύο
στόχους ­ πληθωρισμό και ισοτιμία ­ με ένα όπλο, δηλαδή τα επιτόκια. Όταν
κυνηγά τον πρώτο στόχο, πρέπει να είναι προετοιμασμένη να πάρει το κόστος των
εξελίξεων στον δεύτερο.

Και πάλι όμως, αυτή η άποψη μάς οδηγεί στη διαπίστωση ότι η βρετανική
κυβέρνηση θα επιδιώξει ένταξη στην ΟΝΕ αγνοώντας το ύψος της ισοτιμίας της
στερλίνας. Ο κ. Κινγκ τονίζει: «Δεν μας εξυπηρετεί σε τίποτα η αλλαγή στόχων
και στρατηγικής».

Ο Μάικλ Σάντερς, οικονομολόγος του επενδυτικού οίκου Σάντερς, υποστηρίζει ότι
«δεν υπάρχουν έτοιμες λύσεις για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος. Δεν
υπάρχει κάποιο σχέδιο “νούμερο δύο” για την είσοδο στην ΟΝΕ με το επιθυμητό
επίπεδο ισοτιμίας της στερλίνας».

Αν στο δημοψήφισμα για την ένταξη στην ΟΝΕ επικρατήσει το «ΝΑΙ», τότε το
σίγουρο είναι ότι η Τράπεζα της Αγγλίας θα αναγκαστεί να διαφοροποιήσει τους
στόχους της. Η βασική προτεραιότητα θα είναι να διατηρήσει την ισοτιμία
σταθερή για μια μεταβατική περίοδο ενός ή δύο χρόνων.