Άννα Μαρία Γκονζάλες «Η Κούβα είναι μόδα»

Την 1η Ιανουαρίου του 1959 ο Φιντέλ Κάστρο και οι «μπαρμπούδος» σύντροφοί
του έμπαιναν νικητές στην Αβάνα έχοντας ανατρέψει τη δικτατορία του Φουλχένσιο
Μπατίστα. Σαράντα χρόνια αργότερα η Κούβα πολεμά ακόμα να σταθεί στα πόδια
της, έχοντας να αντιμετωπίσει μεταξύ άλλων και το πιο μακροχρόνιο οικονομικό
εμπάργκο στην Ιστορία ­ τον οικονομικό αποκλεισμό που της έχουν επιβάλει οι
Ηνωμένες Πολιτείες. Η ζωή είναι δύσκολη και η πρέσβειρα της Κούβας στην Αθήνα,
Άννα-Μαρία Γκονζάλες, δεν το κρύβει. Όμως η ζωή είναι και χαρά, κέφι και
τραγούδι. Και οι Κουβανοί φαίνεται να το γνωρίζουν καλά. Το διαπιστώνουν και
οι τουρίστες που έχουν αρχίσει να πολλαπλασιάζονται. Το βλέπουμε στα
διαφημιστικά, στις ταινίες, στη μουσική. Το λέει και η πρέσβειρα με ένα πλατύ χαμόγελο:

Πριν από λίγο καιρό η Άννα-Μαρία Γκονζάλες διέσχιζε με το πρεσβευτικό
αυτοκίνητο έναν δρόμο της Αθήνας. Περνώντας έξω από ένα Λύκειο το αυτοκίνητο
σταμάτησε λόγω της κίνησης. Οι μαθητές που ήταν συγκεντρωμένοι στο προαύλιο
αναγνώρισαν τη σημαία της Κούβας που υπήρχε στο αυτοκίνητο και άρχισαν να
φωνάζουν εν χορώ: «Τσε, Τσε Γκεβάρα, ζήτω ο Τσε». Λίγες μέρες μετά στο κέντρο
της Αθήνας, ένας μοτοσυκλετιστής που περνούσε δίπλα από το αυτοκίνητο, το
οποίο ήταν σταματημένο σ’ ένα φανάρι, στράφηκε προς τη μεριά της πρέσβειρας,
την χαιρέτησε και της φώναξε μέσα από το κράνος του: «Ζήτω η Κουβανική Επανάσταση».

Η πρέσβειρα της Κούβας στην Ελλάδα διηγείται αυτά τα περιστατικά με χαμόγελο,
«είναι εντυπωσιακό», λέει, «το ότι ξεχωρίζουν τη σημαία της Κούβας ανάμεσα από
τις δεκάδες άλλες, το ότι ξέρουν για τη μακρινή μας χώρα αυτά τα πράγματα, το
ότι δεν διστάζουν να εκδηλώσουν τα αισθήματά τους για εμάς. Και δεν ξέρουν
μόνο τη σύγχρονη εικόνα της Κούβας έτσι όπως παρουσιάζεται από τα μέσα
ενημέρωσης, αλλά γνωρίζουν κυρίως τους ήρωές μας, τις προσπάθειές μας για μια
πιο δίκαιη κοινωνία, τον συνεχιζόμενο αγώνα μας μέσα από εκατοντάδες προβλήματα».

Φέτος είναι η τρίτη χρονιά της στην Ελλάδα. Μόλις έχει επιστρέψει από ταξίδι
στην Αβάνα. Και εκεί και εδώ η διαπίστωση είναι ίδια: «Η Κούβα είναι μόδα». Το
βλέπει κανείς στις διαφημίσεις της τηλεόρασης και των περιοδικών, στα
πολυσέλιδα αφιερώματα του Τύπου με αφορμή το τουριστικό άνοιγμα της χώρας,
στον Τσε η φωτογραφία του οποίου αρχίζει και πάλι να κοσμεί τους τοίχους των
νεανικών δωματίων. Άραγε είναι καλό να είσαι μόδα; «Νας σας πω την αλήθεια,
δεν ξέρω αν η σύλληψη είναι η σωστή. Αλλά σίγουρα υπάρχει ενδιαφέρον για την
Κούβα. Και το ενδιαφέρον αυτό είναι προς όφελός μας, επειδή έρχεται ο κόσμος,
εξάγουμε περισσότερα προϊόντα. Έτσι βοηθάμε την οικονομία και βελτιώνουμε την
ζωή του κόσμου. Γιατί όχι, λοιπόν;».

