Καρκινογόνο βενζόλιο πλανάται πάνω από την Ακρόπολη

Υψηλές τιμές βενζολίου, μιάς καρκινογόνου ουσίας που παράγεται από τις
εκπομπές των αυτοκινήτων, καταγράφονται καθημερινά στην περιοχή της Ακρόπολης
από το Αστεροσκοπείο Αθηνών.

Από τα μέσα Ιανουαρίου, που ξεκίνησαν οι μετρήσεις στις εγκαταστάσεις του
Αστεροσκοπείου στο Θησείο, οι ωριαίες τιμές του βενζολίου ξεπερνούν τις
περισσότερες φορές τα πέντε μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο. Παρ’ όλο που δεν
υπάρχει ακόμα ανώτατο επιτρεπτό όριο για τις τιμές βενζολίου από την Ευρωπαϊκή
Ένωση, η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας το θεωρεί ως έναν από τους πιο επιβλαβείς
ρύπους και προτείνει να μειωθεί η ύπαρξή του στην ατμόσφαιρα στο ελάχιστο
δυνατό.

Πάντως, εδώ και δύο χρόνια, στην Ε.Ε. οι συζητήσεις δίνουν και παίρνουν για
τον καθορισμό των ορίων, κάτι που αναμένεται να οριστικοποιηθεί στα τέλη του
χρόνου και να αρχίσει άμεσα να ισχύει η εφαρμογή τους.

Σύμφωνα με τον κ. Γιάννη Ζιώμα, καθηγητή στο Εργαστήριο Φυσικής της
Ατμόσφαιρας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, οι προτάσεις
κυμαίνονται από 1 μέχρι 10 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο ως μέση ετήσια τιμή
του βενζολίου στην ατμόσφαιρα.

Το μόνο που έχει αποφασιστεί, προς το παρόν, είναι η μείωση της
περιεκτικότητας της βενζίνης σε βενζόλιο στο 1% από 5% που είναι σήμερα. Αυτό
θα ισχύσει από τον επόμενο χρόνο σε ολόκληρη την Ευρώπη και αναμένεται να
μειώσει την ποσότητα του βενζολίου στην ατμόσφαιρα κατά 80%. Η εφαρμογή του
μέτρου βέβαια δεν είναι εύκολη υπόθεση και χρειάζεται μεγάλη προσοχή, όπως
άλλωστε κάθε μέτρο που έχει να κάνει με το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία.

Οι δυσκολίες

Τα διυλιστήρια πρέπει να αντικαταστήσουν το βενζόλιο με άλλους
υδρογονάνθρακες, λιγότερο επιβλαβείς. «Χρειάζεται όμως σωστή επιστημονική
δουλειά για να βρεθεί ποιοι από τους υδρογονάνθρακες δεν συντελούν στην αύξηση
του όζοντος», τονίζει ο κ. Ζιώμας.

Στιςμετρήσεις του Ινστιτούτου Μετεωρολογίας και Φυσικής της Ατμόσφαιρας
Περιβάλλοντος του Αστεροσκοπείου, το 81% των τιμών ξεπερνούν τα πέντε
μικρογραμμάρια. Οι τιμές αυξάνονται τις ώρες αιχμής της κυκλοφορίας των
αυτοκινήτων. Όπως εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο κ. Μιχάλης Πετράκης, υπεύθυνος των
μετρήσεων, από τις οκτώ ως τις εννιά το πρωί παρατηρούνται οι υψηλότερες
τιμές. Κι αυτό, παρά το γεγονός ότι τα όργανα μετρήσεων βρίσκονται στην Αρχαία
Αγορά κάτω από τον Βράχο της Ακρόπολης.

Βέβαια, η περιοχή θεωρείται κέντρο της Αθήνας και είναι γνωστό ότι οι ρύποι
των αυτοκινήτων διαχέονται στην ατμόσφαιρα.

