ΔΡΟΜΟΙ

… γράφει ο Ουμπέρτο Έκο στη «Ρεπούμπλικα». Πώς ήταν άλλοτε, πώς είναι τώρα.
Ποιος ήταν πάντα ο τελικός σκοπός του κλασικού πολέμου; Να ηττηθεί ο εχθρός,
τόσο που από τις απώλειες να έχει οφέλη ο αντίπαλός του. Για να γίνει αυτό,
χρειάζονταν τρεις προϋποθέσεις: να υπάρχει συμπαγές εσωτερικό μέτωπο, να
τηρούνται μυστικές οι προθέσεις από τον εχθρό και όλες οι διαθέσιμες δυνάμεις
να μπορούν να στραφούν στην καταστροφή του. Γι’ αυτό, στον κλασικό πόλεμο
(ακόμη και στον Ψυχρό) εξόντωναν τους πληροφοριοδότες του εχθρού (τουφεκισμός
της Μάτα Χάρι, εκτέλεση των Ρόζενμπεργκ στην ηλεκτρική καρέκλα), φίμωναν την
προπαγάνδα του (φυλάκιση όσων άκουγαν το Ράδιο Λονδίνο, διώξεις των αριστερών
του Χόλιγουντ από τον Μακάρθι) και τιμωρούσαν όσους συντάσσονταν μαζί του
(ισόβιος εξοστρακισμός του Έζρα Πάουντ).

… ο σύγχρονος πόλεμος θέτει υπό αμφισβήτηση αυτές τις προϋποθέσεις. Σήμερα,
η Ιταλία στέλνει βομβαρδιστικά στη Γιουγκοσλαβία αλλά διατηρεί διπλωματικές
σχέσεις μαζί της, οι τηλεοράσεις του ΝΑΤΟ μεταδίδουν στους Σέρβους κάθε πότε
σηκώνονται τα αεροπλάνα του από το Αβιάνο, Σέρβοι προπαγανδίζουν τα δίκαιά
τους στα ξένα κανάλια, Ιταλοί δημοσιογράφοι μεταδίδουν από το Βελιγράδι με την
ανοχή των τοπικών αρχών. Μα είναι πόλεμος αυτός, με τον εχθρό μέσα στο ίδιο
σου το σπίτι; αναρωτιέται ο Έκο (φωτ.). Στον σύγχρονο πόλεμο, καθένας έχει τον
εχθρό στα μετόπισθεν, του δίνει συνεχώς τον λόγο, τα μέσα ενημέρωσης σπάνε το
ηθικό των πολιτών (ο Κλαούζεβιτς έλεγε πως προϋπόθεση για τη νίκη είναι η
ηθική συνοχή).

… είναι διαφανές, τα σύνορα ακαθόριστα. Άνθρωποι του Μιλόσεβιτς μιλούν σε
ξένες εκπομπές, ενώ στο μέτωπο, που οι παλιοί στρατηγοί το έψαχναν με το κιάλι
και γνώριζαν πού βρίσκεται ο εχθρός, σήμερα τίποτα δεν φαίνεται ξεκάθαρο. Αν
στον κλασικό πόλεμο, τελικός σκοπός ήταν να εξοντωθούν όσο το δυνατόν
περισσότεροι εχθροί, στον σύγχρονο πόλεμο, σκοπός είναι να σκοτωθούν όσο το
δυνατόν λιγότεροι. Γιατί όσο περισσότεροι σκοτωθούν, τόσο μεγαλύτερη θα είναι
η κατακραυγή από τα μέσα ενημέρωσης. Ο εχθρός δεν μπορεί να εξοντωθεί, γιατί
τα μέσα ενημέρωσης κάνουν ευαίσθητο τον κόσμο μπροστά στην εικόνα του θανάτου.
Δεν είναι πια απόμακρος και ακαθόριστος, αλλά αφόρητα ορατός. Με λίγα λόγια,
στον σύγχρονο πόλεμο χάνει όποιος σκοτώνει πιο πολλούς.

… που έχει πια στομώσει μοιάζει σήμερα ο πόλεμος, λέει ο Έκο. Ίσως, η
μοναδική ελπίδα για την επίλυση των κρίσεων να βρίσκεται πια στην ανθρώπινη
απληστία. Οι κλασικοί πόλεμοι πλούτιζαν τους εμπόρους των όπλων. Οι σύγχρονοι
πόλεμοι ξοδεύουν το πλεόνασμα των όπλων, μα πλήττουν τις αεροπορικές
μεταφορές, τον τουρισμό, τα ίδια τα μέσα ενημέρωσης (που χάνουν εμπορικές
διαφημίσεις). Αν οι έμποροι των όπλων χρειάζονται τις εντάσεις, άλλα ισχυρά
οικονομικά συμφέροντα χρειάζονται την ειρήνη. Αργά ή γρήγορα, κάποιος πιο
ισχυρός από τον Κλίντον ή τον Μιλόσεβιτς θα πει φτάνει πια και θα τους
αναγκάσει να βάλουν και οι δυο την ουρά στα σκέλια.