Η Πρίστινα στις φλόγες από τις εκρήξεις των πυραύλων

Πρώτα ηχούν οι σειρήνες του στρατού. Μετά οι λάμψεις στον ουρανό.
Ακολουθούν εκκωφαντικές εκρήξεις, ριπές αντιαεροπορικών, κρότοι από εκτόξευση
ρουκετών. Αμέσως μετά, κάπου στον ορίζοντα μια αναλαμπή, ένας δυνατός κρότος,
που ταράζει συνθέμελα το τεράστιο κτίριο του ξενοδοχείου ­ όπως προφανώς
τάραξε και τα υπόλοιπα κτίρια της πόλης. Ακολουθεί έκρηξη και φωτιά.

ΠΡΙΣΤΙΝΑ

Μεγάλη φωτιά με φλόγες ύψους εκατοντάδων μέτρων. Στο ξενοδοχείο της Πρίστινας,
όπου έχουν καταλύσει δημοσιογράφοι από όλο τον κόσμο, επικρατεί πανικός. Όλοι
ψάχνουν για κάτι. Ανεβαίνουν ορόφους, συνομιλούν, τηλεφωνούν, «βγαίνουν στον
αέρα», ανησυχούν…

Η συσκότιση και η διακοπή ρεύματος κάνουν το σκηνικό ακόμη πιο τραγικό. Είναι
μάλλον λίγες οι φορές που τόσο εκτιμάς το φως της ημέρας και την ανακάλυψη του ρεύματος.

Το σκηνικό αυτό θα επαναληφθεί τουλάχιστον τέσσερις φορές μέχρι να ξημερώσει
Πέμπτη. «Ποτέ στη ζωή μου, αν και έχω καλύψει τέσσερις πολέμους, δεν έχω
ευχηθεί να ξημερώσει πολύ γρήγορα», σχολιάζει η Σερίφ, μία Τουρκάλα
δημοσιογράφος του ATV, που στέκει πλάι μου… Στους δρόμους εμφανίζονται
άρματα και αγουροξυπνημένοι φαντάροι που με τα Ζάσταβα στα χέρια τρέχουν προς
τα κυβερνητικά κτίρια.

Άνδρες με πολιτικά κρατώντας τα ίδιου τύπου αυτόματα όπλα κάνουν συστάσεις
στους δημοσιογράφους, απειλούν και νευριάζουν όσο περνά η ώρα. Η είδηση που
συνταράσσει περισσότερο τους πάντες είναι ότι στρατιώτης πυροβόλησε εναντίον
του κτιρίου του ξενοδοχείου, όταν είδε κάποιον να «τραβάει» από το παράθυρο
του δωματίου του. Αμέσως αστυνομικοί κάνουν ελέγχους στα δωμάτια, κατάσχουν
βιντεοκασέτες και κάμερες, απειλούν τους χειριστές τους, όπως τουλάχιστον
καταγγέλλουν οι ίδιοι.

Καμένο τοπίο. Οι ΝΑΤΟϊκές βόμβες έπεσαν σε κατοικημένες περιοχές στην Πρίστινα

Η εντύπωση που έχει δημιουργηθεί είναι ότι οι μεγάλες εκρήξεις προκλήθηκαν από
πυραύλους Τόμαχοκ και Κρουζ ή από βόμβες πολεμικών αεροπλάνων, που πέταξαν
χθες. Σέρβοι παράγοντες «διαρρέουν» στους δημοσιογράφους ότι τα χτυπήματα αν
και ύπουλα δεν προκάλεσαν θανάτους, τραυματισμούς ή σημαντικές καταστροφές.
Αυτοί εντοπίζουν τους βομβαρδισμούς στο αεροδρόμιο της Πρίστινα και στις
περιοχές Τζαμποκοβίτσα, Μιτσοβίτσα και Κρατάνιτσε. Ωστόσο, οι δύο μεγάλες
εκρήξεις που είδαμε (και νιώσαμε) σημειώθηκαν, όπως διαπιστώσαμε, στη Νότια
Πρίστινα.

Εκεί καταστράφηκε ολοσχερώς ένα καφέ μπαρ (στέκι Αλβανών, όπως τουλάχιστον μας
λένε οι γείτονες, επίσης Αλβανοί), ένα ιδιωτικό διαγνωστικό κέντρο,
ιδιοκτησίας Αλβανού γιατρού και μια αποθήκη εκτυπωτικής μονάδας στην οποία
τυπωνόταν μια αλβανική εφημερίδα.