Ο κ. Πετράκης πιστεύει ότι θα είναι δύσκολο για την Ελλάδα να συμμορφωθεί
άμεσα με τα όρια που θα θεσπίσει η Ε.Ε.. «Θα πρέπει να γίνουν πολλές
διορθωτικές κινήσεις σχετικά με το κυκλοφοριακό, την κατάσταση των αυτοκινήτων
και τη χρήση καταλυτών στα οχήματα».

ΟΙ θυγατρικές οδηγίες που θα εκδώσει η Ε.Ε., θα υποχρεώνουν τα κράτη-μέλη στην
συνεχή παρακολούθηση και καταγραφή των τιμών του βενζολίου.

Σήμερα, στην Ελλάδα, το Αστεροσκοπείο είναι ο μόνος φορέας που μετρά το
βενζόλιο. Οι μετρήσεις γίνονται με τη χρήση του μηχανήματος DOAS, ενός
συστήματος «οπτικής απορρόφησης», που αγόρασε το Ινστιτούτο τον περασμένο
Σεπτέμβριο.

Το μηχάνημα μετρά επίσης άλλους ρύπους, όπως το τουλουένιο και τα ξυλένια.

Έχει ολοκληρωθεί ακόμα ένα πιλοτικό πρόγραμμα στη Θεσσαλονίκη από το ΥΠΕΧΩΔΕ,
τον Οργανισμό Θεσσαλονίκης και το ΑΠΘ, τα αποτελέσματα του οποίου θα
ανακοινωθούν σύντομα.

Το ΥΠΕΧΩΔΕ έχει εγκρίνει νέες μετρήσεις στην Αθήνα, που θα γίνουν από το
Εργαστήριο Φυσικής της Ατμόσφαιρας. Τώρα, επιλέγονται οι θέσεις όπου θα
τοποθετηθούν τα μηχανήματα. Ακόμα, εγκαθίσταται το Εθνικό Δίκτυο
Παρακολούθησης Ποιότητας της Ατμόσφαιρας από το ΥΠΕΧΩΔΕ, που θα περιλαμβάνει
35 σταθμούς σε όλη τη χώρα, ενώ σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, οι μετρήσεις των
υδρογονανθράκων θα γίνονται σε 24ωρη βάση. Η λειτουργία του θα ξεκινήσει το καλοκαίρι.

Μισό εκατομμύριο εξαιρετικά ρυπογόνα αυτοκίνητα που κυκλοφορούν στους δρόμους
της Αθήνας, πρέπει να αποσυρθούν το συντομότερο δυνατό για να μπορέσει η
πρωτεύουσα να αναπνεύσει καθαρότερο αέρα.

Τα αυτοκίνητα αυτά δεν έχουν καταλύτες, είναι άνω των 15 ετών και ευθύνονται
άμεσα για το νέφος. Οι επιστήμονες υποστηρίζουν τη λύση της άμεσης απόσυρσης,
που θα βασίζεται σε περιβαλλοντικά και όχι οικονομικά κριτήρια. Είναι κι αυτό
μέσα στα «γενναία και ριζοσπαστικά» μέτρα που χρειάζονται για να μειωθεί το
νέφος στην Αθήνα στα επόμενα χρόνια, καθώς ο στόλος των Ι.Χ. θα συνεχίσει να αυξάνεται.

«Αν περιμένουμε άλλα 10 χρόνια για να γεράσουν τα αυτοκίνητα αυτά και να
αποσυρθούν από την κυκλοφορία, το νέφος θα έχει ανοδική πορεία», τονίζει ο κ.
Γιάννης Ζιώμας, ειδικός στα θέματα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, ο οποίος μελετά
χρόνια το νέφος της Αθήνας.

Μέχρι το 1990, η εικόνα του αττικού ουρανού ήταν γκρίζα και… άραχλη, καθώς
το νέφος παρουσίαζε αυξητική τάση.

Τότε εφαρμόστηκαν δραστικές παρεμβάσεις από την Πολιτεία με την απόσυρση, τις
κάρτες ελέγχου καυσαερίων, την καλύτερη συντήρηση των οχημάτων, το κλιμακωτό
ωράριο και άλλα.

