Το ποδόσφαιρο έχει και κοινωνικό ρόλο

«Το ποδόσφαιρο δεν είναι ζήτημα ζωής ή θανάτου, είναι κάτι ακόμα πιο
σημαντικό από αυτό». Αυτή η αξιομνημόνευτη ρήση του μάνατζερ της Λίβερπουλ,
Μπιλ Σάνκλι, υπήρξε για καιρό το ευαγγέλιο της Αγγλίας του ποδοσφαίρου. Αλλά,
σήμερα, αυτή η φιλοσοφία έχει αρχίσει να αμφισβητείται. Όχι τόσο σε σχέση με
το άθλημα αυτό καθαυτό, αλλά με την εξέλιξή του.

Μάικλ Όουεν. Από τα καινούργια ταλέντα του αγγλικού ποδοσφαίρου, αγωνίζεται στη Λίβερπουλ

Την ώρα που ισχυρές εταιρείες εποφθαλμιούν τις μεγάλες ομάδες και τα στάδια
της πρώτης κατηγορίας γεμίζουν ασφυκτικά, όλη η χώρα διερωτάται: Μήπως το
ποδόσφαιρο αποκόπηκε από τις ρίζες του; Ξέχασε τις κοινωνικές υποχρεώσεις του
και θυσίασε τις ερασιτεχνικές ομάδες του;

Η συζήτηση δεν περιορίζεται σ’ ένα στενό κύκλο νοσταλγών του παρελθόντος. Σε
μια χώρα, όπου το ποδόσφαιρο αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της λαϊκής κουλτούρας,
το θέμα αφορά 92 επαγγελματικούς συλλόγους τεσσάρων κατηγοριών. Θα ‘λεγε
κανείς ότι το αγγλικό ποδόσφαιρο, μεθυσμένο από την εμπορική επιτυχία των
ομάδων του, έχει ζαλιστεί.

Λίγους μήνες μετά την άνοδό του στην εξουσία, το 1997, ο πρωθυπουργός Τόνι
Μπλέρ ίδρυσε μία ειδική επιτροπή με αποκλειστικό σκοπό τη διεξαγωγή ερευνών
γύρω από την εξέλιξη του ποδοσφαίρου. Η ειδική αυτή επιτροπή συνέταξε στις 11
Ιανουαρίου έκθεση 55 σελίδων, αφιερωμένη στον κοινωνικό ρόλο των ποδοσφαιρικών
ομάδων και των παικτών τους. «Η εμπορική ανάπτυξη του ποδοσφαίρου έφερε οφέλη,
αλλά προκάλεσε επίσης και δυσφορία σε ορισμένες περιοχές ως προς την
κατεύθυνση που έλαβε. Ορισμένοι εκτιμούν ότι η κοινωνική εργασία στους κόλπους
της κοινότητας περιθωριοποιήθηκε στο μέτρο που επικράτησαν οι εμπορικοί
υπολογισμοί», ήταν το πόρισμα της έκθεσης.

Η κοινωνική εργασία

Στην Αγγλία, η κοινωνική εργασία δεν είναι θεωρητική. Προβλέπεται ρητά στα
συμβόλαια των ποδοσφαιριστών. Είτε παίζει σε ομάδα της πρώτης είτε της τρίτης
κατηγορίας, κάθε επαγγελματίας οφείλει να αφιερώνει τρεις ώρες από τον
εβδομαδιαίο χρόνο του σε εξωτερικές δραστηριότητες: επισκέψεις σε σχολεία ή
νοσοκομεία, εκμάθηση των μυστικών του ποδοσφαίρου σε ομάδες παιδιών. Ο
επιδιωκόμενος στόχος είναι η διατήρηση των σχέσεων με την κοινότητα και η
καταπολέμηση της βίας.

