ΔΡΟΜΟΙ

… από Ιρανό Μοντεσκιέ, μαζί με Ιρανό Μακιαβέλι, φέρνει μαζί του ο Χαταμί σε
αυτό το ταξίδι του στη Δύση. Η επίσκεψη του μεταρρυθμιστή προέδρου στη Ρώμη
συμπίπτει με την έκδοση του βιβλίου του «Θρησκεία, ελευθερία και δημοκρατία»
(εκδ. Laterza). Ξεφυλλίζοντάς το, συνειδητοποιεί κανείς πόσο κοντά βρισκόταν
κάποτε η Περσία στη Δύση (και πόσο μακριά είναι σήμερα το Ιράν από αυτήν). Όχι
μόνο τότε που ο Δαρείος περνούσε τον Ίστρο, αλλά και πολύ αργότερα, όταν ο
Ομάρ Καγιάμ έγραφε τους «μυστικούς» στίχους του και ο Φαχρ Αντίν την περσική
εκδοχή του Τριστάνου και της Ιζόλδης. Ώσπου οι δρόμοι του πετρελαίου έκλεισαν
τους δρόμους του μεταξιού.

… δεν είναι μανιφέστο, γιατί η ανθρώπινη ζωή δεν μπορεί να χωρέσει μέσα σε
ένα μανιφέστο. (Ο Χαταμί παίρνει αποστάσεις από το «Μανιφέστο» του Μαρξ και
του Ένγκελς). Κάπου κάπου θυμίζει Βολταίρο: «Αν ο λαός θέλει ένα κράτος που
δεν θα είναι ισλαμικό, που δεν θα διευθύνεται από κληρικούς, πρέπει να
σεβαστούμε τη θέληση του λαού, υπό τον όρο ότι αυτό το άλλο κράτος θα δέχεται
την κριτική των κληρικών». Αλλά και Μακιαβέλι: «Ο Ηγεμόνας είναι η έκφραση της
ισχύος του έθνους. Μπορεί να κάνει τα πάντα εν ονόματι αυτής της ισχύος. Ένα
σύστημα θρησκευτικό σαν το δικό μας, που στηρίζεται στην ισλαμική ιδεολογία,
είναι υποχρεωμένο να περιορίζει ορισμένες ατομικές ελευθερίες, από εκείνες που
έχουν κυρίως οι νέοι στη Δύση».

… του ιρανικού λαού μοιάζει να περνάει μέσα από τη σχέση με τη Δύση. «Ο
δυτικός πολιτισμός είναι ένα σύστημα σκέψης και αξιών. Για να το
αντιμετωπίσουμε, πρέπει πρώτα να το κατανοήσουμε». Το χειρότερο που μπορεί να
κάνει κανείς, για τον Χαταμί (φωτ.) είναι να μένει κρυμμένος μέσα στο κουκούλι
της παράδοσης, να κρατάει κλειστές τις πόρτες στον εκσυγχρονισμό και τη Δύση.
Γι’ αυτό, «σ’ έναν κόσμο όπου η τεχνολογία των επικοινωνιών αναπτύσσεται
γοργά, η ιδέα να τις ελέγξουμε γίνεται ολοένα και λιγότερο ρεαλιστική. Η
πολιτιστική μας στρατηγική δεν μπορεί να είναι η απομόνωση». Μάταια θα ψάξει
κανείς στο βιβλίο για αναφορές στον μεγάλο ή τον μικρό «Σατανά», τις ΗΠΑ και
το Ισραήλ. Είκοσι χρόνια μετά την ισλαμική επανάσταση, ο Σατανάς της είναι
σήμερα εσωτερικός, ο «σκοταδιστικός θρησκευτικός δογματισμός», τον οποίο
εγκατέλειψε ο Χομεϊνί στα τελευταία χρόνια της ζωής του.

… στους μεγάλους δήμους της χώρας δείχνουν ότι τώρα τον εγκαταλείπει και ο
ιρανικός λαός. Οι μεταρρυθμιστές του Χαταμί εξασφαλίζουν δεκατρείς από τις
δεκαπέντε έδρες της Τεχεράνης, με δήμαρχο τον Νουρί, που οι φανατικοί είχαν
κλείσει στη φυλακή για τις φιλελεύθερες πολιτικές και κοινωνικές του ιδέες.
«Δεν υπάρχει μία μόνο άποψη για το ισλαμικό κράτος γιατί δεν υπάρχει μόνο μία
ερμηνεία του Ισλάμ. Δεν μπορούμε να επιβάλουμε με τη βία την άποψή μας για το
κράτος στον λαό, αν αυτός κάποια μέρα την απορρίψει». Τα σπέρματα της αλλαγής,
στο βιβλίο του Χαταμί. Και τα θεμέλια που πάνω τους μπορούν να ξανακτιστούν οι
παλιές γέφυρες με τη Δύση.