Η «γεωγραφία» της… επιτυχίας

Στην έρευνα που ακολουθεί, παρουσιάζουμε μέσα από την ανάλυση των
αποτελεσμάτων της δεκαετίας του ’90, μια συνολική εικόνα των θέσεων που
καταλαμβάνουν οι διάφορες περιοχές της χώρας μας στη σειρά επιτυχίας των
υποψηφίων τους στις Γενικές Εξετάσεις.

Παράλληλα, χαρτογραφούμε τη διαχρονική εξέλιξη των εκπαιδευτικών
διαφοροποιήσεων που παρατηρούνται μεταξύ των Νομών, εστιάζοντας στην έκταση
και την ένταση της ανισοκατανομής στην πρόσβαση στα ΑΕΙ-ΤΕΙ.

Τέλος, επιχειρούμε να φωτίσουμε τους λόγους, τους όρους και τις αθέατες
παραμέτρους της διαφοροποιημένης συμμετοχής των υποψηφίων από τις περιφέρειες
και τους νομούς της χώρας μας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, επικεντρώνοντας
κατά κύριο λόγο στις «χρυσές πόλεις» της αυξημένης πρόσβασης και σε εκείνες
που «επιμένουν» να συγκεντρώνονται στις τελευταίες θέσεις της σειράς. Η
ανάγνωση των στοιχείων του πίνακα 1 δίνει μια πρώτη εικόνα του αριθμού των
υποψηφίων και των επιτυχόντων, καθώς και της κατάταξης των περιφερειών της
χώρας μας ανάλογα με το ποσοστό επιτυχίας στις Γενικές Εξετάσεις. Όπως ήταν
αναμενόμενο, η πλειοψηφία των υποψηφίων και των επιτυχόντων προέρχεται από τις
δύο μεγαλύτερες περιφέρειες. Το 40% περίπου των υποψηφίων προέρχεται από την
Αττική (59.141) και το 23% από το γεωγραφικό διαμέρισμα της Μακεδονίας
(34.802), ενώ οι δύο αυτές περιοχές συγκεντρώνουν επίσης περίπου το 62% των επιτυχόντων.

Στην κορυφή της σειράς κατάταξης βρίσκεται η Θεσσαλία με ποσοστό επιτυχίας των
υποψηφίων της 33,9% και ακολουθεί η Ήπειρος με ποσοστό 32,4%, ενώ στην «ουρά»
του πίνακα συνωστίζονται τα Ιόνια νησιά και η Θράκη, περιφέρειες στις οποίες
οι υποψήφιοι για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση έχουν ποσοστό επιτυχίας επτά έως
δέκα ποσοστιαίες μονάδες λιγότερες από τους Θεσσαλούς υποψηφίους.

Στο ενδιάμεσο διάστημα, ανάμεσα στη Θεσσαλία και στην Ήπειρο και στα
γεωγραφικά διαμερίσματα των Ιονίων νήσων και της Θράκης κινούνται οι υπόλοιπες
περιφέρειες. Αυτή είναι μια «σταθερά» στη σειρά κατάταξης των περιφερειών που
καταγράφεται στο «σκληρό δίσκο» της δεκαετίας του ’90. Ας ανοίξουμε, όμως,
τώρα μια «χαραμάδα» στον πίνακα 1 εστιάζοντας τη ματιά μας στις
διαφοροποιήσεις που παρατηρούνται μέσα στην ίδια την «καρδιά» των γεωγραφικών
διαμερισμάτων της χώρας μας.

* Πόσο ενιαία παρουσιάζεται μέσα στα όρια των περιφερειών, στους νομούς που
τις συνθέτουν, το ποσοστό επιτυχίας / αποτυχίας των υποψηφίων στις Γενικές Εξετάσεις;

Για να δώσουμε μια απάντηση στο παραπάνω ερώτημα, θα παρουσιάσουμε σε κάθε
γεωγραφικό διαμέρισμα τους νομούς με τα μεγαλύτερα και μικρότερα ποσοστά
επιτυχίας των υποψηφίων τους στις Γενικές Εξετάσεις.

Στον πίνακα 2 καταγράφονται οι μέγιστες ανισότητες πρόσβασης στην Τριτοβάθμια
Εκπαίδευση ανάμεσα σε νομούς της ίδιας περιφέρειας. Το Γεωγραφικό Διαμέρισμα
στο οποίο καταγράφεται η μικρότερη «ψαλίδα», δηλαδή, η μικρότερη «ένταση» στην
ανισοκατανομή των ευκαιριών πρόσβασης, φαίνεται να είναι η Ήπειρος. Εδώ
ανάμεσα στον Ν. Ιωαννίνων που προηγείται και στον Ν. Άρτας που βρίσκεται στο
τέλος της σειράς, η απόσταση δεν ξεπερνά τις 2,5 ποσοστιαίες μονάδες. Στην
αντίπερα όχθη, στο Γεωγραφικό Διαμέρισμα των νησιών του Αιγαίου
χαρτογραφούνται οι μεγαλύτερες διαφοροποιήσεις και ανισότητες.

