Η «αναντιστοιχία»… μιας σχέσης

Σύμφωνα με τις εξαγγελίες του υπουργείου Παιδείας μέχρι το 2000 ο αριθμός των
προσφερόμενων θέσεων στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση θα προσεγγίσει τις 85.000.
Στον πίνακα 1, μπορούμε να δούμε την εξέλιξη του αριθμού των εισακτέων στην
Τριτοβάθμια Εκπαίδευση στο β’ μισό της δεκαετίας του ’90.

Συγκεκριμένα, στο χρονοδιάγραμμα του ΥΠΕΠΘ, όπως αυτό αποτυπώνεται στο επίσημο
κείμενο «Εκπαίδευση 2000 ­ Για μια Παιδεία Ανοικτών Οριζόντων», προβλέπεται η
σταδιακή αύξηση των εισακτέων με στόχο, οι 55.000 προσφερόμενες θέσεις το 1997
να γίνουν 85.000 στη «στροφή» του αιώνα, με τη δημιουργία 70 νέων Τμημάτων
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης (18.500 θέσεις) και με τη διεύρυνση των ήδη
υφιστάμενων Τμημάτων (11.500 θέσεις). Το «άνοιγμα» αυτό της Τριτοβάθμιας
Εκπαίδευσης στη χώρα μας παρουσιάζεται, σε μια «ειρηνική συναυλία» προβολής
του, σαν ικανοποίηση ενός χρόνιου αιτήματος της ελληνικής κοινωνίας, σαν
αναδρομικός θρίαμβος των φιλοδοξιών κυρίως των νέων από τα μη προνομιούχα στρώματα.

Παράλληλα, παράγεται, διαχέεται και εγχαράσσεται ένας κυρίαρχος λόγος που
υπονοεί ότι η διεύρυνση της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης θα λειτουργήσει ως
φαρμακευτική αγωγή αφενός για την αναχαίτιση της φοιτητικής μετανάστευσης
(αφού θα μπορούν να σπουδάζουν όλοι δεν θα υπάρχει λόγος να καταφεύγουν στα
Πανεπιστήμια εξωτερικού), αφετέρου ως ισχυρό αντίδοτο για το «ξεθύμασμα» των
κάθε λογής ιδιωτικών μεταλυκειακών «Κέντρων Ελευθέρων Σπουδών», «Κολεγίων»,
«Πανεπιστημίων», στα οποία, χρόνια τώρα, καταφεύγουν οι «εξοστρακισμένοι» των
εξετάσεων εισαγωγής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση με το γνωστό τίμημα (δίδακτρα
από 700.000-2.000.000 δρχ. ετησίως).

Ωστόσο, η θετική αυτή εξέλιξη της διεύρυνσης της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στη
χώρα μας, «μπουκωμένη» με την «επιδεξιότητα των αριθμών», φαίνεται να
στηρίζεται σε «χάρτινα» υποστυλώματα, καθώς είναι ναρκοθετημένη στα θεμέλια
και στην προοπτική της.

Η ιδιωτικοποίηση… του Δημοσίου

Όμως, στα πλαίσια αυτά, υπάρχουν ακόμη πιο δυσοίωνα προγνωστικά.

Πόσο η μόνιμη και χρόνια υποχρηματοδότηση μπορεί να λειτουργήσει σαν τη μικρή,
συστηματική σταγόνα που αποδεικνύεται αρκετή κάποια στιγμή για να «διαβρώσει»
ολόκληρο το «δημόσιο» οικοδόμημα των Πανεπιστημίων;

Ένα είδος ξανακοιτάγματος της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στον καθρέφτη του
πρόσφατου παρελθόντος, μια ματιά στις συντεταγμένες που ορίζουν ήδη μια πλευρά
της, μπορεί να «φωτίσει» τις απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα, μπορεί να
γίνει ο «ξεναγός» ενός μέλλοντος που ήδη κυοφορείται.

