Μακροπρόθεσμη στρατηγική κατά του τουρκικού επεκτατισμού

Κοιμήθηκα κάπου τα μεσάνυχτα, αλλά όχι για πολλές ώρες. Στις 5.30 το πρωί είχε
εγερτήριο και προσκλητήριο ονομαστικά για τον καθένα.

Ακαδημία Κορκμάς. Η είσοδος του στρατοπέδου του ΡΚΚ στα σύνορα Συρίας – Λιβάνου (φωτό του ’91)

Οι Κούρδοι έκαναν στην αρχή γυμναστική. Μετά πήραν πρωινό. Και στη συνέχεια
τους φώναζε ο Μασούντ κατά ομάδες των είκοσι. Κάθε ομάδα έπαιρνε ένα μπιτόνι
με νερό που γέμιζαν από ένα βυτίο, το οποίο ήταν καταμεσής στο γήπεδο.
Έτρεχαν, έτσι ομαδικά, και χάνονταν πίσω από τα βράχια για εκπαίδευση.

Είχε σηκωθεί αρκετά ο ήλιος όταν ξαφνικά, αθόρυβα, ξεπρόβαλε μπροστά μου ο
Άπο, συνοδευόμενος από έναν αντάρτη. Φορούσε αθλητικά παπούτσια, ένα χακί
στρατιωτικό παντελόνι και ένα λαδί πουλόβερ, από το οποίο ξεπρόβαλαν οι
γιακάδες ενός πουκαμίσου σε χρώμα σάπιου μήλου.

Χαμογελούσε, με το μουστάκι του να πηγαινοέρχεται και μια γκλίτσα στο χέρι,
την οποία δεν αποχωρίστηκε ούτε όταν πήγαμε ­ μετά τη συνέντευξη ­ να βγάλουμε
αναμνηστικές φωτογραφίες.

Είχα ακούσει, είχα διαβάσει πολλά… Τον φανταζόμουν πιο ψηλό, πιο αυστηρό…
Μου έδωσε την εντύπωση περισσότερο ενός απλού ανθρώπου, παρά ενός σκληρού
ηγέτη. Και αργότερα, στη συνάντηση έδειχνε να είναι περισσότερο ένας
καλοκάγαθος πολιτικός και πολύ λιγότερο ένας αρχηγός που διοικούσε αντάρτες.

Στρωθήκαμε στις πλαστικές καρέκλες, γύρω από ένα άσπρο πλαστικό τραπέζι,
έχοντας ανάμεσά μας τον… φρουρό του ΡΚΚ και μεταφραστή μου στα αγγλικά.

Συνεχείς εκβιασμοί

«Η Τουρκία κάνει συνεχώς εκβιασμούς», ήταν οι πρώτες κουβέντες του, αφού
γνωριστήκαμε. «Δεν έχουμε άλλον τρόπο ν’ απαντήσουμε παρά με την πολεμική μας
οργάνωση. Έχει όμως και η Τουρκία τα αδιέξοδά της. Είναι ένα βάρβαρο καθεστώς,
εν αντιθέσει με τον τουρκικό λαό που έχει αισθήματα».

Ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο ήταν πρόσφατος. Και η συζήτηση έφτασε γρήγορα
στις επιπτώσεις του.

«Ο πόλεμος στον Κόλπο είχε σημαντικές επιπτώσεις για το Κουρδιστάν. Μπήκαμε σε
μια καινούργια περίοδο για τη Μέση Ανατολή και τους λαούς της περιοχής. Σε
άλλη βάση τίθενται, πλέον, τα προβλήματα. Οι Κούρδοι πρέπει να αξιοποιήσουν
την εμπειρία αυτού του πολέμου.

