ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η Ιστορία; Ένα παιδί

«Ο καλός ιστορικός μοιάζει με τον δράκο του παραμυθιού. Γνωρίζει ότι το θήραμά
του είναι εκεί όπου οσφραίνεται ανθρώπινη σάρκα». Μαρκ Μπλοχ.

Στο Καθαρτήριο. «Το βασικό είναι να προσπαθήσεις να μείνεις ενυδατωμένος» (από το «Νιου Γιόρκερ»)

Ο ΖΑΚ ΛΕ ΓΚΟΦ, ο μεγαλύτερος εν ζωή ιστορικός του Μεσαίωνα που έκλεισε την
Πρωτοχρονιά τα 75 του χρόνια, ισχυρίζεται ότι πέτυχε το αδύνατο: να μην του
προκαλεί πόνο η ερωμένη του. Και να μην της προκαλεί πόνο, βέβαια, κι αυτός.
«Η Ιστορία δεν με έκανε ποτέ να υποφέρω, μόνο χαρά μου έχει προσφέρει»,
εξομολογείται σ’ έναν Ιταλό δημοσιογράφο. «Άλλωστε, εγώ απεχθάνομαι τον πόνο.
Πώς θα μπορούσα να συνδέσω τη ζωή μου με κάτι που με κάνει να υποφέρω; Η
Ιστορία είναι για μένα ένας ζωντανός οργανισμός. Έχει αίμα, λέμφο, νευρικό ιστό».

Αρχαιολόγος, μουσικός και μαθηματικός μαζί, ένας κάπταιν Νέμο της αβύσσου,
ένας δράκος της έρευνας που αναζητεί το θήραμά του στη ζωή των μικρών και των
μεγάλων ανθρώπων: αυτός είναι ο Ζακ Λε Γκοφ, ο άνθρωπος που τόλμησε να
διαδεχθεί τον Φερνάν Μπρωντέλ στη διεύθυνση της Σχολής Ανωτάτων Σπουδών της
Γαλλίας (1972-1977). Από εκείνον διδάχθηκε τη χαρά που μπορεί να δώσει η
μελέτη της Ιστορίας. Αρκεί ο μελετητής να έχει ευρείς ορίζοντες: η Ιστορία
παίρνει τότε τη μορφή μιας γοητευτικής, νεαρής, χορεύτριας. Νεαρής; Μα φυσικά.
«Η προϊστορική περίοδος αποτελείται από εκατομμύρια χρόνια. Εκατομμύρια,
καταλαβαίνετε; Κι εμείς έχουμε ζήσει μόνο μερικές χιλιετίες. Είμαστε ακόμη
στην αρχή».

Όχι πως ο ιστορικός έχει νιώσει στη ζωή του μόνο χαρά. Ο Λε Γκοφ έχει δει και
εικόνες της κολάσεως. Πριν από λίγα χρόνια κυνηγούσε καβούρια με τον γιο του
κοντά στο σπίτι τους, στη Βρετάνη. Τα περισσότερα τα πετούσε ξανά στη θάλασσα,
κρατούσε μόνο τους πετροκάβουρες που τους θεωρούσε πάντα το πιο εύγευστο ζωικό
είδος. Σ’ αυτά τα μαχητικά οστρακόδερμα έβλεπε συχνά μια εικόνα αυτού του
διαβόλου που αναζητούσε στα διαβάσματά του. «Μου φαινόταν ότι διέκρινα κάτι το
δαιμονισμένο, όπως στις μορφές που συναντάμε στους κύκλους του Δάντη».

Μια άλλη, απροσδόκητη, εικόνα της κολάσεως είναι η Οξφόρδη, στις βιβλιοθήκες
της οποίας αναζήτησε ο ιστορικός πληροφορίες για τα μεσαιωνικά πανεπιστήμια.
Δεν έφταιγε τόσο η πόλη όσο οι Άγγλοι, «ο λιγότερο οικείος λαός» που έχει ποτέ
συναντήσει. Τους Ιταλούς, αντίθετα, τους αγάπησε: το μεγαλύτερο μέρος του
βιβλίου του «Η Γέννηση του Καθαρτηρίου» (1981) το έγραψε σ’ ένα διαμέρισμα που
βλέπει στην ωραιότερη πλατεία της Ρώμης, την πιάτσα Ναβόνα.

Και, προπαντός, μην του μιλήσετε για τον Φουκουγιάμα. Σε μια άλλη εποχή θα τον
είχε καλέσει σε μονομαχία για το θράσος του να υποστηρίξει ότι η Ιστορία
τελείωσε. Τι ανοησία, αναφωνεί. Η Ιστορία ανανεώνεται, η Ιστορία αλλάζει.
Υπήρχαν και στον Μεσαίωνα ηλίθιοι που έλεγαν ότι η Εκκλησία θα κυβερνούσε
ολοκληρωτικά την κοινωνία κι ότι, κατά συνέπεια, η Ιστορία είχε τελειώσει. Μα
η Ιστορία συνέχισε και θα συνεχίσει την πορεία της. Δεν είναι άλλωστε παρά ένα παιδί.