Η ζωή

Με την κόρη της Αριάννα (στη μέση) και φίλους στο Πόρτο Ράφτη

Ο τουρισμός είναι ένας τομέας που αναπτύχθηκε πρόσφατα στην Κούβα. Η μικρή
κόρη της πρέσβειρας, η 19χρονη Αριάννα, έχει στραφεί σε αυτό τον τομέα. Μετά
τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και την απόφαση των ΗΠΑ να ενταθεί ο
οικονομικός αποκλεισμός της Κούβας, «ψάξαμε για καινούργιες μορφές ανάπτυξης.
Οι άνθρωποί μας είναι ζεστοί, οι παραλίες μας παρθένες και το άνοιγμα προς
τους ξένους γίνεται όλο και μεγαλύτερο. Ο τουρισμός υπόσχεται πολλά. Μετά την
κατάρρευση της ΕΣΣΔ έπεσαν πολλά στους ώμους μας».

Τα ρεπορτάζ περιγράφουν τη δύσκολη ζωή των Κουβανών. Η Άννα-Μαρία Γκονζάλες
δεν το αρνείται. «Μετά το εμπάργκο η ζωή μας είναι πάντα δύσκολη. Παλιά είχαμε
16.000 λεωφορεία, τώρα έχουμε μόνο 4.000. Αναγκαζόμαστε να περπατάμε, να
πηγαίνουμε με ποδήλατα. Δεν έχουμε λιπάσματα, αγροτικά μηχανήματα που
παλαιότερα τα παίρναμε από την ΕΣΣΔ κι έτσι η γεωργία μας μένει πίσω. Όμως
προσπαθούμε να εξασφαλίσουμε σε όλους ένα μίνιμουμ. Όταν έγινε η επανάσταση
είχαμε 6.000 γιατρούς ­ 3.000 από αυτούς έφυγαν από τη χώρα. Σήμερα είμαστε η
χώρα με τους περισσότερους γιατρούς κατά κεφαλή ­ περισσότερους από 64.000.
Όμως με το αμερικανικό εμπάργκο δεν μπορούμε να αγοράσουμε ούτε μία ασπιρίνη».

Οι αλλαγές στην Κούβα μπορεί να μην είναι μεγάλες, είναι όμως εμφανείς.
Πρόσφατα ο Φιντέλ Κάστρο υποδέχτηκε τον Πάπα στην Κούβα. Και ο ποντίφικας
επέκρινε το αμερικανικό εμπάργκο ως «πολιτική γενοκτονίας απέναντι σε μία
χώρα». Η θρησκεία πόσο σημαντικό ρόλο παίζει στην ζωή των σύγχρονων Κουβανών;
«Υπάρχουν βέβαια όλες οι θρησκείες και αυτοί που είναι άθεοι. Αλλά η μεγάλη
πλειοψηφία του κόσμου μένουν πιστοί στην αφρο-κουβανική παράδοση, στη “σαντερία”».

Οι δύσκολες οικονομικές συνθήκες έρχονται συνέχεια στην κουβέντα μας. Η
Άννα-Μαρία Γκονζάλες παίρνει φωτιά: «Είμαστε η μοναδική χώρα στον κόσμο που
προσπαθεί να αναπτυχθεί χωρίς καμία βοήθεια από τα μεγάλα οικονομικά ιδρύματα.
Η ανάπτυξη μάς κοστίζει 3 φορές περισσότερο από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη χώρα».

