Ο χάρτης του Σύμπαντος

Χρειάστηκε δέκα χρόνια για να ολοκληρωθεί. Και, σύμφωνα με τους επιστήμονες,
μία ημέρα θα κοσμεί τον τοίχο κάθε παιδικού δωματίου. Είναι η σύγχρονη εκδοχή
του πρώτου «mappa mundi» που σχεδίασαν οι χαρτογράφοι. Ο μεγαλύτερος χάρτης
που έχει γίνει ποτέ.

Γαλαξιακός χάρτης. Απεικονίζει τη θέση 15.500 γαλαξιών και χρειάστηκαν 10 χρόνια για να ολοκληρωθεί

Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Κάρλος Φρενκ, από το Τμήμα Φυσικής και Αστρονομίας του
Πανεπιστημίου του Ντάρχαμ, αναφέρει δύο λόγους για τον σχεδιασμό αυτού του
μοναδικού χάρτη. «Ο ένας είναι προφανής. Θέλουμε να εξερευνήσουμε το Σύμπαν,
ακριβώς όπως οι πρωτοπόροι του 15ου και του 16ου αιώνα ήθελαν να βρουν τι
συμβαίνει στη Γη. Ο δεύτερος, έχει να κάνει με τους γαλαξίες που περιέχουν
κωδικοποιημένες πληροφορίες για τα φαινόμενα που συνέβησαν στις αρχές του
Σύμπαντος, λίγο μετά το Μπιγκ Μπανγκ».

Ο χάρτης απεικονίζει τη θέση 15.500 γαλαξιών σε έκταση 1.400 εκατομμυρίων ετών
φωτός, πολύ μεγαλύτερη από τη διάμετρο του γαλαξία μας που φτάνει «μόλις» τα
200.000 έτη φωτός. Παρά το τεράστιο μέγεθός του, όμως, ο χάρτης καλύπτει μόνο
το ένα δεκάκις χιλιοστό του όγκου του Σύμπαντος, το οποίο από την ώρα που
γεννήθηκε, πριν από 15 δισεκατομμύρια χρόνια, διευρύνεται ανά πάσα στιγμή.

«ΣΑΝ ΝΗΣΙΑ»

Οι πρώτοι χαρτογράφοι προτιμούσαν να σχεδιάζουν ακτογραμμές και μεγάλα νησιά
και απέφευγαν τα κενά των ωκεανών και την «άγνωστη γη». Τέτοιες περιοχές
υπάρχουν στο Σύμπαν: ο χάρτης δείχνει ότι οι γαλαξίες, ο καθένας από τους
οποίους περιλαμβάνει δισεκατομμύρια αστέρια, αποτελούνται συχνά από
συμπλέγματα που περιλαμβάνουν το καθένα δεκάδες ή δεκάδες χιλιάδες αστέρια.
Αυτά συνιστούν με τη σειρά τους «υπερσυμπλέγματα», που ξεχωρίζουν στον χάρτη
σαν νησιά σ’ έναν απέραντο ωκεανό. «Πρόκειται πράγματι για κενά», λέει ο δρ
Φρενκ. «Υπάρχουν βέβαια κι εκεί γαλαξίες, πολύ λιγότεροι όμως απ’ όσοι στα υπερσυμπλέγματα».

ΚΑΙ ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΟΣ

Ο χάρτης αποτελεί μια ερμηνεία των στοιχείων που συγκέντρωσε ο Υπέρυθρος
Αστρονομικός Δορυφόρος, ο οποίος περιστρεφόταν γύρω από τη Γη μέχρις
εξαντλήσεως των καυσίμων του, το 1993, συλλέγοντας στοιχεία για τη θερμοκρασία
του πλανήτη μας και την απόσταση εκατομμυρίων ουρανίων αντικειμένων απ’ αυτόν.

Τα στοιχεία αυτά μελετώνται από μία ομάδα επιστημόνων από τη Βρετανία και τη
Γερμανία, με στόχο να σχεδιαστεί ένας τρισδιάστατος χάρτης που θα δείχνει τι
φαίνεται από και προς τη θέση μας στο Σύμπαν.

«Mappa mundi». Ένας από τους πρώτους χάρτες, που σχεδιάστηκε το 1570 από τον Έιμπρααμ Ορτέλιους

«ΟΤΑΝ πρωτοδημιουργήσαμε αυτόν τον χάρτη στον ηλεκτρονικό υπολογιστή,
ενθουσιαστήκαμε», λέει ο δρ Φρενκ. «Ξέραμε ότι είναι ένας από τους
μεγαλύτερους χάρτες στην ιστορία. Αν μπορείτε να φανταστείτε πώς αισθάνθηκαν
οι εξερευνητές του 15ου αιώνα όταν ανακάλυψαν την Αμερική, έχετε μια ιδέα των
δικών μας συναισθημάτων». Ο Αστρονομικός Δορυφόρος μπορούσε να ανιχνεύσει
μόνον ύλη που εξέπεμπε θερμότητα, αλλά τα αποτελέσματα των παρατηρήσεών του θα
μπορούσαν να βοηθήσουν στην επίλυση του μυστηρίου της αντιύλης. Μετρώντας την
κίνηση των γαλαξιών, οι αστρονόμοι έχουν συμπεράνει ότι το Σύμπαν περιέχει
περισσότερη ύλη απ’ όση μπορούμε να παρατηρήσουμε με τα αστρονομικά εργαλεία.
Η μορφή που λαμβάνει όμως αυτή η επιπλέον ύλη ­ σωματίδια, μαύρες τρύπες; ­
δεν είναι ακόμα γνωστή.

«Το πιο εντυπωσιακό απ’ όλα είναι ότι αυτός ο χάρτης δεν πρόκειται να
ξεπεραστεί για τουλάχιστον μια γενιά», καταλήγει ο δρ Φρενκ. «Δεν υπάρχει
αυτήν τη στιγμή άλλο σχέδιο που να βασίζεται στις υπέρυθρες ακτίνες, πράγμα
που σημαίνει ότι τα συμπεράσματά μας είναι οριστικά».