Όλα αυτά τα μέτρα είχαν ικανοποιητικά αποτελέσματα, καθώς οι συγκεντρώσεις των
ρύπων στην ατμόσφαιρα μειώθηκαν αρκετά μέχρι το 1992. Από τότε μέχρι σήμερα, η
κατάσταση έχει σταθεροποιηθεί, κάτι που κρίνεται ως θετικό στοιχείο από τους
ειδικούς, συνυπολογίζοντας την ταυτόχρονη αύξηση του στόλου των αυτοκινήτων
κατά 25%-30%. Επειδή όμως τα καινούργια Ι.Χ. είναι καταλυτικά, η επιβάρυνση
που προκαλούν στο περιβάλλον είναι μικρότερη.

Μετρήσεις βενζολίου. Τα όργανα του Εθνικού Αστεροσκοπείου καταγράφουν καθημερινά τους ρύπους στην περιοχή της Ακρόπολης

Η κυριότερη πηγή βενζολίου είναι τα βενζινοκίνητα αυτοκίνητα και ακολουθούν τα
βενζινάδικα. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι οι χαλασμένοι καταλύτες είναι αυτοί
που ευθύνονται κυρίως για την παραγωγή βενζολίου. Σύμφωνα, όμως, με τον κ.
Γιάννη Ζιώμα, η άποψη αυτή είναι ένας μεγάλος μύθος: «Τα συμβατικά αυτοκίνητα,
χωρίς καταλύτες, εκπέμπουν δεκαπλάσια ποσότητα ρύπων από τα καταλυτικά. Στην
Ελλάδα, τα συμβατικά είναι τριπλάσια από τα καταλυτικά».

Τα αποτελέσματα των ελέγχων του ΥΠΕΧΩΔΕ στους δρόμους της πρωτεύουσας δείχνουν
ότι 3 στα 10 συμβατικά αυτοκίνητα και 1 στα 10 καταλυτικά υπερβαίνουν τα
επιτρεπτά όρια των ρύπων. «Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η περιεκτικότητα
της αμόλυβδης βενζίνης (που χρησιμοποιούν τα καταλυτικά) σε βενζόλιο δεν
διαφέρει από αυτή της σούπερ (που χρησιμοποιούν τα συμβατικά), φτάνουμε στο
συμπέρασμα ότι σαφώς τον κυριότερο ρόλο στην παραγωγή βενζολίου παίζουν τα
συμβατικά αυτοκίνητα».

Σημαντική πηγή βενζολίου, όμως, εκτός από τις εξατμίσεις των αυτοκινήτων είναι
τα βενζινάδικα, ιδίως στις χώρες της Νότιας Ευρώπης, όπου οι υψηλές
θερμοκρασίες συμβάλλουν στη μεγαλύτερη εξάτμιση βενζολίου. Λόγω της εξάτμισης
της βενζίνης και των ατμών που παράγονται, όταν γεμίζουν τα ρεζερβουάρ των
αυτοκινήτων, διαφεύγουν μεγάλες ποσότητες υδρογονανθράκων που περιέχουν και
βενζόλιο. Τα αέρια αυτά βλάπτουν περισσότερο τους εργαζόμενους στα βενζινάδικα
και τους περιοίκους, ιδίως σε μία πόλη όπως η Αθήνα, όπου τα βενζινάδικα
βρίσκονται στα ισόγεια πολυκατοικιών.

Το ΥΠΕΧΩΔΕ μελετά ορισμένες λύσεις, που εφαρμόζονται εδώ και δεκαετίες στην
Αμερική και τη Δυτική Ευρώπη, καθώς η απομάκρυνση των βενζινάδικων από τις
πυκνοκατοικημένες περιοχές δεν είναι εύκολη υπόθεση. Πρόκειται για κάποια
προστατευτικά συστήματα που τοποθετούνται στα βενζινάδικα και απορροφούν τους
ατμούς, όταν γεμίζουν τα ρεζερβουάρ των αυτοκινήτων.