Ο ρόλος της Τουρκίας

Να το εξηγήσω. Η Τουρκία στον πόλεμο έπαιξε ρόλο υπέρ των Αμερικανών. Και
όξυνε, έτσι, τις σχέσεις της με τις αραβικές χώρες. Ακόμη και στο Βόρειο Ιράκ
σημειώθηκαν αλλαγές. Αποσύρθηκε, λόγω των αναγκών προς το Κουβέιτ, τμήμα του
ιρακινού στρατού και αυτό έχει δημιουργήσει μεγάλο ­ και πολιτικό ­ κενό. Οι
Τούρκοι θα ήθελαν αυτό το κενό να το γεμίσουν με Κούρδους προδότες… Αλλά το
κλίμα είναι θετικό για τον κουρδικό λαό… Και το κόμμα μας αξιοποίησε αυτή
την κατάσταση. Βάλαμε δυνάμεις μας στα σύνορα Ιράν – Συρίας – Τουρκίας…».

Για αρκετή ώρα στη συζήτηση, τον Οτζαλάν έδειχνε να τον απασχολούν οι Μπαρζανί
και Ταλαμπανί, που είναι οι αποδεκτοί από την Άγκυρα Κούρδοι ηγέτες.

«Μετά τον πόλεμο στον Κόλπο, ο Οζάλ ήρθε πιο κοντά τους. Το αντάλλαγμα γι’
αυτόν ήταν η διαβεβαίωσή τους ότι θα περικυκλώσουν το ΡΚΚ στον Νότο και ότι θα
μας εξοντώσουν.

Η Αμερική και η Τουρκία θέλουν να ανακόψουν την επανάστασή μας. Όμως, εγώ
πιστεύω στην εξέλιξη του κουρδικού κινήματος».

Τον ρώτησα αν φοβάται μήπως η Τουρκία επιτεθεί στο στρατόπεδο που με φιλοξένησε.

«Υπάρχει κίνδυνος. Αλλά όλες τις δυνάμεις μας τις έχουμε στα βουνά. Παίρνουμε
προφυλάξεις. Για να γίνει κάτι τέτοιο εδώ, πρέπει να μπει η Τουρκία στη Συρία.
Αν δεν συμφωνήσει με τη Συρία είναι δύσκολο».

Ωστόσο, μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ η Συρία φάνηκε να αλλάζει γραμμή στη Μέση
Ανατολή, «πλησιάζοντας» τις ΗΠΑ. Ένα ερώτημα, λοιπόν, που πρόβαλε αμέσως ήταν
τι θα έκανε το ΡΚΚ που εξηρτάτο τόσο πολύ από τη Συρία και τις υπηρεσίες της.

«Μέχρι τώρα σε μας δεν έχει δείξει μια διαφορετική στάση. Και πιστεύω ότι οι
σχέσεις της Συρίας με τους Αμερικανούς δεν θα ανοίξουν τον δρόμο για την
ανάπτυξη των σχέσεών της με την Τουρκία. Η Συρία, άλλωστε, έχει προβλήματα με
την Τουρκία…».

Ο Αραφάτ

Κοιλάδα Μπεκάα. Ο Κούρδος ηγέτης Αμπντουλάχ Οτζαλάν με τον δημοσιογράφο Γιάννη Ε. Διακογιάννη την Παρασκευή, 11 Οκτωβρίου 1991

Τις ημέρες εκείνες του Οκτώβρη του ’91 ήταν σε εξέλιξη η επιχείρηση να
καθήσουν στο ίδιο τραπέζι ο Αραφάτ και οι Ισραηλινοί. Γινόταν πολύς λόγος για
επικείμενη «ειρηνευτική διάσκεψη».

«Είναι πολύ βαθιές οι διαφορές τους, από τις μεγαλύτερες στον κόσμο. Οι στόχοι
του Ισραήλ και των Αράβων είναι διαφορετικοί. Το Ισραήλ έχει μία επεκτατική
πολιτική, όχι μόνον γεωγραφικά. Θέλει την οικονομική κυριαρχία στην περιοχή.
Θέλει να επιβάλει το μοντέλο κοινωνικής, πολιτισμικής και πολιτικής ζωής του.

