ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ένα τεστ ωριμότητας

Όταν το βιβλίο εκδόθηκε στη Γαλλία, η Αριστερά άρχισε να σχίζει τις σάρκες
της. Μα στη Ρωσία, είναι ολόκληρη η ιστορία της χώρας που τίθεται υπό συζήτηση.

Στα γκουλάγκ. Ρώσοι κρατούμενοι ανοίγουν ένα κανάλι στη Λευκή Θάλασσα, το 1932

«ΤΑ κομμουνιστικά καθεστώτα προκάλεσαν τον θάνατο 100 εκατομμυρίων ανθρώπων,
έναντι 25 περίπου εκατομμυρίων που έχασαν τη ζωή τους από τον ναζισμό». Η
σύγκριση των δύο δικτατοριών από τον Στεφάν Κουρτουά στη «Μαύρη Βίβλο του
Κομμουνισμού», που κυκλοφόρησε το 1997 στη Γαλλία με αφορμή τα 80 χρόνια από
την Οκτωβριανή Επανάσταση, προκάλεσε έντονες συζητήσεις και αντιπαραθέσεις σ’
ολόκληρη την Ευρώπη. Είναι ιστορικά ορθό να συγκρίνεται ο ναζισμός με τον
κομμουνισμό; Ποιος θα μιλήσει για τους λαούς που χάθηκαν εξαιτίας της
αποικιοκρατίας, της δουλείας, του υποχρεωτικού εκχριστιανισμού; Μήπως πρέπει
να εκδοθεί και ένα αντίστοιχο βιβλίο για τα εγκλήματα του καπιταλισμού;

Με την έκδοση της «Μαύρης Βίβλου του Καπιταλισμού» από τον γνωστό γάλλο
αιρετικό Ζιλ Περώ επήλθε πέρυσι μια ισορροπία στη Δύση. Στη Ρωσία, όμως, η
σχετική συζήτηση δεν έγινε ποτέ. Οι ισοπεδωτικές και απλουστευτικές θέσεις του
Κουρτουά, σύμφωνα με τον οποίο η νίκη των μπολσεβίκων ήταν μια ιστορική
καταστροφή που προκάλεσε τον εκτροχιασμό της Ρωσίας, βολεύουν τη σημερινή
ηγεσία της χώρας αφού την απαλλάσσουν από την ενδοσκόπηση, την αυτοκριτική και
την απόδοση ευθυνών. Η αντικατάσταση της Ιστορίας από μερικές φράσεις-κλισέ
(όπως ότι η ρωσική ιστορία χαρακτηρίζεται από μια «κουλτούρα της βίας») και η
απαγόρευση κάθε πρόσβασης σε έγγραφα που σχετίζονται με σκοτεινές πλευρές του
παρελθόντος αποτελούν δοκιμασμένες και επιτυχημένες σταλινικές μεθόδους,
σχολιάζει η ανεξάρτητη εφημερίδα της Μόσχας «Νεζαβισίμαγια Γκαζέτα».
Επιτυχημένες όμως για τη νομενκλατούρα, όχι για τους πολίτες.

Ένα κυνήγι μαγισσών είναι πάντοτε αντιπαραγωγικό και επιζήμιο. Μια διαδικασία
συλλογικής ενοχοποίησης ευνοεί κατά κανόνα τους ισχυρούς ­ και στη
συγκεκριμένη περίπτωση ενέχει τον κίνδυνο να στείλει στον πάτο μια βάρκα που
παίρνει ήδη πολλά νερά. Τη δοκιμασία αυτή, όμως, ο ρωσικός λαός πρέπει να την
περάσει. Αν οι Ρώσοι δεν βρεθούν επιτέλους αντιμέτωποι με το παρελθόν τους, αν
δεν θέσουν ερωτήματα προς τον εαυτό τους, προς τους ηγέτες τους, προς τους
ιστορικούς τους, δεν θα απαλλαγούν ποτέ από τα συμπλέγματα που τους
βασανίζουν. Και δεν θα απαλλάξουν τους άλλους, τους ξένους, προς Δυσμάς και
Ανατολάς, από ένα αίσθημα φόβου. Φόβου απέναντι όχι τόσο (όχι πια) στη δύναμη,
όσο στο σκοτάδι.

Είναι ικανοί οι ίδιοι οι Ρώσοι να αναλάβουν αυτό το βαρύ έργο; Μπορούν άραγε
να μιλήσουν σήμερα με ψυχραιμία για τον εγκληματικό λιμό του 1933 στην
Ουκρανία, για τις εκτελέσεις στο Κατύν και το Κουροπάτυ, για τις δίκες, τις
εκτοπίσεις, τα γκουλάγκ; Το γεγονός της χρονιάς δεν θα είναι οι βουλευτικές
εκλογές ούτε καν η όλο και πιο πιθανή εκλογή νέου προέδρου ­ αλλά η επικείμενη
κυκλοφορία στα ρωσικά της «Μαύρης Βίβλου του Κομμουνισμού». Που θα αποτελέσει
ένα σημαντικό τεστ ωριμότητας.