ΠΡΟΣΩΠΑ Φωτογραφίες σαν μπουρλότα

Μια μυθική Αμερικανίδα καλλιτέχνις, η Μάρθα Ρόσλερ, εκθέτει έργα της στη
Γαλλία. Η φωνή της μπορεί να γαλήνεψε, αλλά η οργή της παραμένει η ίδια.

Μάρθα Ρόσλερ: «Χρησιμοποιώ τα μέσα της τέχνης μου σαν όπλα ενός αντάρτικου»

Ακτιβίστρια του φεμινισμού και της αριστεράς στις δεκαετίες του ’60 και του
’70, η Μάρθα Ρόσλερ δημιούργησε με τη φωτογραφική της μηχανή ένα πρωτοποριακό
πολιτικό έργο, ένα έργο μάχης υπέρ των γυναικών, εναντίον του πολέμου, των
πυρηνικών, της συνειδησιακής συρρίκνωσης, του αποβλακωτικού εξαστισμού. «Είναι
ο τρόπος μου να αγωνίζομαι», λέει η καλλιτέχνις στη «Λε Μοντ».

Έργα της Μάρθας Ρόσλερ εκτίθενται ώς τις 30 Απριλίου στο Ινστιτούτο Σύγχρονης
Τέχνης του Βιλερμπάν ­ κάτι που δεν θα μπορούσε να φανταστεί πριν από είκοσι
χρόνια. «Στις δεκαετίες του ’60 και του ’70, ορισμένα έργα μου κυκλοφορούσαν
με μορφή προκηρύξεων», εξηγεί. «Τα πρώτα μου κολάζ είχαν δημοσιευθεί σε
εναλλακτικά έντυπα. Κολλούσα αφίσες στον δρόμο και συζητούσα με εργάτες
πυρηνικών εργοστασίων. Τα βίντεο που έφτιαχνα κυκλοφορούσαν σε παράλληλα
κυκλώματα. Πίστευα ότι η παρουσίαση έργων μου σε μουσείο θα ήταν
πορνογραφική». Άλλαξε όμως από τότε και τώρα πουλάει σε γκαλερί φωτογραφίες
περισσότερο… τυπικές απ’ ό,τι τα παλιά «μπουρλότα» της. «Ο κόσμος είναι που
άλλαξε», αντιλέγει. Στα έργα της χρησιμοποιεί φωτογραφίες, κολάζ, ταινίες,
βίντεο, αφίσες, σελίδες εφημερίδων, ταχυδρομημένες καρτ-ποστάλ (χωρίς
εικόνες): «Χρησιμοποιώ αυτά τα μέσα σαν όπλα ενός αντάρτικου. Χρησιμοποιώ
υλικά φτηνά, ελαφρά, λίγο χυδαία, συνηθισμένα, που προκαλούν διάλογο. Η εικόνα
αποτελεί το κυρίαρχο πολιτιστικό περιβάλλον των Αμερικανών. Εγώ τη
χρησιμοποίησα για να κάνω κάτι άλλο».

Η Μάρθα Ρόσλερ σπούδασε ζωγραφική, αλλά πιστεύει πως η τέχνη αυτή «δεν
μεταφράζει επαρκώς την πολυπλοκότητα της κοινωνικής στράτευσης». Προτιμά να
εισάγει ένα κόσμο μέσα σ’ έναν άλλο χρησιμοποιώντας σουρεαλιστικά και παράδοξα
κολάζ, συσσωρεύοντας αντιθέσεις και απρέπειες: καταγγέλλει τον πόλεμο του
Βιετνάμ συνδυάζοντας φωτογραφίες μάχης με διαφήμιση ηλεκτρικής σκούπας· σε μια
αφίσα που δείχνει τον Ρήγκαν και τον Μπους να υψώνουν τα χέρια στον ουρανό,
τυπώνει τη φράση «Αν τα γουρούνια είχαν φτερά»· γράφει ρατσιστικές φράσεις
στις φασκιές του μωρού της. Και έχει λογοκριθεί δύο φορές: ένα έργο της για τη
Μινεάπολη όπου αναφερόταν ότι «οι ξένοι απαγορεύονται» και μια ταινία της για
την Καλιφόρνια όπου αναφερόταν ότι ο προϋπολογισμός των φυλακών είναι πολύ
μεγαλύτερος από των πανεπιστημίων. «Κατάλαβα ότι μια γενική κριτική είναι
αποδεκτή, αλλά μια κριτική με συγκεκριμένο στόχο ενοχλεί πολύ περισσότερο»,
λέει η καλλιτέχνις. «Εγώ ανοίγω τη συζήτηση. Μπορείτε να απορρίψετε ό,τι
καταγγέλλω, αλλά έτσι παίρνετε θέση».