Σβήνει ο ενθουσιασμός

Λίγες μονάχα εβδομάδες απομένουν έως την ημέρα του Μαΐου που ο λαός της Νότιας
Αφρικής θα προσέλθει στις κάλπες, για να αναδείξει τη νέα κυβέρνηση και το νέο
κοινοβούλιό του. Το κλίμα όμως είναι βαρύ, παρ’ όλο που πρόκειται για τις
δεύτερες εκλογές μετά την κατάργηση του απαρτχάιντ.

Προηγούμενες εκλογές. Στην πρώτη εκλογική αναμέτρηση μετά την κατάργηση του απαρτχάιντ, περίπου πριν από μία πενταετία, Νοτιοαφρικανοί περιμένουν υπομονετικά στη σειρά, για να ψηφίσουν. Σήμερα, λίγες εβδομάδες πριν από τις νέες εκλογές, στη Νότια Αφρική αυτό που κυριαρχεί είναι η γκρίνια

Το έντονο συναίσθημα του θριάμβου που επικρατούσε στις εκλογές του 1994 ανήκει
πλέον στην Ιστορία, και έχει αντικατασταθεί από μεγάλη γκρίνια. Γκρίνια, για
τα αυξημένα ποσοστά της ανεργίας και της εγκληματικότητας, αλλά και για τη
διχόνοια μεταξύ λευκών και μαύρων που συνεχίζει, έντονη.

Καθώς πλησιάζουν οι εκλογές στη Νότια Αφρική, ο πρότερος ενθουσιασμός για την
κατάργηση του απαρτχάιντ δίνει τόπο σε προβλήματα επί προβλημάτων, και
γκρίνια. Αυτές τις ημέρες, οι Νοτιοαφρικανοί συναισθάνονται έντονα τη σκληρή
πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν προκειμένου να κτίσουν απαρχής μια κοινωνία
που συστηματικά κράτησε την πλειονότητα του πληθυσμού αμόρφωτο και βουτηγμένο
στη φτώχεια. Παρ’ ό,τι λοιπόν πρόοδος υπάρχει, είναι περισσότεροι οι
Νοτιοαφρικανοί που βλέπουν ως «μισοάδειο, παρά μισογεμάτο, το ποτήρι».

Το Κόμμα του Αφρικανικού Κογκρέσου, του σημερινού προέδρου της Νότιας Αφρικής
Νέλσον Μαντέλα, αναμένεται να κερδίσει εύκολα της επερχόμενες εκλογές. Αλλά
μεγάλο μέρος των υποστηρικτών του κόμματος αυτού μοιάζουν πλέον να το ψηφίζουν
περισσότερο λόγω αφοσίωσης, παρά από ικανοποίηση.

Μεγάλη δυστυχία

Μια πρόσφατη έρευνα που διεξήγαγε το Ινστιτούτο για τη Δημοκρατία στη Νότια
Αφρική αποδεικνύει ότι υπάρχει δυστυχία σε ευρύ επίπεδο, ανάμεσα στα 40
εκατομμύρια Νοτιοαφρικανών. Η έρευνα έδειξε ότι περισσότεροι Νοτιοαφρικανοί
πίστευαν ότι η χώρα βάδιζε στη λανθασμένη κατεύθυνση, από εκείνους που
πίστευαν ότι βρίσκεται στον σωστό δρόμο. Αντιθέτως, αμέσως μετά τις εκλογές
του 1994 παρόμοιες έρευνες αποτύπωναν μεγάλη αισιοδοξία.

«Το 1994 είχαμε συναίσθημα και ιδεώδη», ανέφερε ο Τζάστις Μαλάλα, πολιτικός
αρθρογράφος των «Σάντεϊ Τάιμς», μιας από τις μεγαλύτερες εβδομαδιαίες
εφημερίδες της Νότιας Αφρικής, «τώρα έχουμε μόνο τη σκληρή, άχαρη δουλειά».

Γεγονός βέβαια παραμένει ότι η σημερινή κυβέρνηση σημείωσε επιτυχίες. Και αν
σ’ αυτό προσθέσουμε το γεγονός ότι κανένας αξιωματούχος του Κόμματος του
Αφρικανικού Κογκρέσου δεν είχε ποτέ καμία εμπειρία στη διακυβέρνηση μιας
χώρας, τα αποτελέσματα είναι όντως εντυπωσιακά.

