ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η αξία των παπουτσιών

«Δύο μανάδες, πέντε παιδιά, επτά μέρες βομβαρδισμών, 250.000 πρόσφυγες,
ελπίδες μηδέν. Αυτή είναι η πραγματικότητα του πολέμου».

Στα βουνά. Αυτή η φωτογραφία καταλάμβανε προχθές την πρώτη σελίδα της «Ιντιπέντεντ»

Η πρώτη σελίδα της «Ιντιπέντετ», ένα χαστούκι. Οι εικόνες της τηλεόρασης, ένας
κόλαφος. Οι αφηγήσεις των προσφύγων, ένα δράμα: πώς τους έδιωξαν από τα σπίτια
τους, πώς τους πήραν ακόμη και τις ταυτότητες, πώς διέσχισαν τα βουνά με τα
παιδιά από το ένα χέρι κι όλη τους τη ζωή στην πλάτη, δεκάδες, εκατοντάδες
χιλιάδες άνθρωποι, με μοναδική τους αποσκευή τη θλίψη. Κι εμείς που τους
βλέπουμε και τους ακούμε, δεν έχουμε το θάρρος να αναγνωρίσουμε την αδυναμία μας.

Εδώ κι επτά χρόνια, γράφει στη «Λιμπερασιόν» ο ρωσοκροάτης συγγραφέας
Πρέντραγκ Ματβέγεβιτς, αυτοί οι ποταμοί χωρίς εκβολή κυλούν στη μέση της
Ευρώπης. Ώρες – ώρες μοιάζει να στερεύουν ή να χάνονται μέσα στην άμμο. Κι
έπειτα εμφανίζονται ξανά, βαθύτεροι από πριν, απομακρυνόμενοι από την πηγή
τους, αλλάζοντας κατεύθυνση. Αυτές οι μεταναστεύσεις, που νομίζαμε ότι ανήκαν
στο παρελθόν αυτής της ηπείρου, δίνουν στο παρόν μας μια τρομακτική όψη:
κατεστραμμένες πόλεις και χωριά, βία, βασανιστήρια, εθνοκάθαρση, γενοκτονία,
«μνημοκτονία», «πολιτισμοκτονία».

Κατασκευάζουμε συνεχώς καινούργιες λέξεις για να περιγράψουμε την τραγωδία.
Αλλά το ποτάμι εξακολουθεί να κυλάει. Και δεν μπορέσαμε να σταματήσουμε τον
σατράπη που το προκάλεσε. Και δεν μπορούμε να σταματήσουμε τις βόμβες που το
φουσκώνουν. Και δεν έχουμε το θάρρος να αναγνωρίσουμε την αδυναμία μας.

Στο βιβλίο του «Η Ανακωχή», ο Πρίμο Λέβι περιγράφει την έξοδό του από το
Άουσβιτς, τον χειμώνα του 1945, και την περιπλάνησή του στη ρημαγμένη Ανατολή.
Μια μέρα, εξαντλημένος από την πείνα, συναντά έναν Έλληνα εβραίο από τη
Θεσσαλονίκη, που έμεινε δύο χρόνια στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Περπατούν
μαζί. Αλλά τα παπούτσια του Λέβι είναι σε κακή κατάσταση, κάθε τόσο
αναγκάζεται να σταματήσει. «Πόσων χρόνων είσαι;», τον ρωτά ο Έλληνας. «Είκοσι
πέντε». «Τι δουλειά κάνεις;». «Είμαι χημικός». «Τότε είσαι βλάκας. Όποιος δεν
έχει παπούτσια είναι βλάκας». Ο Έλληνας αυτός ήταν ιδιοφυής, καταλήγει στο
βιβλίο του ο συγγραφέας. «Μου εξήγησε ότι είναι σοβαρό λάθος να μην έχεις
παπούτσια. Όταν ξεσπά πόλεμος, πρέπει να σκέφτεσαι πάνω απ’ όλα δύο πράγματα:
πρώτον τα παπούτσια, και δεύτερον το φαγητό. Μ’ αυτή τη σειρά, όχι το ανάποδο
όπως νομίζουν πολλοί. Γιατί εκείνος που έχει παπούτσια μπορεί να αναζητήσει
φαγητό, ενώ το αντίστροφο δεν μπορεί να γίνει».

Οι Κοσοβάροι πρόσφυγες που διαταράσσουν, προσωρινά χωρίς αμφιβολία, τον ύπνο
μας (όπως τον είχαν διαταράξει νωρίτερα οι Σέρβοι της Κράινα, και πιο πριν οι
Μουσουλμάνοι και οι Κροάτες) δεν τη γνώριζαν τη συμβουλή του Έλληνα. Και να
την είχαν ακούσει, πάλι δεν είχαν καιρό να ψάξουν για καλύτερα παπούτσια απ’
αυτά τα άθλια που φοράνε. Υπάρχει άραγε καμιά πιο αντιπολεμική εικόνα από την
τρανταχτή αντίθεση ανάμεσα σ’ αυτά τα παπούτσια και τα πανάκριβα, υπερσύγχρονα
μηχανήματα που πετούν πάνω απ’ τα κεφάλια τους;