ΔΡΟΜΟΙ

… είναι ένα έργο τέχνης. Φτάνει να είναι ομιλία και όχι κείμενο. Το γραπτό
δεν πρέπει να είναι παρά το μέσον που συνδέει έναν άνθρωπο που μιλάει με
πολλούς ανθρώπους που ακούνε. Σήμερα, η ρητορική έχει πια πεθάνει. Στην
αρχαιότητα διδασκόταν, μαζί με τη γραμματική και τη λογική. Να ελέγχει κανείς
ένα ακροατήριο με τη δύναμη του προφορικού λόγου ήταν τότε μεγάλο κατόρθωμα,
αντάξιο με το βάθος τού επιχειρήματος ή τη δύναμη της πένας. Σήμερα, η
ρητορική είναι μια παλιομοδίτικη λέξη, που συνήθως δηλώνει κατάχρηση. Λίγοι
ξέρουν να κάνουν τη διάκριση ανάμεσα στην ομιλία και την ανάγνωση ενός
κειμένου. Λίγοι μπορούν να γράψουν ένα κείμενο που «ακούγεται» καλά στο κοινό.
Και ακόμη λιγότεροι μπορούν να το διαβάσουν.

… δίνουν και παίρνουν στις μέρες μας. Σαν μια επιδημία που βρίσκεται σε
έξαρση, μάστιγα ανελέητη που πλήττει την πολιτική και την κοινωνική ζωή,
απρόσβλητη από τις οιμωγές του κοινού ή τη φλυαρία του Ίντερνετ. Η τέχνη των
διασκέψεων ανθεί και αυτή. Μάγειροι εκλεκτοί, ακριβά κρασιά, ταλαντούχοι
μουσικοί, ηχητικοί ενισχυτές, οπτικά βοηθήματα, όλα επαγγελματικά. Ώσπου
κάποιος αρχίζει να βγάζει λόγο. Θαρρεί κανείς, ξαφνικά, πως ο Δημοσθένης και ο
Κικέρων δεν υπήρξαν ποτέ. Λόγοι πληκτικοί, που τραβάνε σε μάκρος, γιατί ο
ομιλητής δεν μπορεί να κάνει αλλιώς. «Τότε καλύτερα σκάσε, άνθρωπέ μου»,
προτείνει ο Σάιμον Τζένκινς στους «Τάιμς».

… δεν έχει στόχο να ενημερώσει, αλλά να ξεσηκώσει το μυαλό, να δώσει
συναίσθημα στον επηρεασμό, ερέθισμα στο συναίσθημα. Οι μακρόσυρτοι λόγοι είναι
οπωσδήποτε ένδειξη ερασιτεχνισμού. Ο Βρετανός πολιτικός Ντισραέλι έλεγε πάντα
στους φίλους του το μυστικό: «Το κοινό πρέπει πάντα να αναρωτιέται γιατί δεν
είπες κι άλλα, παρά γιατί δεν σώπασες νωρίτερα». Η λογοδιάρροια είναι γνώρισμα
του θολωμένου μυαλού ­ ο καημένος ο Νιλ Κίνοκ δεν μπορούσε ποτέ να είναι
σύντομος, παρατηρεί ο Τζένκινς. Όταν ρώτησαν κάποτε τον Γούντροου Ουίλσον πόση
ώρα ετοιμάζει τους λόγους του, εκείνος είπε: «Για έναν λόγο δέκα λεπτών,
χρειάζομαι μια μέρα. Για έναν λόγο μιας ώρας, μπορώ να αρχίσω να μιλάω από τώρα».

… παρ’ όλα τα μειονεκτήματά τους, είναι οι πολιτικοί. Βγάζουν και ακούνε
τόσους πολλούς λόγους, που ακόμη και ο πιο ακατάλληλος παίρνει στο τέλος «τον
αέρα». Φτάνει μονάχα να μην του γράφει τον λόγο κάποιος άλλος. Γιατί τότε
γίνεται διάβασμα, χάνει τη γοητεία της ρητορείας, την αυταπάτη μιας σκέψης που
ξεπηδάει «φρέσκια» από το μυαλό. Ο λόγος τους «κινείται» μόνο με την κίνηση
των ματιών πάνω στις αράδες που διαβάζουν, πέφτει «αχαμνός» πάνω στο βήμα ή
στο επίσημο τραπέζι, σαν ένα άψυχο κορμί. Γι’ αυτό, η ρητορική πρέπει να
διδάσκεται στα σχολεία. Ό, τι ήταν καλό για τον Δημοσθένη και τον Κικέρωνα δεν
μπορεί να μην είναι καλό για την «ξύλινη» εποχή μας.