Στην κορφή των ποσοστών επιτυχίας στις Γενικές Εξετάσεις βρίσκεται ο Ν. Χίου
με ποσοστό επιτυχίας 43,4% την ίδια στιγμή που ο Ν. Σάμου, που έρχεται
τελευταίος στη σειρά στο ίδιο Γεωγραφικό Διαμέρισμα, συγκεντρώνει ποσοστό
μόλις 21,5%.

Στη Θράκη προηγείται ο Ν. Έβρου, ενώ στη Θεσσαλία ο πρώτος σε επιτυχίες Ν.
Τρικάλων βρίσκεται σε απόσταση 7,5 ποσοστιαίων μονάδων από τον Ν. Καρδίτσας.
Στην Κρήτη «πλοηγός» είναι ο Ν. Χανίων και «ουραγός» ο Ν. Ρεθύμνου. Στο
Γεωγραφικό Διαμέρισμα της Μακεδονίας, με τους 13 νομούς που το απαρτίζουν,
παρατηρείται το δεύτερο μεγαλύτερο άνοιγμα της «ψαλίδας» στα ποσοστά επιτυχίας
των υποψηφίων.

Ο Ν. Καστοριάς που έρχεται τελευταίος στη σειρά, καθώς δεν καταφέρνει να
«εισαγάγει» στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση περισσότερο από το 23,6% των υποψηφίων
του, βρίσκεται σε μεγάλη απόσταση από τη «ναυαρχίδα» της περιφέρειας, τον Ν.
Φλώρινας, που «οδηγεί» τους τέσσερις στους δέκα υποψήφιους του «εντός των
τειχών» των ΑΕΙ-ΤΕΙ. Αρκετά χιλιόμετρα νοτιότερα, στην περιφέρεια της
Πελοποννήσου, τις δύο άκρες του νήματος κρατάνε ο Ν. Αργολίδας, με ποσοστό
επιτυχίας 33,5% και ο Ν. Αρκαδίας με ποσοστό 40,7%. Τέλος, στο Γεωγραφικό
Διαμέρισμα της Λοιπής Στερεάς Ελλάδας και Εύβοιας, οι τέσσερις στους δέκα
υποψηφίους της φτωχικής Φωκίδας εισάγονται στα ΑΕΙ-ΤΕΙ, ενώ στον Ν. Ευρυτανίας
το αντίστοιχο ποσοστό δεν ξεπερνά το 27%.

Αστικές και αγροτικές περιοχές

Η παρουσίαση των αποτελεσμάτων των Γενικών Εξετάσεων ανά Γεωγραφικό Διαμέρισμα
και νομό στην ανάλυση που προηγήθηκε, βασίζεται σε μια «αφαίρεση». Οι διάφορες
περιοχές της χώρας μας παρουσιάζονται ενιαία και τα ποσοστά επιτυχίας των
υποψηφίων τους χαρτογραφούνται ως μια «σούμα», σαν ένας γενικός μέσος όρος,
που αποσιωπά την κοινωνική, οικονομική και πολιτισμική «γεωγραφία» των
εξεταζόμενων χώρων.

Εστιάζοντας, λοιπόν, καλύτερα τους φακούς της ανάλυσής μας, οφείλουμε να
υπενθυμίσουμε ότι στον γεωγραφικό χώρο κάθε νομού συγκατοικούν οι αστικές, οι
ημιαστικές και οι αγροτικές περιοχές και είναι, ακριβώς οι τελευταίες οι
οποίες πιστώνονται σε κάθε περίπτωση με τα μικρότερα ποσοστά επιτυχίας των
υποψηφίων τους στις Γενικές Εξετάσεις.

Αυτό διαπιστώνεται πολύ εύκολα αν ρίξουμε μια ματιά στα ποσοστά επιτυχίας των
υποψηφίων των Λυκείων κάθε νομού. Θα παρατηρήσουμε «διά γυμνού οφθαλμού» ότι
σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις προηγούνται τα Λύκεια που βρίσκονται στα αστικά
κέντρα των νομών και έπονται, αρκετές φορές σε μεγάλη απόσταση, τα Λύκεια που
βρίσκονται σε αγροτικές περιοχές των νομών αυτών.

Έτσι για παράδειγμα, όταν ο Ν. Λέσβου (Λέσβος – Λήμνος) ήρθε πρώτος στην
κατάταξη των νομών όλης της χώρας με κριτήριο το ποσοστό επιτυχίας των
αποφοίτων του στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση (1996), προηγούνταν τα Λύκεια της
Μύρινας και της Μυτιλήνης και ακολουθούσαν σε μεγάλη απόσταση τα Λύκεια της
Αγιάσου, του Μανταμάδου, του Μούδρου κ.λπ.