ΔΡΟΜΟΙ

… ο πόλεμος στην Ευρώπη ανήκε οριστικά στο παρελθόν. Κάποτε, άλλοτε, χθες.
Βέβαια, δεν έλειψε ποτέ η φρίκη του, όλα αυτά τα χρόνια. Μόνο που τα πτώματα
ήταν μακρινά, κρυμμένα στη σκόνη της αφρικανικής σαβάνας, στη λόχμη της
ασιατικής ζούγκλας, στα παραπήγματα των λατινοαμερικάνικων πόλεων. Στην άκρη
του βλέμματος, ενοχλητικά, αλλά που εύκολα μπορούσε κανείς να τα αποδιώξει με
μια κίνηση του κεφαλιού. Ώσπου εδώ και μερικές εβδομάδες όλα άλλαξαν. Ο
πόλεμος, σήμερα, εδώ. Ίσως και αύριο, ξανά, όπως άλλοτε. Σαν να μην ήταν η
τελευταία ειρήνη στην Ευρώπη παρά μονάχα μια παρένθεση, ο πόλεμος ανήκει στο
μέλλον. Πώς να εξηγήσει κανείς την εμμονή του, τις ακατάπαυστες επαναλήψεις
του; αναρωτιέται ο Σουηδός Σβεν Λίντκβιστ στο βιβλίο του «Εξοντώστε τους
βαρβάρους» (γαλλική έκδοση «Le Serpent a Plumes»). Όταν ο Αϊνστάιν,
προπολεμικά, διατύπωσε στον Φρόυντ την ίδια απορία, πήρε αυτή την «ανθρώπινη»
απάντηση: «Πίσω από τον πολιτισμό εκτρέφεται κάθε τόσο η βαρβαρότητα».

… σε γουέστερν, αν βάλει κανείς το αυτί του στη γη, μπορεί σήμερα να ακούσει
τον καλπασμό από τα άλογα των ιπποτών της Αποκαλύψεως. (Τον ακούει ο Ιταλός
συγγραφέας Κλαούντιο Μάγκρις.) Ένα συγκεκριμένο παιδαγωγικό, κοινωνικό και
πολιτιστικό κλίμα που για πολλές δεκαετίες εξέθρεψε γενιές που είναι ξένες
προς τον πόλεμο και ολότελα ανέτοιμες γι’ αυτόν, ίσως να μην τις αφήνει να
αφουγκραστούν τον καλπασμό τους, γράφει ο Μάγκρις στην «Ιντιπέντεντ».

… στη Σερβία φέρνει έναν τραγικό αναβρασμό, που ακόμη κι όταν καταλαγιάσει,
κινδυνεύει να ξεπηδήσει αλλού, έτσι, χωρίς συγκεκριμένα κίνητρα και με
συνέπειες δυσανάλογες. Δεν λείπει παρά μόνο το φυτίλι. Πυρηνικά όπλα
βρίσκονται σε ανεύθυνα χέρια, ντελίριο κυριεύει εθνότητες που θέλουν να
επιβληθούν σε άλλες πιο αδύναμες, ανεπτυγμένες και ανθηρές οικονομίες γεννούν
στρατιές ανέργων και κοινωνικές εντάσεις, μιλιούνια στερημένων από κάθε άκρη
της Γης στριμώχνονται σε ξένα σύνορα και χτυπούν τις πόρτες των πλουσίων.

… που το 1945 ισοπεδώθηκε από τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς και θρήνησε
θύματα όσα και από ατομική βόμβα, η εκκλησία Φραουενκίρχε δεν έχει
ξανακτιστεί. Το κουφάρι της απομένει απαράλλαχτο, όπως στο τέλος εκείνης της
φρικτής ημέρας, σαν πελεκημένο κορμί, κοιτάζει τον περαστικό με πρόσωπο δίχως
μάτια. Νιώθει κανείς σαν να έπεσε η βόμβα δίπλα του, χθες, σαν να πρόκειται να
ξαναπέσει σήμερα, αύριο. Παρ’ όλα αυτά, σήμερα μάς φαίνεται απίθανο κάποιος,
κάποια μέρα, να πατήσει το κουμπί της ατομικής βόμβας. Όμως, τα όρια της
φαντασίας μας δεν συμπίπτουν με τα όρια της πραγματικότητας. Γι’ αυτό, καλό
είναι να κρατήσουμε για πάντα χαραγμένη στη μνήμη μας εκείνη την εικόνα από
του κουφάρι της Φραουενκίρχε, λέει ο Μάγκρις. Δεν είναι συμπτωματικό που τώρα
σχεδιάζουν να αναστηλώσουν την εκκλησία, έτσι που να μοιάζει σαν να μην
καταστράφηκε ποτέ. Είναι ίσως αυτό ένα σημάδι της βαθύτερης αλλά επικίνδυνης
επιθυμίας μας πάντα να παίρνουμε αψήφιστα το ενδεχόμενο μιας νέας καταστροφής.