Ο σοσιαλισμός

Πόσο δύσκολο είναι να παραμείνεις σοσιαλιστής σ’ έναν κόσμο όπου ο σοσιαλισμός
θεωρείται ηττημένος; «Ας κοιτάξουμε στη Ρωσία. Πιστεύετε ότι τώρα ο κόσμος
εκεί περνά καλύτερα; Το σύστημα αυτό είναι καινούργιο. Όμως έχει αρχές,
ιδανικά, ιδέες και προασπίζει την ηθική και τη δικαιοσύνη. Δεν μπορούμε να
σκεφτόμαστε συνέχεια πώς θα κάνουμε περισσότερα λεφτά. Και είναι ενδιαφέρον
ότι οι νέοι σε όλο τον κόσμο ψάχνουν και πάλι να βρουν αυτά τα ιδανικά και να
ξεφύγουν από τον ατομισμό». Παρά τις ελπίδες το μέλλον δεν διαγράφεται κατ’
ανάγκη ευοίωνο. «Κυρίως τώρα που υπάρχει μια υπερδύναμη. Βομβαρδίζουν όποιον
θέλουν, επιτίθενται σε όποιον θέλουν. Μιλούν για ανθρώπινα δικαιώματα και
δημοκρατία. Ποια χώρα υποστήριξε όλες τις δικτατορίες στη Λατινική Αμερική;
Ποια χώρα έμαθε στους δικτάτορες να βασανίζουν και να εξοντώνουν, ποια τους
εξόπλισε; Ποιος έκανε τα πραξικοπήματα στην Αργεντινή και στη Χιλή; Τώρα
θέλουν να δικάσουν τον Πινοσέτ. Ποιοι όμως τον στήριξαν; Ποιοι βρίσκονταν πίσω
από τον Σομόζα; Δυστυχώς όλα γίνονται για τα συμφέροντά τους…».

Σαράντα χρόνια κρατά αυτή η ασφυκτική πίεση των ΗΠΑ στην Κούβα. Το μόνο απτό
αποτέλεσμα είναι η χειροτέρευση του βιοτικού επιπέδου των κατοίκων του νησιού.

Σεβασμός

Η Άννα-Μαρία Γκονζάλες πιστεύει ότι πλέον ακόμα και μέσα στην Αμερική πολλοί
καταλαβαίνουν ότι κάτι τέτοιο δεν μπορεί να συνεχιστεί για πολύ. «Το μόνο που
ζητάμε είναι να μας σέβονται. Το εάν θα είμαστε σοσιαλιστές ή όχι, είναι δικό
μας θέμα».

Πότε θα ολοκληρωθούν οι στόχοι της επανάστασης; Ποιο είναι το επιθυμητό
στάδιο; «Οι στόχοι της επανάστασης επιτεύχθηκαν μέσα στα πρώτα χρόνια. Κατόπιν
αποφασίσαμε να προχωρήσουμε προς τον σοσιαλισμό. Οι δυσκολίες και τα
σκαμπανεβάσματα είναι πολλά», παραδέχεται η Κουβανή πρέσβειρα και προσθέτει
χαμογελώντας: «Η επανάσταση, όμως, δεν τελειώνει ποτέ. Εάν κάνετε κι εσείς
επανάσταση θα το καταλάβετε…».

Ο Φιντέλ Κάστρο τής δίνει λουλούδια στην Ημέρα της Γυναίκας

Γεννήθηκε στην Αβάνα σε μια ευκατάστατη οικογένεια. Ο πατέρας της είχε ένα από
τα πιο γνωστά καταστήματα της πρωτεύουσας για πίνακες, κορνίζες και
φωτογραφίες. Η μικρότερη από τα 14 αδέλφια (8 από τον πρώτο γάμο του πατέρα
της και 6 από τον δεύτερο). Σπούδασε σε ιδιωτικό σχολείο της Αβάνας και πέρασε
την εφηβεία της στην περίοδο του δικτάτορα Μπατίστα.

