ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Άλλοι μύθοι του Λαφοντέν

Κατ’ ευτυχή συγκυρία, πρόσφατα διεθνή πολιτικά γεγονότα επανέφεραν το αρχικώς
εμφανιζόμενο ως κοσμοϊστορικό Συνέδριο του κυβερνώντος κόμματος στις
πραγματικές του διαστάσεις: μιας αναγκαίας αλλά καθαρώς εσωτερικής κατανάλωσης
μάχης εντυπώσεων.

Δύο παραιτήσεις, η απρόσμενη τού ως χθες υπουργού Οικονομικών της Γερμανίας
και η ταπεινωτική ολόκληρης της Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν
υπενθύμισαν μόνο ότι το μέγεθος των πραγμάτων είναι σχετικό και ότι «σπουδαίο»
γεγονός δεν είναι αυτό που αποκαλείται έτσι, αλλά αυτό που αντέχει στη
σύγκριση και στο χρόνο. Εισέφεραν και αρκετά διδάγματα, που σχετίζονται και με
τις δύο βασικές πτυχές της δράσης κάθε κομματικού οργανισμού, την ιδεολογία
και την κυβερνητικότητα.

Η παραίτηση Λαφοντέν σχολιάσθηκε σχεδόν ομοφώνως ως μια υποχώρηση της
«κλασικής» σοσιαλιστικής πολιτικής γραμμής και σκέψης έναντι της σύγχρονης
«αραιωμένης» (τόσο, που για πολλούς καταλήγει να είναι άνυδρη, κοινώς
ξενέρωτη) σοσιαλδημοκρατικής εκδοχής της. Ως μια νίκη της αγοράς επί της
αριστεράς. Αυτή, όμως, είναι μία μόνο όψη ­ και απαιτεί, μάλιστα, αρκετές
διευκρινίσεις ώστε να μην καταστεί παραπλανητική. Η πολιτική είναι μια
εφαρμοσμένη τέχνη, όχι μια θεωρητική επιστήμη, και γι’ αυτό οι ιδέες και τα
μέσα αλλάζουν προσαρμοζόμενα στις εξελίξεις και στα διδάγματα της εμπειρικής
πραγματικότητας, ακριβώς ώστε να μπορέσουν να υπηρετήσουν κεντρικούς σκοπούς
που αυτοί μένουν σταθεροί. Η εξάπλωση της κοινωνικής δικαιοσύνης, που υπήρξε
λόγος σύστασης και παραμένει πυξίδα δράσης του σοσιαλισμού, δεν είναι σήμερα
εφικτή με τα μέσα των αρχών του αιώνα ή ακόμα και της προηγούμενης δεκαετίας.
Όλα τα σοσιαλιστικά κόμματα στις μέρες μας έχουν αποδεχθεί την αγορά ως
σύμμαχο ­ με σκοπό να την χρησιμοποιήσουν για τους σκοπούς τους και όχι να την
υπομείνουν για την επιβίωσή τους. Όλοι δικαιούνται να μελαγχολούν από το
γεγονός αυτό, όπως δικαιούνται να μελαγχολούν για τον κακό καιρό, δεν μπορούν
όμως να κρίνουν ως οπισθοδρόμηση μιας ολόκληρης πολιτικής κοσμοθεωρίας την
εγκατάλειψη αυτού που οι ίδιοι οι φορείς της έχουν επίσημα και ανοικτά
εγκαταλείψει. Στην ελληνική τους προέκταση τα παραπάνω, απευθυνόμενα στους
συνέδρους και τους αναλυτές του ΠΑΣΟΚ, θα μπορούσαν να σημαίνουν: Πάψτε να
κρίνετε το κόμμα με τα κριτήρια της εποχής ίδρυσής του.

Η ενέργεια, όμως, αυτή του πρώην υπουργού Οικονομικών της Γερμανίας και ­ ας
μην το ξεχνάμε ­ επικεφαλής του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος, έχει και δύο
άλλες σημαντικές όψεις, που συνδέονται αμφότερες με την έννοια της συμμετοχής
στην πολιτική. Μια κυβέρνηση δεν είναι δυνατό να είναι αποτελεσματική ­ και
αυτό στην Ελλάδα δεν το υποτιμούν μόνον οι αντιπολιτευόμενοι ­ αν δεν
στηρίζεται σε ορισμένες κοινές, έστω και μη αρεστές σε όλους, αρχές. Η
πολυφωνία είναι δύναμη για τη λήψη των αποφάσεων, όχι για την εφαρμογή τους.
Εκεί αντιθέτως απαιτείται ομοψυχία ­ κάτι διαφορετικό από την ομοφωνία. Ο
Λαφοντέν το ήξερε καλύτερα από κάθε άλλον, αυτός που είχε κάνει το απρόθυμο
κόμμα του να δεχθεί την υποψηφιότητα Σρέντερ και αυτός που είχε σε μεγάλο
βαθμό εμπνευσθεί και διαμορφώσει το κυβερνητικό πρόγραμμα. Ήξερε ότι αν ήθελε
να υπηρετήσει το πρόγραμμα αυτό, μένοντας πιστός στις απόψεις του, δεν θα
έπρεπε να το υπονομεύσει αλλά να το «δουλέψει» από μέσα ­ κάτι που στη
σοσιαλιστική θεωρία λέγεται ρεφορμισμός. Όπως ήξερε και ότι η αποχώρησή του θα
απογοήτευε ­ όπως και έγινε ­ τους συνοδοιπόρους του μέσα στο κόμμα, που
περίμεναν από αυτόν να κρατήσει τις ισορροπίες και όχι να τις κάνει,
φεύγοντας, να γείρουν εις βάρος τους.

Η ομαδική παραίτηση της Επιτροπής Σαντέρ περιείχε ένα άλλο ­ και προς άλλους ­
σημαντικό μάθημα εν όψει Συνεδρίου. Η αδιαφανής ισχύς αποκλείεται να μην
οδηγήσει κάποια στιγμή στην πτώση όσων την είχαν συσσωρεύσει ­ στην δε πτώση
αυτή συμπαρασύρονται όλοι, δίκαιοι και άδικοι. Νόμος της πολιτικής δεν είναι
μόνο ότι η εξουσία τρέφει την εξουσία, αλλά και ότι η αλαζονεία ­ η αίσθηση
της ανέλεγκτης παντοδυναμίας ­ σκοτώνει την εξουσία. Θα δούμε, την ερχόμενη
εβδομάδα, κατά πόσο αυτό το μάθημα έγινε πραγματικά αντιληπτό από τα
κυβερνητικά στελέχη στην Ελλάδα.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.