ΠΡΟΣΩΠΑ «Να θυμόμαστε τα όνειρά μας…»

Ποιητής και ήρωας της αντίστασης του Ανατολικού Τιμόρ, ο Σανάνα Γκουσμάο βγήκε
την περασμένη Πέμπτη από τις ινδονησιακές φυλακές.

Σανάνα Γκουσμάο. Ο ηγέτης του απελευθερωτικού κινήματος του Ανατολικού Τιμόρ βγαίνοντας από τη φυλακή

Ο Γκουσμάο μεταφέρθηκε και φρουρείται σε «ιδιωτική κατοικία» στο κέντρο της
Τζακάρτας. Οι ινδονησιακές αρχές έσπευσαν να δηλώσουν ότι η φυλάκισή του
συνεχίζεται, ότι ο ηγέτης της αντίστασης του Τιμόρ εξακολουθεί να εκτίει την
ποινή 20ετούς κάθειρξης που του επιβλήθηκε το 1992. Αλλά στην «ιδιωτική
κατοικία», οι αρχές θα μπορούν πιο άνετα να συζητήσουν μαζί του το μέλλον του
Ανατολικού Τιμόρ ­ ένα κομμάτι νησιού που άφησε η Πορτογαλία μετά την
Επανάσταση των Γαρυφάλλων (1974), κατέλαβε η Ινδονησία του Σουχάρτο το 1975
και μετά το προσάρτησε, το 1976, ως «27η επαρχία» της. Πραγματοποιώντας στροφή
180 μοιρών, ο νέος πρόεδρος της Ινδονησίας Χαμπίμπι δήλωσε πρόσφατα ότι το
ζήτημα του Ανατολικού Τιμόρ (ζήτημα εισβολής και κατοχής κυρίαρχου κράτους, με
πολλές ομοιότητες με το Κυπριακό) πρέπει να έχει επιλυθεί ως το τέλος του
χρόνου. Και ο Σανάνα Γκουσμάο, τον οποίο η Τζακάρτα χαρακτηρίζει «εγκληματία
του κοινού ποινικού δικαίου», δέχθηκε τις τελευταίες εβδομάδες στο κελί του
μια αντιπροσωπεία του ΟΗΕ, έναν ηγέτη της ινδονησιακής αντιπολίτευσης, μέλη
του αμερικανικού Κογκρέσου. Η κλίση του Γκουσμάο δεν ήταν το αντάρτικο, αλλά η
ποίηση ­ στη διάρκεια της κράτησής του έγραψε μια ποιητική συλλογή που
εκδόθηκε πέρυσι στην Πορτογαλία. Γεννήθηκε στις 20 Ιουνίου του 1946 στο Μάνο
Λούτο, στο ανατολικό τμήμα του Τιμόρ, ο μικρότερος από εννέα αδέλφια. Σπούδασε
τέσσερα χρόνια σε ιερατική σχολή Ιησουιτών και υπηρέτησε στον πορτογαλικό
αποικιακό στρατό. Έμεινε λίγο καιρό στην Αυστραλία και επέστρεψε στο Τιμόρ το
Νοέμβριο του 1975, μία εβδομάδα πριν από την εισβολή των ινδονησιακών
στρατευμάτων ­ η σύζυγος και τα παιδιά του έμειναν στην Αυστραλία κι έχει να
τους δει από τότε. Ενώ οι στρατιώτες του Σουχάρτο βομβάρδιζαν τους αμάχους, ο
Γκουσμάο βγήκε στο αντάρτικο και από το 1978 ήταν ο διοικητής της στρατιωτικής
πτέρυγας της οργάνωσης Fretilin. Το 1983 διαπραγματεύθηκε όμως μια κατάπαυση
του πυρός που προκάλεσε τη διάσπαση της Fretilin, οι δυνάμεις της οποίας
περιορίσθηκαν σε μερικές εκατοντάδες κακά εξοπλισμένους άνδρες. Ο Γκουσμάο
συνελήφθη το 1992. Η δίκη του στην Τζακάρτα ήταν παρωδία ­ μάρτυρες κατηγορίας
άρχισαν ξαφνικά να φωνάζουν συνθήματα υπέρ του… Καταδικάσθηκε σε ισόβια,
αλλά η ποινή του μετατράπηκε το 1993 σε 20ετή κάθειρξη. Στον πρόλογο της
ποιητικής συλλογής του, η Μοζαμβικανή συγγραφέας Μία Κούτο γράφει: «Η εποχή
μας μοιάζει να έχει εγκαταλείψει το όνειρο. Κάθε μέρα ξυπνάμε χωρίς να
θυμόμαστε τα όνειρά μας. Το Τιμόρ μοιάζει να είναι μια εξαίρεση σ’ αυτό τον κανόνα».