Οι Άραβες

Οι Άραβες θα αντισταθούν σ’ αυτό. Όσο για την ειρηνευτική προσπάθεια, αν γίνει
με το ζόρι δεν θα φέρει, μακροπρόθεσμα, λύση. Οι πρόχειροι συμβιβασμοί δεν
λύνουν το πρόβλημα. Μπορεί το ’89-’90 να λύθηκαν οι διαφορές Αμερικής –
Ρωσίας, αλλά είναι πολύ πιο δύσκολο να λυθούν οι διαφορές Ισραήλ και Αράβων.
Υπάρχει ο αραβικός εθνικισμός και ο ισραηλινός σιωνισμός… Αν δεν ξεπερασθούν
αυτές οι αντιθέσεις… Χρειάζεται ένας εκδημοκρατισμός στη Μέση Ανατολή, και
στο Ισραήλ και στην πλευρά των Αράβων».

Ούτως ή άλλως η τύχη των Παλαιστινίων δεν ήταν ίδια μετά την κρίση στον
Περσικό Κόλπο, όταν ο περίγυρος δυσκόλεψε γι’ αυτούς.

«Η PLO είχε την υποστήριξη από τις αραβικές χώρες. Πριν από τον πόλεμο στον
Κόλπο, η Σαουδική Αραβία και τα Εμιράτα έδιναν βοήθεια. Σας θυμίζω ότι οι
Άραβες είχαν χαλάσει τις σχέσεις τους με τη Συρία μετά το ’82 ­ λόγω PLO ­
αλλά τώρα μετά τον Κόλπο χάλασαν και οι σχέσεις της PLO με τα Εμιράτα και τη
Σαουδική Αραβία. Η PLO έχει χάσει τις δυνατές πηγές στήριξης. Έχει χάσει μέρος
της δύναμής της. Είναι σημαντικό που υπάρχει ακόμη η αντίσταση της Ιντιφάντα».

Οι Αμερικανοί

Ο Οτζαλάν, στη συνέντευξη που μου έδωσε, φάνηκε να είναι απόλυτος για το πώς,
τελικώς, δεν σκοτώθηκε ο Σαντάμ Χουσεΐν στο Ιράκ.

«Οι Αμερικανοί δεν ήθελαν να τον εξουδετερώσουν. Αυτό έχει τη σημασία του για
τον αραβικό κόσμο. Αν ο Σαντάμ έβγαινε από τη μέση, τότε οι Άραβες και το Ιράν
θα μπορούσαν να ενωθούν και αυτό δεν θα ωφελούσε την Αμερική. Για να
συνεχισθεί ο ανταγωνισμός μεταξύ των Αράβων, πρέπει ο Σαντάμ να παραμείνει. Ας
μην ξεχνάμε ότι ο Σαντάμ έχει μια συγκεκριμένη πολιτική.

Ηγείται του αραβικού εθνικισμού. Υπάρχει μια ισχυρή δικτατορία στο Ιράκ, είχε
ένα δυνατό στρατό. Και απέναντί του, μία αδύναμη αντιπολίτευση. Δεν μπορούσαν
λοιπόν να τον εξολοθρεύσουν».

Μέχρι εκείνη την ώρα ο Άπο έδειχνε ήρεμος. Ούτε μία φορά δεν σήκωσε τον τόνο
της φωνής του. Μόνον όταν έφτασε στο κεφάλαιο Τουρκία αισθάνθηκα να μην τον
χωράει η καρέκλα του…

«Υπάρχει πολλή σύγχυση για την Τουρκία. Το ερώτημα που τίθεται είναι τι θα
είναι η Τουρκία μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ, τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας…

Για τη διάλυση

Για μένα, η Τουρκία και ο κεμαλισμός θα ζήσουν κάποια στιγμή τη διάλυση. Ίσως,
αυτό συμβεί κοντά στο 2000. Μην ξεχνάμε ότι ο κεμαλισμός είναι συγκεντρωτικός
και έμεινε στάσιμος πιο πολύ απ’ ό,τι ο υπαρκτός σοσιαλισμός ή ο αραβικός
εθνικισμός ή ο σιωνισμός…

Έπειτα, ας μην ξεχνάμε τον φασισμό της 12ης Σεπτεμβρίου του ’80. Ήρθε ο
τουρκικός στρατός με τη βία για να σταματήσει τη διάλυση. Αλλά η μεγάλη
εξέγερση του ΡΚΚ της 5ης Αυγούστου 1984 έπαιξε καθοριστικό ρόλο για να
ανοίξουν νέοι ορίζοντες.