Τα τελευταία πέντε χρόνια η πολιτική βία έχει μειωθεί δραστικά. Περισσότερα
από 3 εκατομμύρια άνθρωποι που μέχρι σήμερα δεν είχαν πρόσβαση σε καθαρό νερό
τώρα έχουν. Η χώρα έχει υιοθετήσει το πιο φιλελεύθερο σύνταγμα του κόσμου, και
έχει ψηφίσει νόμους που ρυθμίζουν πολύ περισσότερα θέματα από τη φυλετική
ανισότητα ­ μεταξύ άλλων, τη χρήση μισθοφόρων, τα δικαιώματα των γυναικών, το
κάπνισμα και τις διαφημίσεις καπνού, και τις συνθήκες εργασίας, ακόμη και για
ανθρώπους που δουλεύουν κατ’ οίκον.

Αρκετές από αυτές τις «νίκες» όμως είναι ακόμη συμβολικές και δεν έχουν γίνει
πράξη, ενώ πολλοί άνθρωποι δεν έχουν τα αναγκαία χρήματα να πληρώσουν για τη
νεοαποκτηθείσα πρόσβασή τους στο ηλεκτρικό και στο νερό. Παρά τις οικονομικές
πολιτικές που έχει ενισχύσει η Δύση, η οικονομία της Νότιας Αφρικής έχει
αναπτυχθεί αργά. Το ποσοστό της ανεργίας μπορεί να αγγίζει και το 40%, ενώ
κάποιοι ειδικοί ισχυρίζονται ότι οι Νοτιοαφρικανικές επιχειρήσεις, προκειμένου
να ανταποκριθούν στον παγκόσμιο ανταγωνισμό και στις δυσκολίες στη βιομηχανία
μεταλλωρυχίας, έχουν καταργήσει 500.000 θέσεις εργασίας από το 1994.

Όσο για την εγκληματικότητα, το ποσοστό της στη Νότια Αφρική βρίσκεται ανάμεσα
στα υψηλότερα του κόσμου. Ολόκληρες γειτονιές κρύβονται πίσω από φράχτες
ασφαλείας, ενώ δεν είναι ασυνήθιστο να δει κανείς οπλισμένους φρουρούς να
φυλάγουν τις εισόδους ιδιωτικών σπιτιών. Αρκετούς ανθρώπους που ταξιδεύουν
προς τη δουλειά τους συχνά τούς σταματάνε ληστές, οι οποίοι κατέχουν υψηλού
κινδύνου και τεχνολογίας όπλα και εκρηκτικά, τα οποία συνήθως χρησιμοποιούνται
μονάχα σε πεδίο μάχης.

Επιπροσθέτως, μαύροι και λευκοί κάτοικοι της χώρας μοιάζουν να σκληραίνουν τις
σχέσεις τους. Πολλοί μαύροι Νοτιοαφρικανοί ισχυρίζονται ότι οι λευκοί δεν
στηρίζουν αληθινά τη «μεταμόρφωση» της χώρας. Και πολλοί λευκοί Νοτιοαφρικανοί
βλέπουν τον καθιερωμένο τρόπο ζωής τους να διαλύεται εξαιτίας κακής κρατικής
διαχείρισης. Παράλληλα, και οι δύο πλευρές είναι πολύ βιαστικές να φωνάξουν
«αυτό είναι ρατσισμός», και δημόσιες διαφωνίες, που περιλαμβάνουν αξιωματικούς
της κυβέρνησης, στελέχη, και ακαδημαϊκούς, είναι συχνές και βίαιες.

Πολλές από τις «μάχες» αυτές δεν μπορεί παρά να αντιμετωπισθούν. Στο παρελθόν,
η Νότια Αφρική ήταν πολωμένη γύρω από δύο ξεκάθαρα θέματα: την ελευθερία και
τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Σήμερα, η χώρα είναι βυθισμένη στα πολύ πιο πολύπλοκα ζητήματα της αναδόμησης,
της μεταμόρφωσης, και της συμφιλίωσης.