Τα «παρασκήνια» του ανοίγματος

Τα Πανεπιστήμια στη χώρα μας, από τις πρώτες κιόλας μεταπολεμικές δεκαετίες,
συγκέντρωσαν κάτω από τη «στέγη» τους μια γενικευμένη ζήτηση, καθώς στους
τίτλους σπουδών τους «στριμώχτηκαν» οι ελπίδες και οι προσδοκίες εκατοντάδων
χιλιάδων νέων ανθρώπων και των οικογενειών τους για «απόδραση» από την
«κόλαση» της ανεργίας ή την προοπτική μισθωτοποίησης σε χειρωνακτική εργασιακή θέση.

Οι υπαρκτές αντικειμενικές δυνατότητες για επαγγελματική αποκατάσταση και
κοινωνική άνοδο μέσω της κατάκτησης υψηλών σχολικών τίτλων δημιούργησαν, για
μια ολόκληρη προηγούμενη περίοδο, ένα «πλεόνασμα βλέψεων» για εκπαίδευση ­
αποκατάσταση στο έδαφος του οποίου «υφάνθηκαν» οι προδιαγραφές του πιο
προβεβλημένου και απαιτητικού αιτήματος για «ισότητα ευκαιριών» και «διεύρυνση
των προσφερόμενων θέσεων».

Παράλληλα, ένα είδος ξανακοιτάγματος του «ιστορικού» όλων των εκπαιδευτικών
αλλαγών στον τρόπο πρόσβασης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση (Πανελλήνιες
Εξετάσεις, Γενικές Εξετάσεις κ.λπ.), στη διάρκεια της τελευταίας 20ετίας,
φανερώνει ότι αυτές «επιπλώθηκαν» με μια ρητορική που υπονοούσε πάντα το
«άνοιγμα» των Πανεπιστημίων. Μια ματιά στη «διαχείριση» του αριθμού των
εισακτέων την περίοδο αυτή (πίνακας 1) φωτίζει ορισμένες πλευρές της
πραγματικότητας». Από το 1979 έως το 1984 έχουμε σταθερή αύξηση του συνολικού
αριθμού των εισακτέων. Από το 1985 μέχρι το 1996 έχουμε μείωση του συνολικού
αριθμού των εισακτέων που φθάνει μέχρι και 20%, ενώ την ίδια στιγμή αυξάνεται
ο αριθμός των υποψηφίων. Μόλις το 1997 ο αριθμός των εισακτέων επανέρχεται στα
όρια του 1985. Το 1998 και το 1999 ο αριθμός των εισακτέων αυξάνεται 13% και
18%, αντίστοιχα.

* Πώς ερμηνεύεται αυτή η «κινητικότητα» στη διαχείριση του αριθμού των
εισακτέων στην ελληνική Τριτοβάθμια Εκπαίδευση;

* Ποιες είναι οι αιτίες της πολιτικής της μείωσης του αριθμού των εισακτέων
την περίοδο 1985-1995 και της πολιτικής τού «ανοίγματος» της Τριτοβάθμιας
Εκπαίδευσης σήμερα;

Αν κανείς «σκαλίσει» τα πρακτικά των Συνεδριάσεων του Συμβουλίου Ανώτατης
Παιδείας (ΣΑΠ) που, ανάμεσα στα άλλα, καθορίζει και τον αριθμό των εισακτέων,
θα διαπιστώσει ότι ιδιαίτερα μετά το 1982/1983 πυκνώνουν οι ενστάσεις και οι
διαμαρτυρίες φορέων, επαγγελματικών συλλόγων κ.λπ. που εστιάζουν στη
«συμμόρφωση της παραγωγής πτυχιούχων προς τις αντικειμενικές ανάγκες της χώρας».

Έτσι, π.χ., το 1984 ο Σύλλογος Γεωφυσικών Ελλάδας με έγγραφό του προς το
Εθνικό Συμβούλιο Ανώτατης Παιδείας τονίζει: «Με αφορμή την πληροφόρηση
επικείμενης γνωμοδότησης του ΕΣΑΠ για την ίδρυση Τμήματος Μεταλλειολόγων –
Γεωφυσικών Μηχανικών στην Πολυτεχνική Σχολή του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου
Θράκης, ο Σύλλογος Γεωφυσικών Ελλάδας εκφράζει έντονα τη διαμαρτυρία του
σχετικά με το θέμα αυτό… οι ανάγκες της Ελλάδας σε Γεωφυσικούς Εφαρμογής
υπερκαλύπτονται από τους υπάρχοντες ήδη…». Στην 16η Συνεδρίαση του ΣΑΠ,
εκπρόσωπος της Ελληνικής Οδοντριατικής Ομοσπονδίας τονίζει ότι «υπάρχει
υπερπληθωρισμός στα ιατρικά επαγγέλματα… Στην Οδοντιατρική έπρεπε να μπουν
σε τρία χρόνια 660 και μπήκαν 1.293… Τι κάνουν αυτοί οι άνθρωποι όταν
βγαίνουν; Ανοίγουν ένα ιατρείο, το οποίο έχει εκατομμύρια για να στηθεί και σε
έξι μήνες λένε πόσο να το πουλήσουν…».

Παράλληλα από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας προτείνεται η «μελέτη των
αναγκών σε μηχανικούς σε επίπεδο 20ετίας και ο συσχετισμός αυτών των αναγκών
με τους “παραγόμενους” μηχανικούς».

