ΠΡΟΣΩΠΑ Η φωνή των τοίχων του Σπλιτ

«Ψήφισε τους νικητές, ποτέ δεν ξέρεις», προτρέπει ο τοίχος στο δρομάκι του
Σπλιτ: ο Σβέτο Πάνκερ προτιμάει τα στρατευμένα γκράφιτι.

Σβέτο Πάνκερ. «Τα μηνύματα πρέπει να υποχρεώνουν τον περαστικό να σταματάει και να σκέφτεται»

«Πρύτανης» της εναλλακτικής σκηνής του Σπλιτ, ο Σβέτο Πάνκερ, 33 χρόνων,
κουβαλάει πάντα μαζί του ένα σπρέυ με μπογιά. «Ποτέ δεν ξέρεις πότε θα σου
έρθει να γράψεις κάτι», λέει ο Κροάτης καλλιτέχνης. Το 1985 ζωγράφισε το
σύμβολο της αναρχίας στη βάση του μνημείου που είναι αφιερωμένο στον συγγραφέα
Μάρκο Μάρουλιτς (1450-1524) και έμεινε 18 μέρες στη φυλακή για «φθορά
ιστορικού μνημείου». Δεν «αναμορφώθηκε» όμως και, στα χρόνια που ακολούθησαν,
σχεδίασε στους τοίχους του Σπλιτ περισσότερα από 300 γκράφιτι. «Συνιστώ στην
ομάδα μου να μην γράφει ονόματα μουσικών συγκροτημάτων και τέτοιες αηδίες,
αλλά να αφήνει μηνύματα που να υποχρεώνουν τους περαστικούς να σταματήσουν και
να σκεφτούν», λέει στη σατιρική εφημερίδα του Ζάγκρεμπ «Φέραλ Τριμπούν». «Αυτό
είναι το σημαντικό, επειδή οι άνθρωποι σαν εμάς ουδέποτε προσκαλούνται σε
συνεδριάσεις και άλλα συμπόσια όπου μπορεί κανείς να πει δημόσια αυτό που σκέπτεται».

Η κυβερνητική εφημερίδα «Χρβάτσκο Σλόβο» έγραψε πρόσφατα ότι αυτοί που
μουντζουρώνουν τους τοίχους του Σπλιτ είναι αγρίμια ανίκανα να θεωρήσουν την
πόλη αυτή σπίτι τους. Στην περίπτωση του Σβέτο, σφάλλει παταγωδώς. Το 1994,
ένστολα μέλη του κροατικού στρατού εισέβαλαν στο διαμέρισμά του και τον
πέταξαν στο δρόμο ­ «Το πραγματικό μου όνομα είναι Σβέτοζαρ Γιοβάνοβιτς και
είναι σερβικό», εξηγεί. Έκτοτε κοιμάται όπου βρει, μερικές φορές σε γωνιές των
ανακτόρων του Διοκλητιανού. Ζει με δουλειές του ποδαριού και θεωρεί την πόλη,
όχι απλώς σπίτι του, αλλά υπνοδωμάτιό του.

«Παρακολουθώ με προσοχή τα γκράφιτι που εμφανίζονται», λέει ο Σβέτο. «Τις
προάλλες έφτιαξα το γκράφιτι, “Η πολιτική βλάπτει τον αθλητισμό”, για την
Χάιντουκ, την ποδοσφαιρική ομάδα του Σπλιτ. Βρίσκω την έμπνευση παντού,
άλλωστε το σπρέυ είναι από μόνο του έμπνευση». Ο Φράνιο Τούτζμαν τον εμπνέει
επίσης: «Ζήτω ο γυμνοσάλιαγκας με την γκριμάτσα», σαρκάζει ένας τοίχος τον
αυταρχικό πρόεδρο της Κροατίας· «Τούτζμαν δες τι γίνεται στο σπίτι σου»,
«φώναζε» η τράπεζα του Σπλιτ πριν σπεύσουν τα συνεργεία καθαρισμού. «Αγαπώ την
Κροατία (υπογραφή) Αλ Καπόνε», σατιρίζει ένας άλλος. Τα γκράφιτι ακολουθούν
την εποχή: «Ο Μόρρισον θύμα υπερβολικής δόσης; Αρχίδια! Οι Σέρβοι τον
σκότωσαν», έγραφε ένα γκράφιτι στις αρχές της δεκαετίας του ’90. «Ξέρω την
ώρα, αλλά όχι και σε ποια εποχή βρισκόμαστε», λέει ένα από τα πιο τελευταία.
Αλλά υπάρχουν και τα διαχρονικά, όπως αυτό κοντά στο καφέ Μπάσκετ, που φωνάζει
«Γαμώ τη μάνα σου, αγαπημένε λαέ». «Αυτό το γκράφιτι έχει μια παγκόσμια αξία,
είναι αιώνιο», εξηγεί ο Σβέτο.