ΔΡΟΜΟΙ

… είναι του συρμού στον καιρό μας. Και δεν σταματάει πουθενά μέσα
στον χρόνο. Μετά τον κομμουνισμό, το Ολοκαύτωμα, τον «τρίτο δρόμο», παίρνει
σειρά ο θεός Απόλλων. Στην πραγματικότητα, ήταν, λέει, κακός θεός, άρχοντας
του σκότους, δόλιος, στρεβλός, ακάθαρτος. Καλύτερα να ξεχάσουμε όσα ξέραμε έως
τώρα γι’ αυτόν, γράφει στο βιβλίο του «Ο Απόλλων με το μαχαίρι στο χέρι» (εκδ.
Gallimard) ο Μαρσέλ Ντετιέν, που, μαζί με τον Ζαν-Πιέρ Βερνάν και τον Πιέρ
Βιντάλ-Νακέ, θεωρείται από τους ιδρυτές της ιστορικής ανθρωπολογίας του
αρχαίου κόσμου. Μα τι σχέση μπορεί να έχει ο Φοίβος με τα μαχαίρια;

… είναι και Φόβος. Ένας θεός που γνωρίζει τα μυστικά του τρόμου, την
ψυχική διεργασία του φόνου, τη μανία. Η θυσία σε αυτόν είναι μια τελετή
ελεγχόμενης βίας, που όμως μπορεί και να υπερβεί τα όρια, να πάρει τη μορφή
ενός τρομερού πάθους. Η καταστροφική μανία του, που περιγράφεται από τον
Όμηρο, είναι λιγότερο ολύμπια και περισσότερο ανθρώπινη από όσο θέλησε να την
παρουσιάσει ο Πλάτων, ο οποίος αποσιωπά πολλές πλευρές του Απόλλωνα για να τον
κάνει να λειτουργήσει μέσα στη φιλοσοφία του. Ο Μαρσέλ Ντετιέν υπενθυμίζει πως
ακόμη και η περίφημη νιτσεϊκή αντίθεση ανάμεσα στο «διονυσιακό» και το
«απολλώνιο» είναι μια ανακρίβεια. Μα τι κοινό μπορεί να έχει, λοιπόν, ο
Απόλλων με τον Διόνυσο; Είναι και ο δύο θεότητες της «υπέρβασης των ορίων». Ο
Απόλλων προσφέρει την κάθαρση με τη βία στην πραγματική ζωή, ο Διόνυσος
απελευθερώνει βγαίνοντας έξω από αυτήν. Ο Διόνυσος είναι ένας θεός της μύησης
και των μυστηρίων, ενώ ο Απόλλων είναι ένας θεός της συνειδητής και
προκαθορισμένης επιλογής.

… βλέπει ο Ντετιέν πρότυπα θεοτήτων που προσομοιάζουν στον Απόλλωνα.
Άλλωστε επικαλείται τη γειτνίαση που υπήρχε ανάμεσα στους μεσογειακούς
πολιτισμούς της αρχαιότητας. Ακόμη, ανακαλύπτει σε φυλές της μαύρης ηπείρου
πρότυπες μορφές δημοκρατίας και, ούτε λίγο ούτε πολύ, μεταφέρει το λίκνο της
από την αρχαία Αθήνα στη φυλή Οκόλο της Αιθιοπίας.

… έτσι η αθηναϊκή δημοκρατία και ο Απόλλων, πώς θα μπορούσε τάχα να
μείνει απείραχτος ένας Νέρων; Μόνο που, επειδή η ιστορική θέση του είναι ήδη
τόσο κακή, κάθε αναθεώρησή της δεν μπορεί παρά να είναι προς το καλύτερο. Την
επιχειρούν ήδη κύκλοι της Εθνικής Συμμαχίας στην Ιταλία. Άνθρωπος κοντά στον
λαό, διώκτης της ολιγαρχίας, τολμηρός μεταρρυθμιστής. Επιτέλους, ήρθε η ώρα να
πουν οι Ιταλοί δεξιοί όλη την αλήθεια στον λαό για τον αυτοκράτορα που τόσο
πολύ ευτελίστηκε στην ιστορία από τον Σουετώνιο και τον Τάκιτο. Με στρογγυλά
τραπέζια και κοκτέιλ προσπαθούν να αφαιρέσουν το ιστορικό στίγμα από τον
διώκτη των χριστιανών, τον φονέα γονέα και φίλων, που δεν γλίτωσαν από το
μαχαίρι του ούτε ο αδελφός του Βρετανικός και οι σύζυγοί του Οκταβία και
Ποπαία ούτε ο ίδιος του ο δάσκαλος, ο Λεύκιος Σενέκας. Πόσο δύσκολο θα είναι
άραγε το έργο των αναθεωρητών; Ίσως όχι και τόσο στον καιρό μας, όπου ξαφνικά
αφθονούν οι ακροδεξιοί «ειρηνιστές» και οι «προοδευτικοί» στρατηλάτες. Στο
κάτω-κάτω, ο γιος της Αγριππίνας δεν έκαψε παρά τη δική του πόλη.