Η εμπειρία των μεταπτυχιακών

Το 1996-97, οι πτυχιούχοι οι οποίοι παρακολουθούσαν μεταπτυχιακές σπουδές σε
διάφορες σχολές των ΑΕΙ ξεπέρασαν τους 12.000, αριθμός που αντιπροσωπεύει
περίπου το 10% του φοιτητικού πληθυσμού των ΑΕΙ. Σύμφωνα με τον πανεπιστημιακό
Παναγιώτη Γετίμη στο διάστημα 1990-1995 εγκρίθηκαν 120 προγράμματα
μεταπτυχιακών σπουδών χωρίς, όμως, ουσιαστική χρηματοδότηση. Συγκεκριμένα οι
δημόσιες δαπάνες ανά μεταπτυχιακό φοιτητή δεν ξεπερνούσαν τις 12.000 δρχ.
ετησίως. Στα πλαίσια αυτά εξ αρχής τέθηκε το ζήτημα της «αναζήτησης νέων
μορφών χρηματοδότησης».

Σύμφωνα με τον Νόμο 2083/92, στο πανεπιστημιακό ίδρυμα παραχωρείται το
δικαίωμα επιβολής διδάκτρων, εφόσον αυτό θεωρηθεί «αναγκαίο για την αναβάθμιση
του εκπαιδευτικού και του ερευνητικού έργου». Αποτέλεσμα;

Μια ενδεικτική μόνο παρουσίαση των ­ μετά πληρωμής ­ μεταπτυχιακών μπορεί να
«ξεκλειδώσει» τις προθέσεις για το μέλλον που προοιωνίζεται στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.

Στα 2.000.000 ανέρχονται τα δίδακτρα για την παρακολούθηση μεταπτυχιακών
Χρηματοοικονομικής – Τραπεζικής Διοικητικής και Οργάνωσης – Διοίκησης
Επιχειρήσεων στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, το ίδιο ισχύει και στο Πανεπιστήμιο
Μακεδονίας για τα μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στη Διοίκηση Επιχειρήσεων
και τα Πληροφορικά Συστήματα, όπως επίσης και για τις Νέες Τεχνολογίες στις
Διοικητικές και τις Κοινωνικές Επιστήμες, ενώ στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο
Αθηνών (ΑΣΟΕΕ) οι τιμές κυμαίνονται από 1.000.000 έως 2.400.000 δρχ. για την
ολοκλήρωση ενός προγράμματος.

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ της αύξησης των Πανεπιστημιακών Τμημάτων δεν αποτελεί, βέβαια, νέα
πρακτική. Ήδη, κατά τη δεκαετία του ’80 πραγματοποιήθηκε αύξηση του αριθμού
των Πανεπιστημιακών Τμημάτων (από 60 σε 180), η οποία δεν συνοδεύτηκε από
αντίστοιχη αύξηση του διδακτικού προσωπικού και της υποδομής των Πανεπιστημίων.

Αν εξετάσει κανείς την εξέλιξη του φοιτητικού πληθυσμού σε σχέση με την
εξέλιξη των δημοσίων δαπανών για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση θα διαπιστώσει
πολύ εύκολα ότι η «διεύρυνση» που έλαβε χώρα στα ΑΕΙ και τα ΤΕΙ τα τελευταία
χρόνια ουσιαστικά δεν χρηματοδοτήθηκε. Οι φοιτητές αυξάνονται, αλλά οι
δημόσιες δαπάνες για κάθε φοιτητή της Ανωτάτης Εκπαίδευσης μειώνονται.

