Σωτήρης Μουστάκας «Σαρλό» με πλαστό διαβατήριο

Μικρός ονειρευόταν να γίνει κάτι που να ‘φερνε προς τον Τσάρλι Τσάπλιν.
Έγινε, απλώς, ο Σωτήρης Μουστάκας. Ποιος ξέρει; Αν κώφευε στις παρακλήσεις
«Μιας Ιταλίδας στην Κυψέλη» ­ των παραγωγών της δηλαδή ­ να μην την
εγκαταλείψει για χάρη του Μάικλ Κέιν και της «Μαγιόρκας» του, μπορεί και να
τον ξέραμε διαφορετικά. Ή να μην τον ξέραμε καθόλου. Σημασία έχει ότι μετά 40
χρόνια κινηματογραφικής και θεατρικής παρουσίας ­ την πρώτη θα προτιμούσε να
την ξεχάσει ­ ο Σωτήρης Μουστάκας παραμένει ένας άνθρωπος χαμηλών τόνων, ένας
«νομοταγής πολίτης». Που έχει τη χαρά να έχει προσφέρει γέλιο στον κόσμο και
την επιθυμία να συνεχίσει την τέχνη του με όση αλήθεια κρύβει μέσα του.

Θαύμαζε τον Τσάρλι Τσάπλιν, στα 15 μπήκε στην ΕΟΚΑ

Η πατρική οικογένεια στη Λεμεσό τα ‘φερνε δύσκολα βόλτα. Λίγα κτήματα όλη κι
όλη η περιουσία και τι να σου κάνουν όταν έχεις να θρέψεις δέκα στόματα…
Οκτώ αδέλφια, σκορπισμένα σήμερα στην Κύπρο, την Ελλάδα, τον Καναδά και τη
Νότιο Αφρική, και ο μικρότερος όλων ο Σωτήρης.

Αδύνατο ­ σχεδόν κοκαλιάρικο ­ αλλά ζωηρό παιδί, ο Βενιαμίν της οικογένειας,
χανόταν με τις ώρες στον κόσμο του. Και ήταν ο κόσμος του η βιβλιοθήκη της
πόλης. Τα διάλεγε ένα ένα τα βιβλία του και δεν έλεγε να γυρίσει στο σπίτι αν
δεν σουρούπωνε. Τα θεατρικά έργα, ασυζητητί, ήταν η πρώτη του επιλογή. Τα
ιστορικά και τα λογοτεχνικά αμέσως μετά. Μόνο μην του ‘λεγε ν’ ανοίξει σελίδα
που να έχει σχέση με τις θετικές επιστήμες.

Όπως άλλωστε και στο σχολείο. Πρώτος στη Γλώσσα, την Έκθεση, την Ιστορία, τα
Αγγλικά, μέτριος… ας πούμε… στα Μαθηματικά και τη Φυσικοχημεία. Άλλος όμως
ήταν ο λόγος που τον έκανε ξεχωριστό και δημοφιλή στην τάξη και τους δασκάλους
του. Το χιούμορ του. Είχε από τα μικρά του φλέβα κωμικού ο Σωτήρης Μουστάκας.
Και μια ανεξάντλητη διάθεση να βγάζει γέλιο ακόμα και στις πιο στριμωγμένες στιγμές.

ΡΟΛΟΙ

Σε διλήμματα επαγγελματικού προσανατολισμού δεν βρέθηκε ποτέ. Ήξερε, πάντα,
ότι ήθελε να γίνει ηθοποιός. Στο σπίτι, στο σχολείο, στο ωδείο μαθαίνοντας
βιολί, ή στις Πλάτρες ­ το ερεινό χωριό που τίμησε με την ποίησή του ο Γιώργος
Σεφέρης ­ ακούγοντας τα αηδόνια τα καλοκαίρια που μαζευόταν εκεί η οικογένεια,
όλο και κάποιον ρόλο έπλαθε κι έπαιζε με τη φαντασία του ο Σωτήρης Μουστάκας.

Στα 15 του είπε να κάνει ένα διάλειμμα στα όνειρά του και να γίνει… «ήρωας».
Ο αγώνας της ΕΟΚΑ είχε συνεπάρει τους εφήβους της Κύπρου. «Περάσαμε από τη μια
στιγμή στην άλλη στην ενηλικίωση. Ήταν ένα διάστημα πολύ ωραίο, είχε εξάρσεις,
είχε πατριωτισμό, είχε δράση. Διαβάζαμε λίγο, την κοπανούσαμε από το σχολείο
συμμετέχοντας όπως μπορούσε ο καθένας στον αγώνα για την ένωση της Κύπρου με
την Ελλάδα.