Κάποιοι αυτόπτες μάρτυρες ισχυρίζονται ότι είδαν άνδρες με όπλα να τοποθετούν
εκρηκτικούς μηχανισμούς, πυροβολώντας στον αέρα και φωνάζοντας στα σερβικά
συνθήματα κατά των Αλβανών. Η σερβική πλευρά αρνείται να σχολιάσει τις
πληροφορίες και επιμένει να κάνει λόγο για βόμβες από αέρος…

Ο πρωθυπουργός

Το μεσημέρι ο πρωθυπουργός του Κοσόβου (επικεφαλής της σερβικής διοίκησης)
Ατζέλκοβιτς δέχθηκε να απαντήσει σε δύο μόνο ερωτήσεις και μόνο σε Έλληνες
δημοσιογράφους.

Στις δηλώσεις του, επαναλαμβάνει την άποψη ότι κανείς δεν μπορεί να επιβάλει
την ειρήνη με βόμβες, αρνείται να δώσει στοιχεία για καταστροφές και απώλειες
και σημειώνει ότι το ηθικό του σερβικού στρατού και λαού είναι υψηλό: «Είμαστε
έτοιμοι να υπερασπίσουμε τη χώρα μας με όποιο κόστος», καταλήγει…

Λίγο νωρίτερα είχε καλέσει όλους τους ξένους δημοσιογράφους (περίπου 60) στο
γραφείο του για να τους τονίσει πως αντιλαμβάνεται εάν κάποιοι από αυτούς
αποφασίσουν να αναχωρήσουν από την Πρίστινα, λόγω των βομβαρδισμών και της
γενικότερης αναταραχής: «Θέλω να τους ευχηθώ καλό ταξίδι», είπε, και πρόσθεσε:
«Γι’ αυτούς που θα μείνουν έχω να πω ότι θα πρέπει να συμπεριφερθούν ανάλογα
με την κατάσταση». Τα παραπάνω εκλαμβάνονται από τους περισσότερους
δημοσιογράφους ως μια ευγενική, πλην όμως, έντονη «παραγγελιά» να
εγκαταλείψουν τη χώρα του. Ή αν θα παραμείνουν να προσέχουν…

Μόλις αργά το απόγευμα έγινε γνωστή η απόφαση των αρχών να μη δώσουν άδειες
παραμονής (δημοσιογραφικές διαπιστεύσεις) σε όλους τους δημοσιογράφους που
προέρχονται από χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ.

Για τους Έλληνες, τους Τούρκους και τους Καναδούς έγινε εξαίρεση έπειτα από
αίτησή τους, καθώς οι σερβικές αρχές αποδέχθηκαν το γεγονός ότι οι χώρες αυτές
δεν είχαν ενεργό ανάμειξη στους βομβαρδισμούς.

ΜΙΑ ΑΚΟΜΑ εφιαλτική νύχτα για την Πρίστινα έχει τελειώσει. Τα καταστήματα
είναι κλειστά, κάτοικοι δειλά-δειλά ξεπροβάλλουν στους δρόμους για να
προστεθούν στις μεγάλες ουρές έξω από τα λιγοστά αρτοποιεία. Η σερβική
τηλεόραση, προφανώς για να τονίσει τον πατριωτισμό του πληθυσμού και να
ανυψώσει το ηθικό, μεταδίδει ­ όπως και προχθές ­ βίντεο με ασκήσεις των
κομάντος του σερβικού στρατού, με μουσική επένδυση από πατριωτικά τραγούδια.
Χθες όμως, προχώρησε ακόμη ένα βήμα. Μεταδίδει συνεχώς κινηματογραφικές
ταινίες με θέματα από τη σερβική αντίσταση κατά των Γερμανών και εκπομπές –
αφιερώματα στις περίφημες αντιναζιστικές νίκες των παρτιζάνων, με συνεντεύξεις
από τους τότε πρωταγωνιστές. Η αναγωγή στο μυαλό των Σέρβων είναι προφανής. Η
επώδυνη υπομονή της Τετάρτης για τον πληθυσμό της πόλης ­ σερβικό ή αλβανικό ­
έδωσε τη θέση της σε άλλα εξίσου έντονα συναισθήματα και για τις δύο πλευρές.
Νιώθει κανείς την ένταση στον αέρα…

Οργή των Σέρβων

Για τη μια πλευρά, τη σερβική, η οργή περισσεύει. Ο Μπέμπιτς, ένας 21χρονος
Σέρβος από την Μπάνια Λούκα που βρίσκεται στην Πρίστινα για σπουδές στο πάλαι
ποτέ περίφημο πανεπιστήμιο, δεν μπορούσε να συγκρατήσει το θυμό του. «Γιατί
όλοι εναντίον μας; Έλληνες, Γάλλοι, Αμερικανοί, παλιοί φίλοι ή εχθροί, μας
χτυπούν. Τι θα καταφέρουν; Θα φέρουν την ειρήνη με τις βόμβες;» (σ.σ. το
τυπικό σερβικό επιχείρημα).

