ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Το έρμα της Ιστορίας

«Ήσουν λοιπόν ο πατέρας του Ντέηβιντ/ Κι ήταν ο μοναδικός σου γιος/ Κι η
τύρφη που μόλις κόπηκε σαπίζει/ Κι η δουλειά δεν θα γίνει ποτέ».

Τα παιδία παίζει (το σκίτσο από την «Γκάρντιαν»)

Το ποίημα αυτό, που έστειλε το 1916 ο διοικητής μιας σκωτσέζικης διμοιρίας
στην οικογένεια ενός νεκρού στρατιώτη, το διάβασε πριν από λίγους μήνες ο
νεαρός ιστορικός Νηλ Φέργκιουσον στη διάρκεια διάλεξης που εκφώνησε στο
Λονδίνο με την ευκαιρία της έκδοσης του νέου του βιβλίου με τίτλο «Το Κρίμα
του Πολέμου». Στο βιβλίο αυτό, που συζητείται ευρύτατα σ’ όλο τον κόσμο, ο
συγγραφέας υποστηρίζει ότι η ιστορία του αιώνα θα ήταν διαφορετική αν η Αγγλία
δεν είχε λάβει μέρος (για εσωτερικούς λόγους) στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και
είχε επιτρέψει στη Γερμανία να νικήσει τους Γάλλους και τους Ρώσους: τόσο η
Οκτωβριανή Επανάσταση όσο και ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, και πιθανότατα το
Ολοκαύτωμα, θα είχαν αποφευχθεί.

Στο πιο αιρετικό κεφάλαιο του βιβλίου, ο Φέργκιουσον υποστηρίζει ότι ο πόλεμος
διήρκεσε τόσο πολύ επειδή πολλοί στρατιώτες και των δύο πλευρών απολάμβαναν
τους σκοτωμούς. Η πραγματική τραγωδία του πολέμου είναι ότι μετατρέπει
πολιτισμένους ανθρώπους σε ηθικά κούφιους δολοφόνους που σκοτώνουν στα τυφλά.
Ο Τζούλιαν Γκρένφελ, ένας άνδρας του ιππικού που ανήκε σε ανώτερη τάξη και του
άρεσε η ποίηση, γράφει στο πολεμικό του ημερολόγιο πόσο συναρπαστική ήταν η
στιγμή που εντόπισε σε μια ερημική περιοχή ένα Γερμανό στρατιώτη που μιλούσε
και γελούσε, τον σημάδεψε και τον τίναξε στον αέρα…

Στο ίδιο βιβλίο παραπέμπει και ο γνωστός Αμερικανός ιστορικός Πωλ Κένεντυ,
εκφράζοντας την ανησυχία του για το γεγονός ότι οι ηγέτες της Δύσης
διολισθαίνουν αυτές τις μέρες σε μια σύγκρουση που διευρύνεται διαρκώς. Ο
συγγραφέας της «Ανόδου και της Πτώσης των Μεγάλων Δυνάμεων» δεν
προβληματίζεται τόσο από τη στάση της Ρωσίας, όσο από το ότι ένας τόσο
αποφασισμένος και βρώμικος μαχητής σαν τον Μιλόσεβιτς θα μπορούσε, αν το
έκρινε σκόπιμο, να επεκτείνει τις μάχες στο Μαυροβούνιο ή τα Σκόπια.

Απέναντι σ’ αυτόν τον κίνδυνο, οι Δυτικοί δεν έχουν ούτε απάντηση ούτε σαφώς
καθορισμένους στόχους. Μοιάζουν με εκείνους τους Άγγλους τουρίστες που έχουν
χαθεί στα λιβάδια της Ιρλανδίας και ρωτούν ένα χωρικό ποιος είναι ο καλύτερος
τρόπος να επιστρέψουν στο Δουβλίνο. Εκείνος σκέφτεται λίγο και απαντά: «Αν
ήμουν στη θέση σας, δεν θα ξεκινούσα από εδώ».

Θεωρητικά, γράφει ο Κένεντυ στην «Ελ Παΐς», οι Αμερικανοί, οι Βρετανοί, οι
Γερμανοί και οι Γάλλοι θα είχαν κάθε λόγο να μείνουν έξω από το Κόσοβο.
Επενέβησαν όμως, προειδοποιώντας ότι δεν θα ανεχθούν άλλο την εθνοκάθαρση και
γνωρίζοντας ότι δημιουργούν έτσι ένα προηγούμενο που θα ανοίξει πολλές πληγές.
Ο ιστορικός έχει επιφυλάξεις και ανησυχεί. Δεν μπορεί όμως να αντιταχθεί σ’
αυτή την επέμβαση. Έπειτα από τριάντα χρόνια μελέτης, κατάλαβε επιτέλους τι
εννοούσαν παλιά οι ηγέτες όταν αναφέρονταν στο «έρμα της ιστορίας».