Εμείς οι μικρότεροι παρακολουθούσαμε πότε περνούσαν τα τζιπ των Εγγλέζων με
τις ώρες, καταγράφαμε τους αριθμούς τους, μοιράζαμε φυλλάδια, κολλούσαμε
αφισέτες, μεταφέραμε μηνύματα του Διγενή, κρατούσαμε τσίλιες σε υπόγεια όπου
δούλευαν πολύγραφοι. Αυτό που δεν έκανα εγώ ήταν να μπω στις ομάδες κρούσης.
Είχα αρχίσει, βεβαίως, να εκπαιδεύομαι στη χρήση των όπλων, αλλά πολύ σύντομα
κατάλαβα ότι δεν θα μπορούσα να σκοτώσω ακόμη και… Εγγλέζο».

Η ηρωική εποχή σταμάτησε άδοξα για τον νεαρό Μουστάκα, καθώς ένα βράδυ τον
συνέλαβαν και τον οδήγησαν στις κεντρικές φυλακές της Λεμεσού που έγιναν το
«σπίτι» του για τους επόμενους επτά μήνες. «Καταλαβαίνετε, δύσκολες μέρες.
Ψωμί, ελιές, ρέγγα, άντε και καμιά φασολάδα. Είχαμε εκεί μέσα κι ένα
πλουσιόπαιδο ­ που ο πατέρας του, ο οποίος είχε σχέσεις, ως μεγαλοδικηγόρος,
με τους Εγγλέζους, του ‘φερνε πότε πότε γλυκά. Θυμάμαι μια 25η Μαρτίου είχε
φέρει ένα ταψί με πάστες με γαλάζιο και άσπρο γλάσο κι ενώ τρέχανε τα σάλια
μας προτιμήσαμε να τις χαραμίσουμε φτιάχνοντας με τις πάστες μια ελληνική
σημαία πάνω στον τοίχο. Στη θέα της και μόνο χορτάσαμε…».

ΤΟ ΔΙΑΒΑΤΗΡΙΟ

Τη φυλακή διαδέχθηκε το καθημερινό «παρών» στην αστυνομία, αλλά και οι σπουδές
στην Εμπορική Ακαδημία Λεμεσού. Η απόφαση να φύγει από την Κύπρο ήταν ήδη
ειλημμένη και οι προσπάθειες να εξασφαλίσει ένα διαβατήριο συνεχείς. Τελικά,
ένας από τους αρχηγούς της ΕΟΚΑ, ο σημερινός υπουργός Εσωτερικών της Κύπρου
Ντίνος Μιχαηλίδης, τον προμήθευσε μ’ ένα πλαστό διαβατήριο κι ένα πρωί ο
Σωτήρης Μουστάκας βρέθηκε μόνος, άφραγκος, αλλά και αποφασισμένος στην Αθήνα.
Ήταν Σεπτέμβριος του 1958.

Θα γινόταν ηθοποιός. Αυτό ήταν σίγουρο. Ο Τσάρλι Τσάπλιν είχε γίνει η κολλητή
παρέα των ονείρων του. Τις είχε δει όλες τις ταινίες του, από δύο και τρεις
φορές την κάθε μια, από τα μικρά του χρόνια. Έμπαινε από το παράθυρο της
τουαλέτας σ’ έναν κινηματογράφο κοντά στο σπίτι του και ξεχνιόταν. «Κάποια
φορά μάλιστα ήταν ένας άνθρωπος μέσα στην τουαλέτα κι εγώ τον καβάλησα από
πάνω…». Οι κύριοι του Εθνικού είχαν όμως αντίθετη γνώμη. Την πρώτη φορά τον
έκοψαν στις εξετάσεις.

Την δεύτερη τον δέχθηκαν «γιατί τους συγκίνησα. Έπαιξα λίγο θέατρο, τους είπα
ότι η Κύπρος χρειάζεται ηθοποιούς κι έτσι με πέρασαν. Και μέσα στη σχολή δεν
πίστευαν ότι κάνω για ηθοποιός. Το ίδιο έχουν πάθει κι άλλοι. Στη σχολή δεν
φαίνεσαι αν είσαι καλός ή όχι, γιατί δεν παίζεις με κοινό. Μόνον ο Βόκοβιτς, ο
Μυράτ στην τελευταία τάξη και ο Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος στην παράδοση των πτυχίων
είχαν πιστέψει σε μένα. “Αυτός θα γίνει πρωταγωνιστής”, είπαν κι άφησαν και
μένα και τη σχολή άφωνους. Τη μεγαλύτερη πάντως χαρά την πήρα αργότερα από τον
Χουρμούζιο, που στη σχολή με είχε για πέταμα. Με είδε στον “Ασυλλόγιστο” του
Μολιέρου κι έγραψε σε μια κριτική του ότι ήμουν ο καλύτερος νέος ερμηνευτής
του Μολιέρου στην Ελλάδα».

