Ο καρκίνος της… εργασίας

Το 10-17% των καρκίνων πνεύμονος στην Ελλάδα αποδίδονται σε επαγγελματικούς
λόγους και θα μπορούσαν να είχαν προληφθεί, εάν υπήρχαν αποτελεσματικά
προληπτικά μέτρα.

Ο κίνδυνος για καρκίνο του πνεύμονος τριπλασιάζεται ­ σε σχέση με τον γενικό
πληθυσμό ­ στους εργαζομένους στην παραγωγή ή επιδιόρθωση επίπλων, παπουτσιών,
ελαστικών, χρωμάτων και υφασμάτων, στις οικοδομές, στην επεξεργασία του
πετρελαίου, του δέρματος, του άνθρακα και του νίκελ και σε άλλα επαγγέλματα
που απασχολούν το 10% του ελληνικού πληθυσμού. Η επαγγελματική αυτή έκθεση
αποτελεί έναν πρόσθετο κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονος, ο οποίος είναι
περίπου τριπλάσιος εκείνου από το κάπνισμα. Ο κίνδυνος αυτός αυξάνεται πολύ
(έως και δέκα φορές!), όταν οι εργαζόμενοι σε αυτά τα επαγγέλματα καπνίζουν.

Σ’ αυτό το συμπέρασμα κατέληξε μελέτη για τον «επαγγελματικό» καρκίνο του
πνεύμονα στην Ελλάδα, η οποία μόλις δημοσιεύθηκε στο έγκυρο, επιστημονικό
περιοδικό «Journal of Occupational and Enviroment Medicine». Τη μελέτη
εκπόνησαν οι ερευνητές κ.κ. Χρήστος Χατζής, Γεωργία Δανάκα, Αθηνά Λινού,
Στέφανος Κάλης και Ντέιβιντ Κριστιάνι, από το Τμήμα Υγιεινής και
Επιδημιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και τη Σχολή
Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ.

Πώς έγινε η έρευνα

Στην έρευνα μελετήθηκε ένα δείγμα 776 ατόμων, από τρία πανεπιστημιακά
νοσοκομεία στην Αθήνα. Τα 282 από τα άτομα αυτά ήταν ασθενείς με πρόσφατα
διαγνωσμένο καρκίνο πνεύμονος και τα 494 άτομα προς σύγκριση (επισκέπτες στα
νοσοκομεία και ασθενείς που νοσηλεύονταν για κατάγματα και μικρά οφθαλμολογικά προβλήματα).

Οι ερευνητές ρώτησαν τους συμμετέχοντες στην έρευνα για το περιβάλλον στην
εργασία και την κατοικία τους, το κάπνισμα και τις διατροφικές συνήθειές τους,
το κοινωνικοοικονομικό και μορφωτικό επίπεδο και την ηλικία τους. Ιδιαίτερες
πληροφορίες ζήτησαν για κάθε επαγγελματική ασχολία που είχαν κατά τη διάρκεια
της ζωής τους.

«Το κάπνισμα είναι ο πιο δυνατός παράγων που συσχετίζεται αιτιολογικά με την
ανάπτυξη του καρκίνου του πνεύμονος», λέει ο υπεύθυνος της μελέτης, ιατρός
εργασίας και διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών, κ. Χρήστος Χατζής. «Εντούτοις,
και άλλοι παράγοντες, με ανεξάρτητη, πρόσθετη ή συνεργική δράση, εμπλέκονται
σ’ αυτόν τον καρκίνο.

Η επαγγελματική έκθεση σε καρκινογόνες ουσίες ή καρκινογόνες επεξεργασίες
είναι σημαντικός τέτοιος παράγων. Η ανακάλυψη των επαγγελματικών και άλλων
αιτίων του καρκίνου του πνεύμονος κάνει τις προληπτικές προσπάθειες πιο αποτελεσματικές».

Οι εκτιμήσεις για την έκταση του καρκίνου του πνεύμονος που αποδίδεται διεθνώς
σε επαγγελματική έκθεση κυμαίνονται από 1% έως 40% των περιπτώσεων αυτού του
καρκίνου. Οι διαφορές αυτές μπορούν να αποδοθούν σε πολλούς παράγοντες, όπως η
διαφορετική αναλογία των ατόμων που εκτίθενται σε επαγγελματικά καρκινογόνα σε
κάθε πληθυσμό, στους διαφορετικούς προσδιορισμούς για τα καρκινογόνα και την
έκθεση σ’ αυτά, καθώς και στη μεθοδολογία των επιδημιολογικών ερευνών.

«Στη μελέτη μας υπολογίσαμε τους κινδύνους για ανάπτυξη καρκίνου του πνεύμονος
στην Ελλάδα, ο οποίος προκαλείται από επαγγελματική έκθεση», εξηγεί ο κ. Χατζής.

«Αυτό μας καθιστά ικανούς να υπολογίσουμε το μέρος των περιπτώσεων καρκίνου
του πνεύμονος που μπορεί θεωρητικά να προληφθεί (και βρήκαμε να είναι το
10-17% των περιπτώσεων καρκίνου πνεύμονος στη χώρα μας), περιορίζοντας την
έκθεση σε γνωστούς καρκινογόνους παράγοντες από τον επαγγελματικό χώρο.

