ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Το τούνελ της Ιαπωνίας

Το ζηλευτό «ιαπωνικό μοντέλο» ανήκει στο παρελθόν. Η οικονομική ύφεση προκαλεί
κοινωνική κρίση. Και η νεανική εγκληματικότητα μεγαλώνει.

Ιαπωνική αμηχανία. «Το πρόβλημα είναι ότι στον τομέα της απασχόλησης, δεν υπάρχει μοντέλο για να μιμηθούμε…» (του Πανσό, από τη «Μοντ»)

Επισήμως, η έξοδος από το τούνελ είναι ήδη ορατή. Η ανεργία μπορεί να έχει
φτάσει σε ύψη-ρεκόρ, αγγίζοντας τον Ιανουάριο το 4,4% και ξεπερνώντας έτσι για
πρώτη φορά την ανεργία στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά χάρις στον δυναμισμό των
Ιαπώνων η κρίση πολύ σύντομα θα ξεπεραστεί. Και μάλιστα, χωρίς να γίνουν
καινούργιες απολύσεις: απλώς θα δοθούν κίνητρα για πρόωρες συνταξιοδοτήσεις…

Στην πράξη, η κατάσταση είναι πολύ διαφορετική. Το ιαπωνικό μοντέλο γνωρίζει
την περίφημη «κόπωση του μετάλλου». Το «σιδηρούν τρίγωνο» που αποτελείται από
τη γραφειοκρατία, τον πολιτικό κόσμο και τους επιχειρηματίες δεν μπορεί πλέον
να τονώσει την οικονομία. Οι Ιάπωνες συνειδητοποιούν ότι η περίοδος της
ανάπτυξης που άρχισε τη δεκαετία του ’60 έχει λάβει τέλος. Και δεν είναι
καθόλου ευχαριστημένοι απ’ αυτό: σύμφωνα με πρόσφατη κυβερνητική έρευνα που
επικαλείται η «Μοντ», το ποσοστό των νέων 18 ως 24 ετών που δηλώνουν
δυσαρεστημένοι από τη ζωή τους έχει αυξηθεί κατά 5% σε σχέση με το 1993,
φτάνοντας σήμερα το 58,3%. Και η δυσαρέσκεια αυτή εκδηλώνεται με την άνθηση
αιρέσεων που ανακατεύουν επιστημονική φαντασία και μυστικισμό (όπως η οργάνωση
Αούμ), την κρίση του εκπαιδευτικού συστήματος (αποχή από τα μαθήματα, βία) και
την έξαρση της παιδικής εγκληματικότητας.

Το 1998 οι συλλήψεις ανηλίκων 14 ως 19 ετών αυξήθηκαν (3,1%) για τρίτη συνεχή
χρονιά, ενώ για πρώτη φορά η ηλικιακή αυτή κατηγορία αντιστοιχεί στο ένα τρίτο
των συνολικών συλλήψεων. Εκτός από τους αριθμούς όμως, αυτό που ανησυχεί τους
Ιάπωνες είναι και ο βίαιος χαρακτήρας των εγκλημάτων. Τις προάλλες, δύο
ανήλικα κορίτσια μαχαίρωσαν έναν ταξιτζή στα περίχωρα του Τόκιο για να μην
πληρώσουν την κούρσα. Λίγες μέρες αργότερα, ένας 14χρονος μαθητής έσφαξε μια
80χρονη για να τη ληστέψει. Η βία παρουσιάζει έξαρση και μέσα στο σχολείο.
Θύματά της δεν είναι πλέον μόνο οι πιο ευάλωτοι μαθητές (που φτάνουν στα
πρόθυρα της αυτοκτονίας από την κακοποίηση, τα ψυχολογικά βασανιστήρια και τα
κάθε λογής καψώνια των μεγαλυτέρων), αλλά και οι καθηγητές: σύμφωνα με
πρόσφατη έρευνα στον νομό Χιόγκο, ένας στους τέσσερις καθηγητές του γυμνασίου
έχει έλθει αντιμέτωπος με «ανταρσία» των μαθητών του.

Οι αρχές δίνουν διάφορες εξηγήσεις για το φαινόμενο: η παραίτηση των γονέων, η
αύξηση του αριθμού των γυναικών που εργάζονται και έχουν λιγότερο χρόνο να
ασχοληθούν με τα παιδιά τους, οι περιορισμοί ενός εκπαιδευτικού συστήματος που
παράγει όλο και περισσότερους αποβλήτους, η υποβάθμιση του διπλώματος, η
έλλειψη επικοινωνίας ανάμεσα στον δάσκαλο και τον μαθητή. «Τα παιδιά μας
υποφέρουν και ζητούν βοήθεια», έλεγε πριν από ένα χρόνο ο τότε πρωθυπουργός
Ρυουτάρο Χασιμότο. Είναι προφανές ότι η βοήθεια δεν ήλθε και αποφάσισαν να
λάβουν μέτρα.