Τι συμβαίνει; Τι υποδηλώνουν οι επισημάνσεις των επαγγελματικών συλλόγων; Όπως
όμως γίνεται κατανοητό, η πολιτική αυτή ήταν αναγκασμένη να ισορροπήσει σε ένα
τεντωμένο σκοινί και την ίδια στιγμή να αντιμετωπίσει τη «Λερναία Ύδρα». Από
τη μια μεριά, ο «κίνδυνος δημιουργίας ενός μορφωμένου προλεταριάτου» που
αντιμετωπίζεται από τους «ειδικούς» ως βραδυφλεγής βόμβα και από την άλλη η
δραματική σε ένταση και έκταση διεκδίκηση από τη μεριά δεκάδων χιλιάδων νέων
μιας θέσης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Παράλληλα, ο περιορισμός των
εισακτέων, που προβάλλεται ως απάντηση στην ανεργία των πτυχιούχων, δεν έχει
το προσδοκώμενο αποτέλεσμα, καθώς η διάσταση ανάμεσα στη ζήτηση και την
προσφορά πτυχιούχων αυξάνει με γεωμετρική πρόοδο. Αν λίγα χρόνια πριν η άμεση
«απόδοση» του πτυχίου στην αγορά εργασίας γονιμοποιούσε την αυξημένη ζήτηση
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, αργότερα το «φάσμα της ανεργίας» ήταν εκείνο που
επέβαλλε ανάλογη ζήτηση υψηλών εκπαιδευτικών τίτλων σαν τη μοναδική
εναλλακτική λύση για την αντιμετώπισή της.

Η πρόσφατη «ανακάλυψη» από το ΥΠΕΠΘ των «αναχρονιστικών φραγμών για την είσοδο
στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση που ισχύουν στη χώρα μας» και η εξαγγελία για
μαζικοποίηση των Πανεπιστημίων από το 2000 και μετά, παρουσιάζεται σαν
ικανοποίηση ενός χρόνιου κοινωνικού αιτήματος, σαν αναδρομικός θρίαμβος των
φιλοδοξιών των νέων από τα μη προνομιούχα στρώματα..

Το ΥΠΕΠΘ πανηγυρίζει το «άνοιγμα» του Πανεπιστημίου «επιστρατεύοντας» όμως,
επιμελώς στους πανηγυρισμούς του, όλες εκείνες τις παρασιωπήσεις που ευνοούν
το αδυνάτισμα της αποκάλυψης της εικονικής αλλαγής του.

Αλλά ας γίνουμε πιο συγκεκριμένοι.

Οι πύλες του Πανεπιστημίου, που φαίνεται να «ανοίγουν» διάπλατα από το ΥΠΕΠΘ
μετά το 2000, δεν θα είναι εκείνες που λίγα χρόνια πριν συγκέντρωναν το πάθος
της υπερβάλλουσας ζήτησης χιλιάδων υποψηφίων.

Η μαζικοποίηση της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, η επαγγελλόμενη «ελεύθερη
πρόσβαση» του ΥΠΕΠΘ συνδυάζεται με την ταυτόχρονη πλήρη αποσύνδεση
εκπαιδευτικών τίτλων και εργασιακών δικαιωμάτων. Για πρώτη φορά σε τέτοια
κλίμακα η φοίτηση σε κάποια εκπαιδευτική βαθμίδα αποσυνδέεται και τυπικά από
το δικαίωμα κατάληψης θέσης στην αγορά εργασίας, αναιρώντας ολοκληρωτικά κάθε
θεσμική μορφή που κατοχυρώνει τα επαγγελματικά δικαιώματα των εκπαιδευτικών τίτλων.

Με λίγα λόγια επιλέγεται μια μαζική παροχή «μόρφωσης» χωρίς όμως κατοχυρωμένο
εργασιακό δικαίωμα, η κατάκτηση του οποίου μετατίθεται σε πιστοποιήσεις μετά
τις σπουδές από φορείς εξωεκπαιδευτικούς.

Είναι απαραίτητο να σημειώσουμε εδώ ότι αυτή η τακτική σημαίνει και την
αναίρεση οποιασδήποτε εγγυημένης δυνατότητας κοινωνικής κινητικότητας μέσα από
την πρόσβαση στον εκπαιδευτικό μηχανισμό, γεγονός που οδηγεί στη σταδιακή
διάλυση των παραδοσιακών αντιλήψεων που συγκροτούνται γύρω από τον
εκπαιδευτικό μηχανισμό.

Ακυρώνεται έτσι ένα ολόκληρο φάσμα κοινωνικών προσδοκιών, συγκροτημένο εδώ και
αρκετές δεκαετίες για τη δυνατότητα εργασιακής απασχόλησης μέσα από την
πρόσβαση στην εκπαίδευση και τα διαπιστευτήριά της.

Οι προσδοκίες, βέβαια, αυτές ιδιαίτερα από τα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας,
δέχθηκαν απανωτά χτυπήματα από την εργασιακή αβεβαιότητα, την ετεροαπασχόληση,
υποαπασχόληση, μισθολογική υποβάθμιση.

Παρ’ όλα αυτά, αποτελεί τομή η και με τυπικούς όρους επικύρωση αυτών των
τάσεων, που τείνουν να αλλάξουν ολοκληρωτικά το τοπίο στην Τριτοβάθμια
Εκπαίδευση, στη χώρα μας.