ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι απεικονίσεις του κακού

Διαβολικός ο νους που συνέλαβε την εθνοκάθαρση. Διαβολικός κι εκείνος που
φαντάστηκε ότι βομβαρδίζοντας νοσοκομεία θα τη σταματήσει. Ή μήπως,
Παναγιώτατε, ο Σατανάς είναι απλώς το πρόσχημα;

Ο Διάβολος. Κατά τον Πεσσόα, είναι ο Θεός της Φαντασίας

Τον Διάβολο πολλοί εμίσησαν, πολλοί κατήγγειλαν, υπάρχουν όμως κι εκείνοι που
τόλμησαν να πάρουν το μέρος του. Ανάμεσά τους ο μεγάλος Πορτογάλος συγγραφέας
Φερνάντο Πεσσόα, που στο βιβλίο του «Η Ώρα του Διαβόλου» βάζει τον ήρωά του να
λέει τα παρακάτω λόγια σε μια γυναίκα που κάλεσε στην Κόλαση: «Υπάρχω από τη
γέννηση του κόσμου και ήμουν ανέκαθεν ένας είρων. Όπως πρέπει να γνωρίζετε,
όλοι οι είρωνες είναι αβλαβείς, εκτός από τις περιπτώσεις που χρησιμοποιούν
την ειρωνεία για να υπαινιχθούν την αλήθεια. Εγώ δεν προσπάθησα όμως ποτέ να
πω την αλήθεια σε κανέναν, είτε γιατί δεν έχει καμιά χρησιμότητα είτε γιατί
δεν τη γνωρίζω. Νομίζω πως δεν τη γνωρίζει ούτε ο μεγαλύτερος αδελφός μου, ο
παντοδύναμος Θεός (…) Διαφθείρω, ασφαλώς, γιατί διεγείρω τη φαντασία. Μα ο
Θεός είναι χειρότερος αφού δημιούργησε το σώμα που διαφθείρεται. Τουλάχιστον
τα όνειρα δεν διαφθείρουν. Παρέρχονται. Δεν είναι καλύτερα έτσι;».

Ο Διάβολος είναι ο Θεός της Φαντασίας, λέει ο Πεσσόα. Αν ο Θεός είναι ο Ήλιος,
ο Διάβολος είναι η Σελήνη. Ο Πήτερ Στάνφορντ, που πριν από λίγους μήνες
εξέδωσε μια «βιογραφία» του Διαβόλου, προτιμά μια άλλη παρομοίωση: «Αν ο Θεός
είναι η κυβέρνηση, ο Διάβολος είναι η αντιπολίτευση». Ο Διάβολος λοιπόν
συμπληρώνει τον Θεό; Ή τον πολεμά; Θέλοντας να απαντήσει σ’ αυτά τα ερωτήματα,
ο Ιταλός συγγραφέας Αρίγκο Κολόμπο ερεύνησε τον χριστιανικό μύθο. Και
ανακάλυψε ότι ο Διάβολος αναφέρεται ελάχιστα στην Παλαιά Διαθήκη και σε
υπερβολικό βαθμό (πάνω από τριακόσιες φορές) στην Καινή Διαθήκη. Είναι έτσι
προφανές ότι ανάμεσα στα δύο ιερά κείμενα συνέβη κάτι που άλλαξε την
αντιμετώπιση του κακού και τις απεικονίσεις του.

Καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Λέτσε, ειδικός στην ουτοπική
παράδοση και συγγραφέας του βιβλίου «Ο Διάβολος» που μόλις κυκλοφόρησε από τις
εκδόσεις Dedalo, ο Κολόμπο συνδέει αυτή την αλλαγή με την προσπάθεια της
Εκκλησίας να κυριαρχήσει στην ανθρώπινη συνείδηση και να τρομοκρατήσει τους
πιστούς με τρία ισχυρά μέσα: την αμαρτία, την κόλαση και, φυσικά, τον Διάβολο.
Ο χριστιανισμός, που γεννήθηκε ως η θρησκεία της αγάπης, μετατρέπεται έτσι σε
μια θρησκεία του φόβου. Ο χριστιανικός μύθος του Διαβόλου γίνεται το
μεγαλύτερο εμπόδιο στην απόδοση δικαιοσύνης. Αν δεχθούμε μια διαβολική
παρουσία ως βάση του κακού, τότε κάθε συζήτηση για την ευθύνη των ανθρώπων δεν
είναι αυτομάτως άσκοπη, μάταιη και αναποτελεσματική;

Όμως αυτοί που δημιουργούν το κακό είναι οι άνθρωποι, τονίζει ο συγγραφέας.
Και μόνον εκείνοι μπορούν να το καταπολεμήσουν. Στα χέρια τους είναι η αίσθηση
της καταπίεσης, όπως και η αίσθηση της δικαιοσύνης. Οι εγκληματίες αυτών των
ημερών άνθρωποι είναι και σε ανθρώπους πρέπει να λογοδοτήσουν.