ΔΡΟΜΟΙ

… είναι το «τρομερό παιδί» της Ευρώπης. Χώρες που ζουν με τις τραυματικές
μνήμες της Ιστορίας. Όμως, δεν ήταν πάντα έτσι. Με την επανέκδοση μερικών
κλασικών ταξιδιωτικών έργων ­ ανάμεσα σε αυτά τα «Ταξίδια στην Ήπειρο, την
Αλβανία, τη Μακεδονία και τη Θεσσαλία» του Πουκεβίλ ­ οι εκδόσεις Loizou,
γράφουν οι «Τάιμς», μας θυμίζουν ότι τα Βαλκάνια ήταν κάποτε, για κάποιους,
ένας γοητευτικός τόπος χαράς. Το ενδιαφέρον των Δυτικών περιηγητών για τα
Βαλκάνια, που από τον δέκατο πέμπτο αιώνα η Οθωμανική Αυτοκρατορία κρατούσε
απομονωμένα από τη Δύση, άρχισε να γίνεται ζωηρό με την κατάρρευση της
οθωμανικής ισχύος. Στα 1820, εκατοντάδες Δυτικοευρωπαίοι, ανάμεσά τους και ο
λόρδος Βύρωνας, ξεκίνησαν για να βοηθήσουν τους Έλληνες στον απελευθερωτικό
τους αγώνα. Μέσα τους έκαιγε η φλόγα ενός γνήσιου σεβασμού για τους Έλληνες
της αρχαιότητας. Μερικοί, όπως ο Βύρωνας, ερωτεύτηκαν τον άστατο χαρακτήρα των
νεοελλήνων. Άλλοι απογοητεύτηκαν από αυτούς.

… γιατρός, διπλωμάτης και κατάσκοπος, ταξίδεψε στις πιο απρόσιτες περιοχές
της Νότιας Αλβανίας, της Βόρειας και Κεντρικής Ελλάδας, λίγο πριν από την
Ελληνική Επανάσταση. Γνώρισε τον Αλή Πασά, που το αυτόνομο κράτος του στην
Ήπειρο επιτάχυνε την πτώση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και άνοιξε τον δρόμο
στην ελληνική ανεξαρτησία. Μερικοί από αυτούς τους ξένους περιηγητές, όπως ο
Πουκεβίλ, δυσκολεύτηκαν να δείξουν στους νέους κατοίκους των Βαλκανίων την
ίδια συμπάθεια που έδειχναν για τους αρχαίους. Ο Πουκεβίλ ακούει τον διοικητή
της Καστοριάς να λέει τους ξένους περιηγητές «παλαβούς που οργώνουν τα βουνά
και τα λαγκάδια ψάχνοντας παλιές πέτρες». Καθόλου ρομαντικός, ο Πουκεβίλ
απορρίπτει τους «βάρβαρους» ντόπιους και την ταπεινή ζωή τους. Γνήσιο προϊόν
του δυτικοευρωπαϊκού ορθολογισμού, η καρδιά του παραμένει ασυγκίνητη, το αίμα
στις φλέβες του ψυχρό.

… σαν τον Βύρωνα (φωτ.), ή αργότερα τον συγγραφέα και ζωγράφο Έντουαρντ Ληρ
και την εδουαρδιανή κυρία Ήντιθ Ντάραμ που ερωτεύτηκε την Αλβανία και έγραψε
την «Ορεινή Αλβανία» στο γύρισμα του αιώνα, αφέθηκαν όλοι τους να γοητευτούν
από τις στοιχειώδεις και αυθεντικές χαρές των Βαλκανίων. Αυτή η τάση έφτασε
στο απόγειό της στα 1930, με τους ιδιαίτερα υποκειμενικούς στοχασμούς της
Ρεμπέκα Γουέστ για τη Γιουγκοσλαβία, στο βιβλίο της «Μαύρο Πρόβατο και Γκρίζο
Γεράκι». Μαγεμένη από τα Βαλκάνια, γράφει στον σύζυγό της: «Εμείς στη Δύση δεν
είμαστε στα αλήθεια τόσο πλούσιοι όσο νομίζουμε. Πολλά είναι αυτά που μας
λείπουν και που οι άνθρωποι στα Βαλκάνια τα έχουν σε αφθονία».

… που γράφονται σήμερα για τα Βαλκάνια είναι, δυστυχώς, τα περισσότερα
πολεμικές ανταποκρίσεις. Πίσω από αυτές δύσκολα μπορεί να κρυφτεί η δυσπιστία
και η προκατάληψη της Δύσης για έναν κόσμο που ποτέ δεν μπόρεσε να κατανοήσει.
Όσο και αν μοιάζει σήμερα δονκιχωτική, η προσπάθεια των εκδόσεων Loizou να
επανεκδώσουν τα έργα ξένων περιηγητών που αγάπησαν τα Βαλκάνια και αγαπήθηκαν
από αυτά, μπορεί ίσως να δείξει στον Δυτικό αναγνώστη πώς η άγνοια μπορεί να
ανάψει τις φλόγες του πολέμου.