Ο ΧΡΟΝΟΣ…

Ο πρώτος του ρόλος δεν άργησε να έρθει. Και ήταν θεατρικός. Στο «Μία πόρτα,
δραχμές 500» ­ το πρώτο μιούζικαλ που ανέβηκε στην Ελλάδα των Γκούφα –
Ανδρεόπουλου, από τον θίασο Αναλυτή-Ρηγόπουλου-Βουτσά. Η πρώτη σκηνή του
Σωτήρη Μουστάκα ήταν με τον Κώστα Βουτσά όπως και η πρώτη του κινηματογραφική
εμφάνιση. Ένα λεπτό κράτησε αυτή η εμφάνιση με τον Μουστάκα να υποδύεται έναν
γκέι που μασά πασατέμπο και τραγουδάει «εκεί ψηλά στον Υμηττό, υπάρχει ένα
μυστικό».

Χρόνος αρκετός για να εκτιμήσει ο Μιχάλης Κακογιάννης τα προσόντα του και να
τον καλέσει να παίξει στον «Ζορμπά» του. Ρόλος που προτάθηκε για Όσκαρ
δεύτερου ρόλου, αλλά απορρίφθηκε λόγω τού ότι είχε μικρότερη διάρκεια από την
απαιτούμενη για Όσκαρ.

Ο ΜΑΝΟΣ Κατράκης συνήθιζε να του λέει: «Εγώ είμαι κομμουνιστής στη ζωή και
δικτάτορας στο θέατρο»…

Ο Σωτήρης Μουστάκας δεν είναι ούτε κομμουνιστής ούτε δικτάτορας.
Αυτοχαρακτηρίζεται ως ένας άνθρωπος χαμηλών τόνων, που ουδέποτε επεδίωξε την
προβολή ή κυνήγησε τις δημόσιες σχέσεις. «Δεν θα με δείτε σε δεξιώσεις και
περιοδικά, δεν μου αρέσουν τα πολλά λόγια. Μου αρκεί να παίζω, προσπαθώντας
πάντα για το καλύτερο, και βεβαίως είμαι ευτυχής να νιώθω την αγάπη του κόσμου».

Δεν τρέφει αυταπάτες και αυτοσαρκάζεται, με έναν τρόπο που εκπλήσσει: «Όχι,
δεν είμαι καθόλου ικανοποιημένος απ’ ό,τι έχω δώσει στην τέχνη μου. Ειδικά
στον κινηματογράφο, ούτε ο εαυτός μου μού αρέσει ούτε οι ταινίες μου». Δεν
σπεύδει να αναζητήσει άλλοθι στους συνήθεις υπαίτιους… βιοποριστικούς
λόγους. «Όχι, δεν τα πήρα πολύ στα σοβαρά τα πράγματα στον κινηματογράφο, άλλα
πράγματα ονειρευόμουν να κάνω, ήμουν πολύ επηρεασμένος από τον Τσάρλι Τσάπλιν,
δεν είχα την τύχη να δουλέψω με μεγάλους σκηνοθέτες, ήμουν και πολύ νέος κι
έκανα τις ταινίες απλώς για να είμαι μέσα στη δουλειά αυτή. Κάποια στιγμή που
κατάφερα να πάω στον Φίνο ­ εποχή που είχε αρχίσει η πτώση του κινηματογράφου
­, έκανα και την καλύτερή μου ταινία, το “Ένας νομοταγής πολίτης”»

ΟΙ ΚΩΜΩΔΙΕΣ

Δεν είναι το ίδιο τα πράγματα στο θέατρο. «Εδώ μπορώ να πω ότι γενικά είμαι
ευχαριστημένος. Μπορεί να μην επρόκειτο για πάρα πολύ σπουδαία έργα, αλλά
νομίζω πως τα κατάφερα, και στις κλασικές κωμωδίες και στην επιθεώρηση, να
δώσω ένα στίγμα. Δεν θέλω να πω ποιότητα, αλλά μιαν αλήθεια την έδωσα. Και
είναι η αλήθεια το μεγαλύτερο όπλο εναντίον της φτήνιας και της χυδαιότητας.
Και ο κόσμος έχει ένστικτο και το αντιλαμβάνεται αυτό».

Θεωρεί ότι η αδιάκοπη μελέτη είναι η μεγαλύτερη «προίκα» ενός ηθοποιού. «Γιατί
το θέατρο είναι τέχνη, επομένως δεν μπορείς να είσαι ανεξέλεγκτος, να
λειτουργείς μόνο με το ένστικτο».

