ΔΡΟΜΟΙ

… προς τα πίσω, επιστροφή σε τόπους, εντάσεις, δράματα, φόβους που η Ιστορία
έμοιαζε να έχει οριστικά ξεχάσει. Πόλεμος στα Βαλκάνια, επιστροφή των Ρώσων
στην «ψυχροπολεμική γλώσσα», διαπίστωση της αδυναμίας του ΟΗΕ, παράλυση της
Ευρώπης. Από το τέλος, πίσω στην αρχή του αιώνα. Επιστροφή στο Σαράγεβο του
1914, Σλάβοι εναντίον Δυτικών, Μουσουλμάνοι εναντίον Χριστιανών. Μετά την
Αφρική και το Κουρδιστάν, το όνειρο της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών
μοιάζει να τελειώνει στα Βαλκάνια.

… του ΟΗΕ από την αμερικανική επίθεση, με τη σημαία ενός περιφερειακού
συμφώνου, όπως το ΝΑΤΟ, εναντίον ενός «άτακτου» αλλά κυρίαρχου κράτους, τον
κάνει να μοιάζει ολοένα και περισσότερο με τη θνησιγενή Κοινωνία των Εθνών.
Τουλάχιστον ο Τζορτζ Μπους είχε τη σύνεση να χρησιμοποιεί τη σημαία του ΟΗΕ
στις αμερικανικές «ειρηνευτικές αποστολές» στον Περσικό. Στη Νέα Υόρκη, το
γυάλινο κτίριο είναι κενό, το Συμβούλιο Ασφαλείας χωρίς σκοπό. Το ίδιο κενή
είναι και η Ευρώπη: όσο οι βόμβες έπεφταν στη Γουγκοσλαβία, οι Ευρωπαίοι
ηγέτες «μετρούσαν» τα πορτοφόλια τους στο Βερολίνο. Μπορεί να μην είναι η
κρίση της Κούβας ή ο αποκλεισμός του Βερολίνου, αλλά η επιστροφή της Ρωσίας
και της Αμερικής σε μια περιορισμένη εκδοχή του Ψυχρού Πολέμου δύσκολα θα
μείνει χωρίς συνέπειες. Αν η βάση των διεθνών σχέσεων είναι η θεσμοθετημένη
αμοιβαία εμπιστοσύνη (ή δυσπιστία), τότε η κλιντονική pax americana σπέρνει τα
σπέρματα του πολέμου με την κατάλυση των διεθνών θεσμών. Σαν σε ένα παιχνίδι
που οδηγεί σε τραγωδία, όπου κάθε ηθοποιός οδεύει αναπόδραστα στη μοίρα του
και μολονότι θέλει να την αποφύγει, δεν ξέρει πώς.

… του Ντέιτον, η διεθνής μεσολάβηση στο Κοσσυφοπέδιο ήρθε με καθυστέρηση
τουλάχιστον ενός χρόνου. Αφού άφησε τους δύο αντιπάλους να καταπνίξουν κάθε
ειρηνική φωνή, να πάρουν τα όπλα, τους έφερε στο ίδιο τραπέζι, ζητώντας την
ειρήνη από τους αρχιτέκτονες του πολέμου. Μπροστά στο Κοσσυφοπέδιο, το Ντέιτον
μοιάζει με παιδικό παιχνίδι. Κανείς δεν είναι σε θέση να προβλέψει πώς, πότε ή
πού θα τελειώσει αυτή η σύγκρουση. «Ποτέ άλλοτε από τότε που έφυγα από την
κυβέρνηση δεν ήμουν τόσο ανήσυχος για μια αμερικανική στρατιωτική ενέργεια»,
λέει ο Χένρι Κίσινγκερ. «Εδώ δεν υπάρχουν διαχωριστικές γραμμές, δεν υπάρχει
ορατή κατάληξη και θα οδηγηθούμε σε ακόμη μεγαλύτερη εμπλοκή. Ο στόχος που
θέσαμε δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς την άμεση εμπλοκή των ΝΑΤΟϊκών δυνάμεων
σε μια παρατεταμένη σύγκρουση τόσο με τους Σέρβους όσο και με τους Κοσοβάρους.
Άλλωστε, η αυτονομία των Αλβανοφώνων είναι ένας πολιτικός αναχρονισμός».

… και οι ώρες είναι διαφορετικές. 24 Μαρτίου 1999, ώρα 21.00 – 28 Ιουνίου
1914, ώρα 11.37. Όμως, γιατί άραγε νιώθει κανείς σήμερα σαν να ξαναγυρίζει το
ρολόι ογδόντα πέντε χρόνια πίσω, τότε που ένας ανήλικος Σέρβος πατριώτης, ο
Γκαβρίλ Πρίντσιπ, έδινε το θανατηφόρο χτύπημα σε μια ολόκληρη εποχή;