Ο ίδιος φυσικά ούτε που σκέφθηκε ποτέ να εγκαταλείψει την Πρίστινα. «Είμαι στη
χώρα μας, έχω δουλειά και κανένας δεν μπορεί να με διώξει» λέει, όταν τον
ρωτούμε, στο κέντρο της Πρίστινα.

Η αίσθηση που επικρατεί είναι ότι η ΝΑΤΟϊκή επίθεση και ο τρόπος που ο
Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς έδρασε, ενίσχυσαν τη δημοτικότητά του, ακόμη και σε
χώρους που έως χθες ήταν εχθρικοί.

Για τον τυπικό Σέρβο πολίτη η κατάσταση στο Κόσοβο είναι εσωτερικό ζήτημα της
χώρας του και κανείς δεν είχε το δικαίωμα να επιβάλει στη Σερβία τι θα πράξει.

Ο ίδιος αντιμετωπίζει τους Αλβανούς ως φιλοξενούμενους στην πατρίδα του, κάτι
που σημαίνει ότι ως φιλοξενούμενοι θα πρέπει να προσέχουν καλά τι κάνουν και
τι ζητούν, ή καλύτερα τι θέλουν να τους παραχωρήσει η Σερβία. Κάτι που, αν θα
γίνει, θα γίνει μόνο χάρη στη μεγαλοψυχία της.

Οι Αλβανόφωνοι

Τα κρυφά χαμόγελα περισσεύουν στην αντίπερα όχθη. Οι Αλβανοί, που αποτελούν το
70%-90% του τοπικού πληθυσμού (ανάλογα με το ποιος μετράει), δείχνουν να
δικαιώνονται, καθώς νιώθουν τη διεθνή κοινότητα και την πολυεθνική στρατιωτική
μηχανή περίπου στο πλευρό τους…

Η Γκιόζα, 19 ετών, μια πανέμορφη Αλβανίδα θα μπορούσε κάλλιστα να είναι η
αγαπημένη του Μπέμπιτς. Οπουδήποτε στον κόσμο εκτός από εδώ όμως. Η ίδια, την
οποία συναντήσαμε σε μια από τις αλβανικές συνοικίες της Πρίστινα, δύσκολα
κρύβει το χαμόγελο ικανοποίησης, αλλά και το φόβο. «Κάποιος πρέπει να τους
σταματήσει, δεν ξέρω ούτε ποιος, ούτε πώς. Εμείς το μόνο που θέλουμε είναι η
ησυχία και τα δικαιώματά μας», μας λέει.

Για τον τυπικό Κοσοβάρο, που διακρίνεται για την υπομονή του και την ευγένεια,
οι βομβαρδισμοί δίνουν ένα καλό μάθημα στους Σέρβους. Ο ίδιος θέλει τα
δικαιώματά του, εκπαιδευτικά, κοινωνικά, πολιτισμικά, πολιτικά, αλλά τις
περισσότερες φορές αποφεύγει να προσδιορίσει το όριο των διεκδικήσεων. Μάλλον
κάπου βαθιά μέσα του πιστεύει στην αυτονομία, ή ακόμη και στη μεγάλη Αλβανία
και ίσως θεωρεί ότι ήδη έχει κάνει ένα βήμα προς αυτή, με την υποστήριξη
μάλιστα της διεθνούς κοινότητας. Έτσι, απλώς περιμένει…

Αφήνει τα περισσότερα αιτήματά του στο βάθος του χρόνου, γιατί «ποντάρει» στο
πληθυσμικό στοιχείο. Άποψή του είναι ότι η χώρα ανήκει εκεί που θέλει η μεγάλη
πλειοψηφία των κατοίκων της, έτσι μένει ήσυχος γιατί συντρέχουν δύο
«πανδαμάτορες λόγοι»: η σταδιακή αποχώρηση του σερβικού πληθυσμού από το
Κόσοβο και η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις γεννήσεις παιδιών ανά εθνικότητα.