Σύμφωνα με την «Επισκόπηση του Ελληνικού Εκπαιδευτικού Συστήματος – Έκθεση για
τον ΟΟΣΑ» οι σπουδαστές ΑΕΙ-ΤΕΙ από 179.000 φθάνουν τους 200.000 ανάμεσα στο
1984-85 και 1990-91, αυξάνονται, δηλαδή, σε ποσοστό 12% περίπου την ίδια
περίοδο. Όπως αποδεικνύει πρόσφατη έρευνα στα «Οικονομικά της Εκπαίδευσης» που
διεξάγεται στο Πάντειο Πανεπιστήμιο (Ν. Τάτσος, Π. Γετίμης, Ν. Πετραλιάς), οι
δημόσιες λειτουργικές δαπάνες ανά φοιτητή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση στην
Ελλάδα στο διάστημα ’85-’91 αντί να αυξάνονται μειώνονται κατά 27,8% (απόλυτες
αποπληθωρισμένες τιμές 1985). Αντίθετα, στο ίδιο διάστημα, σε άλλες ευρωπαϊκές
χώρες έχουμε σημαντικές αυξήσεις (π.χ. Ισπανία 82,86%, Γερμανία 38,65%,
Πορτογαλία 40,7%), γεγονός που επιβεβαιώνει την υποχρηματοδότηση της
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στη χώρα μας.

Ας σημειωθεί ότι όταν το 1991 στο Ελληνικό Δημόσιο ο κάθε φοιτητής στοίχιζε
κατά μέσο όρο 100.000 δρχ., στη Δανία στοίχιζε 1 εκατ. δρχ., στην Αγγλία 1,1
εκατ. δρχ., στη Γερμανία 900.000 δρχ., στην Πορτογαλία 384.000 δρχ. (απόλυτες
αποπληθωρισμένες τιμές 1985).

Παράλληλα, οι δημόσιες δαπάνες για την προμήθεια συγγραμμάτων και τα φοιτητικά
συσσίτια βρίσκονται σε τέλεια αναντιστοιχία με τον αυξημένο αριθμό των
φοιτητών, παρουσιάζοντας μείωση τα τελευταία χρόνια.

Για παράδειγμα, οι δαπάνες για σίτιση τη δεκαετία που εξετάστηκε (1983-1994),
σύμφωνα με την έρευνα του Παντείου, παρουσιάζουν μείωση της τάξεως του 56,5%.
Η Ελλάδα, λοιπόν, είναι μία από τις λίγες χώρες του ΟΟΣΑ (μαζί με την Ισλανδία
και την Ιταλία) που χρηματοδοτούν την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση με λιγότερο από
το 1% του ΑΕΠ.

Μήπως, όμως, η πολιτική της υποχρηματοδότησης είναι μια «προηγούμενη ιστορία»
και σήμερα, που προχωρούμε με ταχύτατους ρυθμούς στη δημιουργία δεκάδων νέων
τμημάτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, τα πράγματα έχουν αλλάξει;

Μια ματιά μόνο στους «προϋπολογισμούς» της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης των
τελευταίων χρόνων μπορεί να φωτίσει την απάντηση (πίνακες 2 και 3).

Όπως βλέπουμε, ενώ ο αριθμός των εισακτέων αυξάνει κάθε χρόνο, οι δημόσιες
δαπάνες για τα ΑΕΙ-ΤΕΙ μένουν στάσιμες. Η μεταβολή της τάξεως του 4% ή 5%
ανάμεσα στα έτη 1998 και 1999 δεν καλύπτει ούτε τον ετήσιο πληθωρισμό. Είναι
φανερό ότι η διεύρυνση της πρόσβασης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση
πραγματοποιείται κάτω από συνθήκες ουσιαστικής αοό-χρηματοδότησής της, γεγονός
που φαίνεται να «πριμοδοτεί» την ολοένα διογκούμενη επιμήκυνση του χρόνου
φοίτησης χιλιάδων σπουδαστών, αλλά ακόμη και τη διακοπή των πανεπιστημιακών
σπουδών κυρίως από εκείνους τους φοιτητές που δεν μπορούν να καλύψουν τα έξοδα
φοίτησης από δικές τους πηγές.