Ο πατέρας της δεν ασχολείτο ιδιαίτερα με τα πολιτικά. Γιος ενός λοχαγού του
ισπανικού στρατού στην Κούβα και μιας Κουβανής, έφυγε από το σπίτι του στα 13
και ενώθηκε με τις ανεξάρτητες κουβανικές δυνάμεις που πολεμούσαν στην
Ισπανία. Βετεράνος αργότερα, του πολέμου της ανεξαρτησίας της Κούβας «ήταν
πατριώτης αντι-Ισπανός. Αφού αγωνιστήκαμε τόσο εναντίον των Ισπανών
φανταστείτε πώς νιώσαμε όταν επενέβησαν οι Αμερικανοί. Οι ψευδαισθήσεις
τελείωσαν για πολλούς».

Οι διακρίσεις

Τότε άρχισε να συνειδητοποιεί τα όσα συνέβαιναν γύρω της. «Βλέπαμε τις
επιθέσεις στον κόσμο, τις φυλετικές διακρίσεις, τη φτώχεια ενός μεγάλου μέρους
του πληθυσμού. Έβλεπες πολλά παιδιά να ζητιανεύουν, να χτυπάνε την πόρτα, να
ζητάνε φαγητό. Οι διακρίσεις εις βάρος των μαύρων ήταν καθημερινό φαινόμενο.
Με μια φίλη μου μαύρη δεν μπορούσαμε ποτέ να πάμε στο ίδιο κλαμπ. Κάποτε
πήγαμε με την οικογένεια στην Σάντα Κλάρα και βγήκαμε να περπατήσουμε στο
πάρκο. Ήρθαν και μας έδιωξαν άρον-άρον επειδή το πάρκο ήταν χωρισμένο σε τρεις
περιοχές: μία για τους μαύρους, μία για τους μιγάδες (μουλάτους) και μία για
τους λευκούς. Στην επαρχία τα πράγματα ήταν πολύ χειρότερα απ’ ό,τι στην Αβάνα».

Σιγά-σιγά εντάχθηκε στις ομάδες των νέων που δούλευαν για την προετοιμασία της
επανάστασης. «Ο κόσμος μισούσε το καθεστώς του Μπατίστα που τον στήριζαν οι
Αμερικανοί. Δεν ξέραμε αν θα νικούσαμε ή όχι, αλλά ήμασταν διατεθειμένοι να
προσπαθήσουμε». Όταν πια μπήκε στο πανεπιστήμιο για να σπουδάσει νομικά, η
επανάσταση είχε νικήσει. «Το πανεπιστήμιο ήταν μια μικρογραφία της κοινωνίας.
Ερχόταν ο Φιντέλ σχεδόν καθημερινά να συζητήσει μαζί μας τα όσα συνέβαιναν,
ιδιαίτερα την περίοδο της αγροτικής μεταρρύθμισης, που ήταν ο πρώτος
επαναστατικός νόμος. Και μαζευόμασταν γύρω του με τις ώρες και μας άκουγε προσεκτικά.

Το ίδιο και ο Τσε. Αυτός είχε προτίμηση στους σκακιστικούς αγώνες. Ήταν ισχυρή
προσωπικότητα, ένας άνθρωπος που ακτινοβολούσε». Συνεργάστηκε μαζί του στις
αρχές στο υπουργείο Εξωτερικών όπου μπήκε σχεδόν παράλληλα με τις σπουδές της.
«Έψαχναν για νέους, επαναστάτες, που να έχουν κέφι για δουλειά. Και δουλέψαμε.
Πολύ και σκληρά. Τι τα θέλετε, αν ξαναγεννιόμουν, πάλι επαναστάτρια θα ήμουν…».