Τα μόνα διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία αυτής της δραστηριότητας είναι του 1996.
Τη χρονιά εκείνη, οι ποδοσφαιριστές όλων των κατηγοριών αφιέρωσαν 4.000 ώρες
κοινωνικής εργασίας. Οι πιο διάσημοι δεν ήταν κατ’ ανάγκη και οι πλέον
γενναιόδωροι. Το αντίθετο, μάλιστα. «Η κοινωνική προσφορά των ποδοσφαιριστών
των μεγάλων ομάδων στην κοινότητα παρουσιάζει μείωση», επισημαίνει η έκθεση.

Πολλοί ποδοσφαιριστές συμπεριφέρονται όπως οι βεντέτες της σόου μπίζνες,
απρόσιτοι και απόμακροι. Σε αντίθεση με το παρελθόν, το κοινό ταυτίζεται
ολοένα και λιγότερο μ’ αυτούς τους λαϊκούς ήρωες, που προέρχονται από χαμηλά
κοινωνικά στρώματα.

Οι επικρίσεις αυτές απευθύνονται κυρίως στις μεγάλες ομάδες, των οποίων
ορισμένοι ποδοσφαιριστές επιδεικνύουν συμπεριφορά μισθοφόρου. Από το 1994
μέχρι το 1996 π.χ. οι ποδοσφαιριστές της Τσέλσι του Λονδίνου πραγματοποίησαν
όλες κι όλες τρεις επισκέψεις στο πλαίσιο του προγράμματος «το ποδόσφαιρο στην κοινότητα».

Αλλά, εκτός από τους παίκτες, ευθύνες επιρρίπτονται και στο σύνολο του
ποδοσφαιρικού κόσμου. Η ειδική επιτροπή υπενθυμίζει ότι οι ποδοσφαιρικές
ομάδες έλαβαν κρατική βοήθεια μετά την τραγωδία του Σέφιλντ, όπου τον Απρίλιο
του 1989 από πτώση της κερκίδας έχασαν τη ζωή τους 96 άτομα. Την εποχή εκείνη,
τα οικονομικά τους έφθιναν και η πολιτεία αναγκάστηκε να συνεισφέρει για την
ανανέωση των γηπέδων με το ποσόν των 35 δισεκατομμυρίων δραχμών.

Σήμερα, η κατάσταση δεν είναι πλέον η ίδια. Χάρη στην τηλεόραση, το χρήμα ρέει
και τρεις ομάδες της πρώτης κατηγορίας συγκαταλέγονται ανάμεσα στις δέκα
πλουσιότερες του κόσμου: η Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ (Νο 1), η Νιούκασλ (Νο 8)
και η Λίβερπουλ (Νο 9). Με βάση αυτά τα δεδομένα, η ειδική επιτροπή
υπενθυμίζει σ’ αυτούς τους νεόπλουτους τις υποχρεώσεις τους απέναντι στον
πληθυσμό: «Επενδύοντας έξω από τον επαγγελματικό τομέα, το ποδόσφαιρο θα
έδειχνε ότι οι εμπορικές δραστηριότητες δεν είναι ασυμβίβαστες με ενέργειες
που ωφελούν την κοινότητα». Το ερώτημα που τίθεται είναι αν οι ποδοσφαιρικές
ομάδες λάβουν υπόψη τους αυτές τις συστάσεις. Πολλοί αμφιβάλλουν. Εντούτοις,
το στοίχημα είναι μεγάλο, γιατί διακυβεύεται το μέλλον του ποδοσφαίρου και η
θέση του μέσα στην κοινότητα. Αν η σημερινή τάση παγιωθεί, το χάσμα που
χωρίζει τις πλούσιες από τις φτωχές ομάδες θα διευρύνεται, με αποτέλεσμα την
εξαφάνιση των πιο αποδυναμωμένων συλλόγων. Και όμως, σ’ όλες τις μεγάλες
πόλεις της Αγγλίας, οι επαγγελματικές ποδοσφαιρικές ομάδες ­ ακόμα και οι πιο
φτωχές ­ αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της κοινωνικής ζωής και η όποια εξαφάνιση
θα έχει τις επιπτώσεις ενός τοπικού δράματος.