Η τετραετία των μεγάλων αποκαλύψεων και οι αγκυλωμένες ελπίδες

Τελευταίες ημέρες Δεκεμβρίου του 1996. Στον αυτοκινητόδρομο Σμύρνης –
Κωνσταντινούπολης, στο ύψος του Σουσουρλούκ (κάθε λεπτομέρεια έχει σημασία)
μια θωρακισμένη Μερσεντές συγκρούεται με φορτηγό. Από τους τέσσερις επιβάτες
(έναν υπαρχηγό της αστυνομίας, έναν καταζητούμενο κακοποιό, μία πρώην μις
«Τουρκικό Σινεμά» και έναν Κούρδο βουλευτή δεξιού κόμματος) επέζησε μόνο ο
τελευταίος. Κανείς ωστόσο δεν θα μπορούσε να φανταστεί πως η βόλτα αναψυχής
μιας παρέας στενών, προφανώς, φίλων θα φανέρωνε με τον πιο κινηματογραφικό
αλλά μαζί και πιο αδιάψευστο τρόπο το κύκλωμα σχέσεων ανάμεσα στη μαφία και
την πολιτική, τις επιχειρήσεις και την κυβέρνηση, ακόμα και ανάμεσα στην
Τουρκία και την απόπειρα δολοφονίας κατά του Πάπα, δεκαπέντε χρόνια πριν.

Φεβρουάριος 1999. Κάπου στον δρόμο που ενώνει την ελληνική πρεσβεία στο
Ναϊρόμπι με το διεθνές αεροδρόμιο, πέφτει στα χέρια των τουρκικών αρχών ένας
από τους ιστορικούς όσο και επικηρυγμένους ηγέτες του Κουρδικού
Απελευθερωτικού Κινήματος, ο Αμπντουλάχ Οτζαλάν. Ενώ η ελληνική κοινή γνώμη
σπαράσσεται από τις τύψεις και τα ερωτηματικά, η τουρκική θριαμβολογεί για το
μεγαλείο «μιας χώρας που συνέλαβε τον δολοφόνο των μωρών» (πρωτοσέλιδο της
εφημερίδας «Χουριέτ») και ο Πρωθυπουργός της μιλά για μια «χώρα που μπορεί και
κρατά τις υποσχέσεις της».

Τσιλέρ, Γιλμάζ

Μια λεπτή αλλά ανεξίτηλη γραμμή συνδέει αυτά τα δύο, από πρώτη άποψη άσχετα,
γεγονότα. Είναι οι καταλύτες της δημόσιας ζωής της Τουρκίας κατά την περίοδο
από τις προηγούμενες βουλευτικές εκλογές του Δεκεμβρίου του 1995, αυτά που
καθόρισαν, σε μεγάλο βαθμό, το πολιτικό και ψυχολογικό κλίμα κάτω από το οποίο
θα διεξαχθούν οι εκλογές της προσεχούς Κυριακής. Μετά την αποτυχία της έχουσας
όλα τα εξωτερικά γνωρίσματα του «μοντερνισμού» κυβέρνησης Τσιλέρ να εξυγιάνει
τη θεσμική και, ιδίως, την οικονομική ζωή της χώρας, μετά την ανικανότητα των
δύο ηγετών της Δεξιάς (Τσιλέρ και Γιλμάζ) να λειτουργήσουν σε ένα κοινό σχήμα
ξεπερνώντας την αγεφύρωτη αμοιβαία τους αντιπάθεια και πριν από την εμπλοκή
και πτώση και του Γιλμάζ για την ανάμειξή του σε βέβαια πλην όμως ανεξερεύνητα
πολιτικοοικονομικά σκάνδαλα, καθώς και την αποπομπή από τον στρατό της πρώτης
φιλο-ισλαμικής κυβέρνησης από την ίδρυση του κεμαλικού κράτους (κυβέρνησης που
είχε καταστεί δυνατή μόνο χάρη στην αποδοχή της κυρίας Τσιλέρ, μπρος στον
κίνδυνο να αρθεί η ασυλία για τη διερεύνηση των δικών της «ανάρμοστων
σχέσεων»), το ατύχημα του Σουσουρλούκ λειτούργησε σαν η τελευταία σταγόνα που
ξεχείλισε το ποτήρι της αξιοπιστίας της παραδοσιακής πολιτικής τάξης.
Αποτέλεσμα: ένα πρόσωπο του παρελθόντος, ο εβδομηντατριάχρονος Ετζεβίτ, ο
μόνος που βγήκε αλώβητος από το συλλογικό κλίμα ηθικής σήψης, μεταβλήθηκε σε
λίγους μήνες από εφεδρεία σε μόνη δυνατή επιλογή του «κοσμικού» πολιτικού
φάσματος, έναντι ενός ισλαμικού κόμματος που και στην μετα-Ερμπακάν εποχή του
συνεχίζει να συγκεντρώνει τις ψήφους των στερημένων, αποκλεισμένων και
απογοητευμένων ­ και τώρα πιθανότατα και ένα μεγάλο μέρος «πολιτικοποιημένων» Κούρδων.

Ανοιχτή πληγή

Ο «θρίαμβος», εξάλλου, από τουρκικής πλευράς, της σύλληψης του Οτζαλάν (ως
«Κατακτητή της Κένυας» καλωσορίζουν τον Ετζεβίτ στην προεκλογική του
εκστρατεία) καλύπτει τις βαθύτερες εξελίξεις σε ένα κράτος που όλο και
απομονώνεται. Στις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση η Τουρκία πέρασε από την
τελωνειακή σύνδεση στο τέλμα (ο δε τουρκικός λαός είναι πλέον συντριπτικά
εχθρικός έναντι της ενωμένης Ευρώπης). Οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις
παραπέμπονται διαρκώς στις καλένδες («ο αγώνας κατά της τρομοκρατίας
προηγείται του αγώνα υπέρ της δημοκρατίας», δήλωσε μόλις πρόσφατα ο πρόεδρος
Ντεμιρέλ). Η οικονομία, παρά τον γοργό ρυθμό ανάπτυξης, είναι, στην καλύτερη
περίπτωση, αγκυλωμένη. Αλλά και η ίδια η κουρδική πληγή, όσο δεν
αντιμετωπίζεται ως πολιτικό αλλά ως καθαρά τρομοκρατικό πρόβλημα, παραμένει
ανοικτή. Μένει η γεωστρατηγική στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών και η δυναμική ­
και ο δυναμισμός ­ μιας αφομοιωτικής και πολύ ηπιότερης, από όσο συνήθως
νομίζουμε, κοινωνίας. Οι προσδοκίες της όμως από τις εκλογές, όπως θα δούμε
αύριο, είναι πλέον περιορισμένες.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.