Βεβαίως, η Τουρκία είναι στο ΝΑΤΟ. Κι αυτό δεν θέλει τη διάλυσή της, όπως και
οι Ευρωπαίοι, που την στηρίζουν οικονομικά και στρατιωτικά. Αν δεν ήταν αυτοί
θα είχε διαλυθεί».

Πολλά στο μέλλον

Ο Άπο στην συνέντευξή του έδειξε να είναι ιδιαίτερα κατηγορηματικός σ’ ένα
θέμα, ότι η Ελλάδα έχει να αντιμετωπίσει πολλά στο μέλλον από την Τουρκία. Και
ότι θα πρέπει να προετοιμάζεται.

«Οι Τούρκοι είναι επικίνδυνοι. Πρώτα απ’ όλα επεχείρησαν να υποτάξουν μία
ολόκληρη περιοχή πολιτισμικά, και αυτό έχει αφήσει πολλούς 1.000 χρόνια πίσω.
Επηρεάσθηκε όλη η Ανατολή αρνητικά. Ακόμα και στα Βαλκάνια έφτασαν και
προσπάθησαν να τα ισοπεδώσουν πολιτισμικά. Ας μην ξεχνάμε ποτέ ότι η Τουρκία ­
λόγω της βοήθειάς της από την Ε.Ε. και το ΝΑΤΟ ­ μπορεί να έχει δύο πρόσωπα.

Έπειτα, μπορεί η αραβοϊσραηλινή διένεξη να φάνηκε ότι διεθνοποιείται, το ίδιο
όμως δεν μπορεί να κάνει η ελληνική κυβέρνηση… Όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις
δεν είχαν ­ στην πραγματικότητα ­ αποτελεσματικές επαφές με την Ευρώπη. Για
παράδειγμα, ενώ η Τουρκία έχει κάνει εισβολή ­ από παλιά, όχι μόνο με την
Κύπρο ­ εις βάρος της Ελλάδας, αυτό δεν μπόρεσαν οι ελληνικές κυβερνήσεις να
το αναδείξουν…

Απέναντι στην Τουρκία καμία κυβέρνηση, ούτε του Παπανδρέου ούτε του Μητσοτάκη
μπόρεσαν τελικώς να αντιδράσουν αποτελεσματικά. Αυτό ήταν μια σοβαρή απώλεια
και για την Κύπρο. Κοιτάξτε, το Νταβός με τον κ. Παπανδρέου. Τι έφερε; Και
δείτε τι επακολούθησε με τις επαφές του κ. Μητσοτάκη με τον Γιλμάζ… Η
Τουρκία συνεχίζει όλο και περισσότερο να είναι επεκτατική εις βάρος των Ελλήνων».

Για τους Έλληνες

Χείμαρρος ο Άπο στο θέμα αυτό δεν έλεγε να σταματήσει. Έλεγε και ξανάλεγε τι
πρέπει να προσέχουν οι Έλληνες.

«Να σας πω και κάτι άλλο. Η Τουρκία δεν παίρνει στα σοβαρά την Ελλάδα. Έχουν
μάθει να θεωρούν τον ελληνικό λαό υποδεέστερο! Πιστεύω ότι οι ελληνικές
κυβερνήσεις πρέπει να χαράξουν με πίστη μία μακροπρόθεσμη στρατηγική για την
Τουρκία, κατά του τουρκικού επεκτατισμού και σωβινισμού. Και νομίζω ότι είναι
λάθος να πιστεύουν κάποιοι ότι το πρόβλημα θα λυθεί με συμβιβασμούς.