Το βενζόλιο είναι το κύριο συστατικό της βενζίνης και θεωρείται ένας από τους
ρύπους «δεύτερης γενιάς», στους οποίους ανήκουν επίσης το τολουένιο και τα
ξυλένια (η κοινή τους ονομασία είναι ΒΤΧ). Ονομάζονται «δεύτερης γενιάς»,
γιατί η ύπαρξή τους και η επικινδυνότητά τους έχουν γίνει αντιληπτές από τους
επιστήμονες την τελευταία δεκαετία. Και επειδή η υπόθεση του καθορισμού των
ορίων είναι γενικά μια χρονοβόρα διαδικασία, ακόμα δεν έχουν τεθεί για το βενζόλιο.

Η καθυστέρηση όμως οφείλεται και στην έλλειψη επαρκών γνώσεων για τους «νέους»
ρύπους. Οι ειδικοί ακόμα πειραματίζονται για τις μεθόδους μέτρησής τους. «Η
μεθοδολογία μέτρησης είναι πολύπλοκη. Δεν ήμασταν δηλαδή σίγουροι σε ποια
σημεία μιας πόλης πρέπει να μπαίνουν τα μηχανήματα, τι αποστάσεις πρέπει να
κρατούμε, πόσο συχνά να μετρούμε και άλλα θέματα. Όσον αφορά το βενζόλιο και
την παρακολούθησή του, γνωρίζουμε όσα γνωρίζαμε το 1985 για τα διοξείδια του
αζώτου, του θείου και το όζον. Βρισκόμαστε δηλαδή 15 χρόνια πίσω σε σχέση με
τους υπόλοιπους ρύπους», εξηγεί ο κ. Γιάννης Ζιώμας, καθηγητής στο Εργαστήριο
Φυσικής της Ατμόσφαιρας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Οι ειδικοί, πάντως, έχουν συμφωνήσει ότι τα όρια που θα καθοριστούν για το
βενζόλιο αφορούν τη μέση ετήσια τιμή και όχι την ωριαία, όπως συμβαίνει με
άλλους ρύπους. Η απόφαση βασίζεται σε ιατρικά δεδομένα, καθώς οι επιδράσεις
του βενζολίου στον ανθρώπινο οργανισμό είναι αθροιστικές. «Μας ενδιαφέρει να
δούμε πόση είναι η έκθεση του οργανισμού στο βενζόλιο μέσα σε έναν χρόνο.
Αντίθετα με τους άλλους ρύπους, όπως το όζον, που οι επιδράσεις είναι άμεσα
ορατές», εξηγεί ο κ. Ζιώμας.

Όρια για το τολουένιο και τα ξυλένια δεν θα καθοριστούν, η παρακολούθησή τους
όμως κρίνεται απαραίτητη, γιατί συμβάλλουν στη δημιουργία του φωτοχημικού νέφους.

Νέα όρια

Στα τέλη του χρόνου πάντως, εκτός του βενζολίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα
ανακοινώσει καινούργια ανώτατα επιτρεπτά όρια για όλους τους ρύπους, που θα
είναι αυστηρότερα από τα σημερινά, καθώς θα βασίζονται σε νέα επιστημονικά και
ιατρικά δεδομένα. Τα όρια αυτά καθορίζονται από τις αρμόδιες επιτροπές της
Ε.Ε. έπειτα από πολύχρονες συζητήσεις. Στις επιτροπές συμμετέχουν και μέλη της
Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας. Η ΠΟΥ προτείνει τα δικά της όρια, τα οποία
βασίζονται σε ιατρικές απόψεις και είναι πάντα αυστηρότερα από της Ε.Ε. Συχνά,
όμως, δεν είναι τεχνικά εφικτό να εφαρμοστούν. Γι’ αυτό και δεν είναι
υποχρεωμένα τα κράτη να τα ακολουθήσουν. Τα μέλη των επιτροπών της Ευρωπαϊκής
Ένωσης συνυπολογίζουν τα όρια που θέτει η ΠΟΥ, τα επιστημονικά δεδομένα και τα
επιμέρους στοιχεία που αφορούν κάθε κράτος – μέλος. Η Ε.Ε. εξετάζει ποια όρια
βρίσκονται κοντύτερα στις συνθήκες που επικρατούν σε κάθε χώρα.