Αναλύσαμε, επίσης, την αλληλεπίδραση μεταξύ επαγγελματικής έκθεσης και καπνίσματος».

Τα επικίνδυνα επαγγέλματα

Τα επαγγέλματα που εξετάσθηκαν στην έρευνα, ήταν αυτά που προϋποθέτουν επαφή
με υλικά που περιέχουν αμίαντο, η ενασχόληση με χυτήρια μετάλλων, με μπογιές,
με πετρέλαιο και τα προϊόντα του, η βιομηχανία υφασμάτων, η ξυλουργική, οι
οικοδομές και η βυρσοδεψία. Η ανάλυση των ερευνητών έδειξε ότι η έκθεση σε ένα
ή περισσότερα επαγγέλματα που θεωρούνται από τη Διεθνή Ένωση για την Έρευνα
του Καρκίνου ότι εμπλέκονται στην αιτιολογία του καρκίνου του πνεύμονα αυξάνει
τον κίνδυνο του εργαζομένου, ανεξάρτητα από το εάν αυτός καπνίζει ή όχι.

«Βρήκαμε έναν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο για τον καρκίνο του πνεύμονος στα
επαγγέλματα που προϋποθέτουν έκθεση σε ίνες αμιάντου και κατασκευαστικές
εργασίες», επισημαίνει ο κ. Χατζής. «Ο κίνδυνος από την επαγγελματική έκθεση
σε καρκινογόνα ήταν περίπου τριπλάσιος εκείνου από το κάπνισμα ως μοναδικού
παράγοντα κινδύνου και αυξάνεται ανάλογα με τη δόση της καρκινογόνου ουσίας
στην οποία εκτίθεται το άτομο».

Ο κίνδυνος για ανάπτυξη καρκίνου πνεύμονος στους ξυλουργούς βρέθηκε να είναι
πενταπλάσιος από εκείνον του γενικού πληθυσμού και πέντε φορές μεγαλύτερος σε
όσους εργάζονται σε χυτήρια μετάλλων και τρεις περίπου φορές μεγαλύτερος στους
εργαζομένους με χρωστικές ουσίες και βαφές, σε οικοδομές και σε επαγγέλματα με
έκθεση στον αμίαντο. Δύο φορές μεγαλύτερος βρέθηκε να είναι ο κίνδυνος στους
εργαζομένους στην κλωστοϋφαντουργία και σε επαγγέλματα που έχουν σχέση με το
πετρέλαιο και προϊόντα του.

Ερευνώντας τη συνεργική δράση του καπνίσματος και της εργασίας σε επαγγέλματα
που κατηγορούνται για ανάπτυξη καρκίνου του πνεύμονος, οι επιστήμονες
διαπίστωσαν ότι ο κίνδυνος αυξανόταν ανάλογα με τον αριθμό των τσιγάρων που
κάπνιζε κάθε άτομο.

Έτσι, ο κίνδυνος αυξανόταν, για παράδειγμα, κατά πεντέμισι περίπου φορές για
έναν οικοδόμο που καπνίζει 1-45 τσιγάρα την ημέρα.

Ένας εργαζόμενος στα χρώματα που καπνίζει 46-74 τσιγάρα την ημέρα βρέθηκε να
διατρέχει έξι φορές μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο.

Και ένας ξυλουργός που καπνίζει πάνω από 74 τσιγάρα την ημέρα βρέθηκε ότι
διατρέχει δέκα φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξει καρκίνο στον πνεύμονα.

«Συμπερασματικά, βρήκαμε ότι ο επαγγελματικοί παράγοντες κινδύνου συμβάλλουν
σημαντικά στην ανάπτυξη του καρκίνου του πνεύμονος στην Ελλάδα και ότι ο
κίνδυνος επαγγελματικής έκθεσης φαίνεται να είναι πολλαπλάσιος εκείνου του
καπνίσματος», τονίζει ο κ. Χατζής.

«Δεδομένου ότι η επαγγελματική έκθεση και το κάπνισμα φαίνεται να δρουν
συνεργικά, οι προληπτικές προσπάθειες θα πρέπει να εστιάζονται και στον
περιορισμό της έκθεσης σε επαγγελματική έκθεση σε καρκινογόνες ουσίες ή
επεξεργασίες και στη μείωση του καπνίσματος μεταξύ των εργαζομένων».

(σύμφωνα με τη Διεθνή Ένωση για την Έρευνα του Καρκίνου)

* Κατασκευή και επιδιόρθωση υποδημάτων (ορισμένες εκθέσεις)

* Αεριοποίηση άνθρακα

(παλαιότερες επεξεργασίες)

* Παραγωγή κωκ (ορισμένες διαδικασίες)

* Κατασκευή επίπλων

* Κατασκευή ισοπροπανόλης

* Επεξεργασία κειμένου

* Βιομηχανία καουτσούκ

* Υπόγεια εξόρυξη αιματίτη (με έκθεση στο ραδόνιο)

* Εργοστάσια αουραμίνης

* Αμίαντος

* Οικοδομές

* Κλωστοϋφαντουργία

* Πετρέλαιο και παράγωγά του

* Χρωστικές ουσίες και βαφές

* Χυτήρια μετάλλων

* Ξυλουργική