Έχω την αίσθηση ότι η εφήμερη πολιτική δεν φέρνει αποτελέσματα και δεν
προστατεύει τελικώς κανέναν. Έτσι, μόνον η Τουρκία κερδίζει. Δείτε τι έγινε με
τους Αρμένιους…

Δεν αντιμετώπισαν σωστά τον τουρκικό επεκτατισμό και η ιστορία τους
εκδικήθηκε… Οι Τούρκοι θέλουν να εξαφανίσουν λαούς. Και θέλουν να σβήσουν
την επιρροή των Ελλήνων. Σκεφθείτε την Κωνσταντινούπολη με 1.000 χρόνια
πολιτισμού… Μείνανε 3.000-4.000 Έλληνες στο κέντρο της!».

Νέες αγωνίστριες. Γυναίκες-κορίτσια του ΡΚΚ σε μια αναμνηστική φωτογραφία στην κοιλάδα Μπεκάα (11/10/1991)

Οι αλλαγές, πάντως, στην Ευρώπη, η διάλυση της ΕΣΣΔ, η ανατροπή πολλών
ισορροπιών, αλλά και η εξαφάνιση πολλών στηριγμάτων του ΡΚΚ φάνηκε να οδηγούν
τον Άπο και σε… δεύτερες σκέψεις.

Προσαρμογές

«Το ΡΚΚ βρίσκεται σε μεγάλες αλλαγές, προσαρμογές και σε εξελίξεις… Φυσικά,
αξιοποιούμε την εμπειρία τού τι έγινε στην ΕΣΣΔ. Αλλά εμείς διαφωνούσαμε. Δεν
είχαμε συνδέσει την τύχη μας μαζί τους. Έπειτα, ο “υπαρκτός σοσιαλισμός” δεν
μας βοήθησε.

Θέλω να πιστεύω ότι η άποψή μας για τον σοσιαλισμό και τη δημοκρατία είναι πιο
καλή από αυτούς. Και θέλω να σας πω ότι δεν αποθαρρυνθήκαμε με αυτές τις
αλλαγές στην Ευρώπη».

Ο Οτζαλάν σε όλη τη διάρκεια της συνέντευξης, μόλις άδειαζε το ποτήρι μου, το
ξαναγέμιζε με τσάι. Μετά έκανε το ίδιο για τον εαυτό του και τον σύντροφό του.

«Θέλετε να μου πείτε κάτι, έτσι χωρίς ερώτηση;» του είπα στο τέλος της
συνέντευξης. Χαμογέλασε. Κάτι είπε στον διπλανό του και αμέσως μετά,
σηκώνοντας το χέρι του σε μία κίνηση σα να ‘θελε να φτάσει τον ήλιο, απάντησε:

Και δικός μας αγώνας

«Θέλω να ξέρει ο ελληνικός λαός ότι ο αγώνας του είναι και δικός μας αγώνας,
και ο δικός μας αγώνας είναι και δικός του αγώνας. Ο τουρκικός σωβινισμός και
επεκτατισμός είναι ο ίδιος όπως και εκατοντάδες χρόνια πίσω. Οι λαοί μας,
περισσότερο από τους άλλους λαούς, πρέπει να έχουν επαφή και υποστήριξη μεταξύ
τους. Ο αγώνας της Ελλάδας και της Κύπρου πρέπει να συνεχισθεί, μέχρι τη νίκη.

Για την ειρήνη

Να το ξέρετε, ότι ειρήνη και δημοκρατία στην ευρύτερη περιοχή θα υπάρξει μόνον
αν σπάσει αυτός ο τουρκικός σωβινισμός και επεκτατισμός. Και οι λαοί ξέρουν να
αγωνίζονται γι’ αυτό. Με αυτές τις σκέψεις στέλνω την αγάπη μου και τα
χαιρετίσματά μου στον ελληνικό λαό και σ’ ευχαριστώ που ήρθες».

Έκλεισα το μαγνητόφωνο και περπατήσαμε για λίγο μαζί στο στρατόπεδο για να
βγάλουμε φωτογραφίες. Μου έσφιξε το χέρι σαν τανάλια και χάθηκε το ίδιο
αθόρυβα όπως είχε εμφανισθεί.