Κοντεύει να κλείσει 40 χρόνια στο θέατρο, αλλά νιώθει πως είναι ακόμη είκοσι
χρόνων. Μπορεί να θεωρεί μεγάλη του τιμή που έπαιξε δίπλα στην Παξινού και τον
Μινωτή. Μπορεί το όνειρό του ­ κάποτε ­ να πάει στο Εθνικό για να παίξει «τους
μεγάλους, τους δύσκολους ρόλους που είναι το ψώνιο για κάθε ηθοποιό» να μην
πραγματοποιήθηκε, αλλά… «τι να κάνουμε. Έτσι τα ‘φερε η ζωή.

Πολλά πράγματα δεν έχω κάνει, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι αύριο δεν ξημερώνει
μια καινούργια μέρα. Έχω άλλωστε δείγματα τα τελευταία χρόνια ­ δύο φορές
έπαιξα Αριστοφάνη ­ ώστε να πιστεύω πως ποτέ δεν είναι αργά.

Εξάλλου, όταν θα είναι αργά, είμαι σίγουρος ότι θα το νιώσω. Έχω προετοιμαστεί
γι’ αυτό. Είτε εγώ αισθανθώ κουρασμένος είτε ο κόσμος αρχίσει να κουράζεται
από εμένα, θα αποχωρήσω εγκαίρως…».

ΑΝΗΣΥΧΕΙ για τη «φαστ-φουντ» εποχή μας. Όλα γίνονται επιφανειακά. Χωρίς βάθος,
χωρίς ουσία. Όλοι αποζητούν να γίνουν γρήγορα γνωστοί, πλούσιοι κι
επιτυχημένοι. Γεμίσαμε οπαδούς της ήσσονος προσπάθειας. Και, βεβαίως, ψάχνουμε
με το φανάρι να βρούμε λίγη ψυχή, λίγη ανθρωπιά, λίγο φιλότιμο».

Μείναμε, λέει, απλοί θεατές απέναντι στις αδικίες που οι ισχυροί του πλανήτη
επιλέγουν κάθε φορά το ποιους θα πλήξουν. Γίναμε νούμερα και αριθμοί στο
περιβάλλον της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας, όπως πάμε… «όπως κάποτε ο
κόσμος φοβόταν τον κομμουνισμό, τώρα θα φοβάται τον καπιταλισμό. Γι’ αυτό κι
αρχίζει και γυρίζει πίσω, αναζητώντας μια μέση οδό, έναν κομμουνισμό με
ανθρώπινο πρόσωπο, δηλαδή τον σοσιαλισμό».

Η ΚΥΠΡΟΣ

Τον απασχολούν όλα τα μεγάλα ή μικρότερα προβλήματα που αφορούν τον πλανήτη
μας, αλλά αυτό που τον καίει παραμένει εδώ και 25 χρόνια σταθερό και
αμετάβλητο: το Κυπριακό. «Εδώ φαίνεται ξεκάθαρα ότι τον πλανήτη μας τον
κυβερνούν νονοί. Την εισβολή και κατοχή της Κύπρου τη βάφτισαν “διαφορά δύο
κοινοτήτων”. Αντί να υποχρεώσουν την Τουρκία να αποχωρήσει από την Κύπρο,
ζητούν από την Κυπριακή Δημοκρατία να υποχωρήσει στις τουρκικές αξιώσεις.
Απειλούν την Κύπρο ότι αν δεν υπάρξει πολιτική λύση, δεν θα μπει στην Ε.Ε.
Γνωρίζοντας πολύ καλά ότι η λύση της συνομοσπονδίας που προτείνουν ισοδυναμεί
με την παράνομη κατοχή της μισής Κύπρου. Συμπέρασμα: Ο Καταστατικός Χάρτης των
Ηνωμένων Εθνών έχει καταντήσει χαρτί τουαλέτας».

Τα εσωτερικά της Ελλάδας δεν τον αφήνουν αδιάφορο. Το σκηνικό στην Παιδεία που
παρακολουθούμε το τελευταίο δίμηνο τον έχει αναστατώσει. «Εδώ παίζεται το
θέατρο του παραλόγου. Όλοι λένε ότι έχουν δίκιο. Κάποιοι προσπαθούν να
εκμεταλλευτούν την κατάσταση. Οι μαθητές το τραβάνε στα άκρα. Οι οδηγοί
τραβάνε τα μαλλιά τους και γίνονται Τούρκοι. Ένας μάλιστα πρωτοτύπησε. Έγινε
Ινδιάνος και κυνηγούσε έναν μαθητή με τσεκούρι. Τρ-Ελλάς, το μεγαλείο σου…».