Μπροστά σε έναν εντυπωσιακό πίνακα Κουβανού ζωγράφου. Στο τέλος Μαρτίου θα πραγματοποιηθεί μεγάλη έκθεση ζωγραφικής Κουβανών καλλιτεχνών στον Πειραιά

Η Άννα-Μαρία Γκονζάλες ασχολείται εδώ και 20 χρόνια με την Ασία. Ως γενική
διευθύντρια της υπηρεσίας του κουβανικού υπουργείου Εξωτερικών για την Ασία,
αλλά και ως πρέσβης στη Σρι Λάνκα, στην τότε Βιρμανία, στις Φιλιππίνες, στην
Ταϋλάνδη, στη Μαλαισία, στην Ινδονησία, στο Βανουάτου, στα νησιά του Νότιου
Ειρηνικού και τέλος στην Αυστραλία. Επέστρεψε στην Κούβα ως διευθύντρια του
γραφείου του υπουργού Εξωτερικών. Όταν τελείωσε η θητεία της σε αυτό το πόστο,
της πρότειναν να επιλέξει ανάμεσα σε μερικές χώρες. Χωρίς δεύτερη κουβέντα,
επέλεξε την Ελλάδα.

«Ξέρετε, στην Κούβα η πλειοψηφία του κόσμου έχει μελετήσει την ελληνική
ιστορία, θαυμάζουμε την ελληνιστική περίοδο, γνωρίζουμε ότι υπάρχει κίνημα
αλληλεγγύης για τη χώρα μας. Όταν ήρθα εδώ κατάλαβα ότι αυτό ήταν αλήθεια.
Όπου κι αν πήγα, και όχι μόνο στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη, αλλά και στην
Πάτρα, στην Κεφαλονιά και αλλού, ο κόσμος με αγκάλιασε. Μου έκανε εντύπωση
πόσα ξέρουν οι Έλληνες για την Κούβα. Ίσως επειδή όταν αγωνιζόσασταν εναντίον
της χούντας, ο Τσε και ο Φιντέλ ήταν είδωλα κι έτσι παρακολουθούσατε τι
συμβαίνει στη χώρα μας. Αφήστε που μοιάζουμε και ως λαοί ­ εσείς μεσογειακοί,
εμείς της Καραϊβικής. Βράζει το αίμα μας…».

Οι συναλλαγές

Παρότι όλο και περισσότεροι Έλληνες πηγαίνουν για τουρισμό στην Κούβα, οι
σχέσεις των δύο χωρών δεν είναι τόσο ανεπτυγμένες. «Η Ελλάδα είναι τελευταία
σε εμπορικές συναλλαγές με την Κούβα από τις ευρωπαϊκές χώρες. Οι Ισπανοί και
οι Ιταλοί είναι πολύ επιθετικοί σ’ αυτό τον τομέα. Πολλές επενδύσεις κάνουν οι
Γάλλοι, οι Γερμανοί και οι Βρετανοί. Με την Ελλάδα υπάρχει μια παραδοσιακή
συνεργασία στον ναυτιλιακό τομέα. Τώρα πάντως προσπαθούμε να αναπτύξουμε τις
εμπορικές σχέσεις μας. Του χρόνου σχεδιάζουμε να διοργανώσουμε σε συνεργασία
με το Βιομηχανικό Επιμελητήριο ημερίδα για τις επενδύσεις στην Κούβα».

Δεν είναι όμως μόνο οι εμπορικές σχέσεις που μπορούν να φέρουν πιο κοντά τις
δύο χώρες. Το Εθνικό Μπαλέτο της Κούβας, ένα από τα καλύτερα του κόσμου,
γίνεται προσπάθεια να επισκεφθεί τη χώρα μας. Στα μέσα του επόμενου μήνα, το
«Παλλάς» θα φιλοξενήσει φεστιβάλ κουβανικών ταινιών, ενώ στις 22 Μαρτίου
εγκαινιάζεται στον Πειραιά έκθεση ζωγραφικής με έργα πολλών Κουβανών
καλλιτεχνών. Υπάρχει βέβαια πάντα και η μουσική. «Όχι μόνο η σάλσα, αλλά και
το τσα-τσα, το μάμπο, η ρούμπα και πολλά άλλα. Όρεξη για χορό να έχει κάποιος
και εμείς βάζουμε πάντα το κέφι…».