ΔΡΟΜΟΙ

… με 400 έργα από 150 μουσεία δεκαέξι χωρών. Μια μεγάλη έκθεση, αφιερωμένη
στον θρίαμβο του μπαρόκ και την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική του 17ου και του 18ου
αιώνα. Θα ανοίξει τις πύλες της το καλοκαίρι στο Τορίνο και από εκεί θα
«πετάξει» στο Μόντρεαλ και την Ουάσιγκτον. Μέσα στις δέκα σάλες της θα
χωρέσουν οι γιγάντιες μακέτες των σημαντικότερων ευρωπαϊκών κτιρίων, από το
Κρεμλίνο μέχρι το ανάκτορο της Καζέρτας. Εκεί θα φανεί πώς το μπαρόκ, από
τέχνη της ρωμαϊκής Αντιμεταρρύθμισης, έγινε σιγά σιγά ένα στυλ λαϊκό, όπως
αυτό εκφράζεται στο δημαρχείο του Άμστερνταμ, στον φάρο της Κροστάνδης, στα
λιμάνια του Λιβόρνο και του Μπορντό. Η έκθεση θα δείξει, γράφει η «Στάμπα»,
πως το μπαρόκ ήταν η πρώτη πανευρωπαϊκή καλλιτεχνική γλώσσα, η πρώτη υπόσχεση
­ έστω σε αισθητικό επίπεδο ­ μιας ενωμένης Ευρώπης, που τα όριά της
εκτείνονται από τη Ρωσία ώς τη Γαλλία και από τη Σικελία ώς την Ολλανδία.

… της παγκοσμιοποίησης φυσάει παντού. Ολοένα και περισσότεροι σκέφτονται
«παγκόσμια», «πλανητικά», χωρίς ποτέ να αναρωτιούνται για την προέλευση της
παγκοσμιοποίησης. Πότε γεννήθηκε; Προέκυψε πρόσφατα, με την πτώση του τείχους
του Βερολίνου, την επέκταση των αγορών, τη διάδοση του Ίντερνετ; Ή μήπως
πρόκειται για μια ιδέα πολύ αρχαία που γεννήθηκε στους «κοσμοπολίτες» Έλληνες
φιλοσόφους, όπως ο Διογένης ο κυνικός, για να διασωθεί ώς τις μέρες μας μέσα
από την Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό; Τι ακριβώς παγκοσμιοποιείται; Μόνο
χρηματοοικονομικές ροές, πληροφορικά δίκτυα και τεχνολογικά δεδομένα; Ή μήπως
και ευαισθησίες, γλώσσες, νοοτροπίες;

… δείχνουν πως συχνά επαναλαμβάνουμε λόγια αρχαία. Η αρμονία της
επικοινωνίας με τη δημοκρατία, ας πούμε, δεν είναι ιδέα πρόσφατη. Στη «Νέα
Ατλαντίδα» του, το 1623, ο Φράνσις Μπέικον φαντάζεται έναν «άψυχο
αγγελιαφόρο», που μπορεί και «μεταδίδει τον ήχο μέσα από αγωγούς και σωλήνες,
ακόμη και σε μακρινές αποστάσεις, ακόμη και με τεθλασμένες διαδρομές». Αυτός ο
ακαθόριστος πρόδρομος των τηλεπικοινωνιών δεν είχε βέβαια ακόμη τότε την
ενσυνείδητη πρόθεση να προαγάγει τον δημοκρατικό διάλογο και την ενότητα του
ανθρώπινου γένους. Όμως, ήδη από τον προηγούμενο αιώνα, τα πλανητικά δίκτυα
αρχίζουν να οργανώνονται με τη μορφή διεθνών οργανισμών (ταχυδρομεία,
τηλεφωνία), γράφει ο κοινωνιολόγος Αρμάν Ματελάρ στο βιβλίο του «Ιστορία της
πλανητικής ουτοπίας» (εκδ. La Decouverte). Δίνουν τροφή στο όνειρο μιας
παγκόσμιας αρμονίας των εθνών και των λαών.

… πια πως τα πράγματα δεν λειτουργούν έτσι. Οι μηχανές επικοινωνίας δεν
παράγουν απαραιτήτως ανθρωπισμό. Μα ούτε και τον καταστρέφουν. Φτάνει να μην
μπαίνουν στην υπηρεσία της ομοιομορφίας αλλά της διαφορετικότητας των
πολιτισμών. Όμως, η παγκοσμιοποίηση ισοπεδώνει τις διαφορές και οι πολυεθνικές
εταιρείες τις προτιμήσεις. Μετατρέπουν σε ομοιόμορφους καταναλωτές μαύρους και
λευκούς, χριστιανούς και μουσουλμάνους. Το πολιτισμικό μπαρόκ απειλείται από
τη δικτατορία της ομοιομορφίας. Μπορεί όμως να ελπίζει στον «αγγελιαφόρο» που
δεν έφτασε ακόμη, στο όνειρο που δεν είδαμε ακόμη.