Κλεισμένοι στα σπίτια

Όλοι εδώ γνωρίζουν ότι εάν η σερβική πλευρά υποστεί μεγάλα τραύματα (είτε σε
γόητρο είτε σε ζημιές), θα απαντήσει με εκκαθαρίσεις. Γι’ αυτό μάλλον σπάνια
βλέπει κανείς κόσμο να κυκλοφορεί στις αλβανικές συνοικίες. Όλοι παραμένουν
κλεισμένοι στα σπίτια τους. Οι περιπολίες στρατού και αστυνομίας έχουν
αυξηθεί.

Πάνοπλοι κεφάτοι άνδρες πάνω σε θωρακισμένα, στρατιωτικά ή πολιτικά αυτοκίνητα
περιπολούν με το χέρι στη σκανδάλη. Λίγο μακρύτερα, στις περιοχές της
Μιτροβίτσα, Σερμπίτσα, Κλαβοντίνα και Κάτσενικ, και δυτικότερα προς τα
αλβανικά σύνορα, τα χωριά εκκενώνονται. Οι σερβικές αρχές δηλώνουν επισήμως
ότι οι επιχειρήσεις γίνονται για την απομάκρυνση των «τρομοκρατών» και ότι
κανείς δεν ενοχλεί τον άμαχο πληθυσμό. Από την αντίπερα όχθη γίνεται λόγος για
μαζικές και βίαιες προσπάθειες απομάκρυνσης αλβανικού πληθυσμού. Όπως και να
‘χει, η κατάσταση αυτή δημιουργεί κύματα προσφύγων είτε προς την Πρίστινα,
είτε προς τα Σκόπια, το Μαυροβούνιο και την Αλβανία.

Ειρωνική λεπτομέρεια; Οι πρόσφυγες που μένουν πια με τους συγγενείς τους στην
Πρίστινα είναι σε απόσταση μόλις λίγων εκατοντάδων μέτρων από το μεγάλο
κρατικό κτίριο, που ακόμη και σήμερα προσφέρει καταφύγιο σε περίπου 300
Σέρβους πρόσφυγες από το μακελειό της Κράινα…

ΠΡΩΤΟΦΑΝΗ για τα χρονικά της ΠΓΔΜ ­ σε παλμό και όγκο ­ ήταν η
διαδήλωση που πραγματοποιήθηκε στα Σκόπια χθες το απόγευμα με πρωτοβουλία του
Σερβικού Δημοκρατικού Κόμματος, του Κομμουνιστικού Κόμματος και των μαθητών
Γυμνασίων και Λυκείων των Σκοπίων.

Κυριάρχησαν τα συνθήματα «Κλίντον – Χίτλερ», «ΝΑΤΟ γύρνα πίσω», «ΗΠΑ – ΝΑΤΟ –
φασίστες», «Ιαπωνία, ήρθε ο καιρός να ρίξεις βόμβες στις ΗΠΑ», «Αδέλφια
Σέρβοι, Ρωσία». Λίγο αργότερα κατέστρεψαν ένα τμήμα του κιγκλιδώματος της
αμερικανικής πρεσβείας, έριξαν βόμβες μολότοφ και έκαψαν δύο αυτοκίνητα που
βρίσκονταν στο χώρο στάθμευσης της πρεσβείας. Ύστερα μετέβησαν στο ξενοδοχείο
«Αλεξάντερ Παλάς» ­ όπου βρίσκονται παρατηρητές του ΟΑΣΕ ­ και εκεί
κατέστρεψαν διάφορα οχήματα του ΟΑΣΕ.

«Ζητάμε από την κυβέρνηση να χαρακτηρίσει ως ανεπιθύμητο πρόσωπο τον Αμερικανό
πρέσβη στα Σκόπια, Κρίστοφερ Χιλ, διότι είναι υπεύθυνος για την αιματοχυσία
στη Γιουγκοσλαβία. Αν δεν το κάνει, θα είναι συνένοχη στο έγκλημα», δήλωσε σε
Έλληνες δημοσιογράφους ο ηγέτης του Σερβικού Δημοκρατικού Κόμματος Ντράγκισα Μίλετιτς.

Ο ίδιος πρόσθεσε ότι το ΝΑΤΟ πρέπει να φύγει από την ΠΓΔΜ, προειδοποιώντας ότι
αν δεν φύγει, «σύντομα θα φθάσουμε σε συγκρούσεις πολιτών με στρατιώτες του ΝΑΤΟ».