Φέραμε μαζί την αλλαγή

Τον είδα για πρώτη φορά μια νύχτα, στις 13 Δεκεμβρίου 1989. Με αυτό τον
άνθρωπο έμελλε να φέρουμε την αλλαγή στη Νότια Αφρική. Έτσι θυμάται την πρώτη
του συνάντηση με τον Νέλσον Μαντέλα ο τελευταίος λευκός πρόεδρος της Νότιας
Αφρικής Φρεντερίκ Ντεκλέρκ στο παρακάτω απόσπασμα από τα απομνημονεύματά του,
που κυκλοφόρησαν πρόσφατα (The Last Trek – Α New Beginning, Η Τελευταία Πορεία
– Ένα Νέο Ξεκίνημα, εκδόσεις Macmillan).

Ντεκλέρκ-Μαντέλα. «Ο Μαντέλα ήξερε να ακτινοβολεί μια ασυνήθιστη ζεστασιά και γοητεία, όποτε το ήθελε», γράφει στα απομνημονεύματά του ο τελευταίος λευκός πρόεδρος της Νότιας Αφρικής

ΚΡΥΜΜΕΝΟΣ ΜΕΣΑ στο σκοτάδι, γλίστρησε απαρατήρητος στο υπόγειο γκαράζ του
προεδρικού γραφείου. Ώστε αυτός είναι λοιπόν ο άνθρωπος, σκέφτηκα, που για 27
ολόκληρα χρόνια στη φυλακή έγινε η ενσάρκωση του αγώνα κατά του απαρτχάιντ.
Σαν ένας κόκκος από άμμο στη σάρκα του στρειδιού, ο Μαντέλα είχε γίνει μια
μόνιμη πηγή ερεθισμού για τις προηγούμενες κυβερνήσεις. Με τα χρόνια, ένας
ολόκληρος μύθος πλέχτηκε γύρω του.

Ήταν ψηλότερος από ό,τι περίμενα και λιγάκι σκυφτός. Ακτινοβολούσε
αξιοπρέπεια, ευγένεια και αυτοπεποίθηση. Αναμετρηθήκαμε με τα μάτια. Και
νομίζω πως καταλήξαμε και οι δύο στο ίδιο συμπέρασμα: πως μπορούσαμε να
συνεργαστούμε. Αποχαιρετηθήκαμε φιλικά και συμφωνήσαμε να ξανασυναντηθούμε –
την άλλη φορά για να κουβεντιάσουμε για την αποφυλάκισή του.

ΠΩΣ ΕΓΙΝΕ Η ΑΡΧΗ

Άρχισα να θέτω τα θεμέλια της νέας Νότιας Αφρικής πριν ακόμη γίνω πρόεδρος.
Λίγες μόνο ημέρες μετά την ορκωμοσία μου, στις 12 Σεπτεμβρίου 1989, επέτρεψα
τις διαδηλώσεις διαμαρτυρίας, που έως τότε απαγορεύονταν. Αυτό με έφερε σε
αντίθεση με τους συνεργάτες μου. Όμως έτσι έστειλα παντού το μήνυμα που ήθελα.
Άρχισα τη συστηματική απελευθέρωση σημαντικών κρατουμένων. Έπρεπε να
προετοιμάσω το έδαφος για την αποφυλάκιση του Μαντέλα.

Όλος ο κόσμος περίμενε εκείνη την Κυριακή, στις 11 Φεβρουαρίου 1990, με τα
μάτια καρφωμένα στον Νέλσον Μαντέλα, καθώς έκανε τα πρώτα του βήματα προς την
ελευθερία. Μίλησε στις μάζες. Τα λόγια του, προφανώς γραμμένα από κάποιους
σκληροπυρηνικούς του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου, δεν ήταν αυτά που περίμενα
να ακούσω. Όμως, βλέποντάς τον να ξεπροβάλλει, χέρι χέρι με την Ουίνι, από τις
πύλες των φυλακών Βίκτορ Βέρστερ, συνειδητοποιούσα μια αναντίρρητη αλήθεια:
ότι είχε ήδη αρχίσει μια αμετάκλητη διαδικασία που κανείς δεν μπορούσε να
προβλέψει την έκβασή της.

ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΟΥ ΜΠΙΣΟ

Τον Μάιο του 1992, οι συνομιλίες για τις συνταγματικές αλλαγές δεν βόλευαν πια
το Κογκρέσο και τους συμμάχους του. Άρχισαν οι κινητοποιήσεις, οι απεργίες, οι
διαδηλώσεις. Με αποκορύφωμα τη σφαγή 48 ανθρώπων στο Μποϊπατόνγκ. Το Κογκρέσο
έριξε όλη την ευθύνη σε μένα. Η αποστροφή μου για τη σφαγή με έσπρωξε να δείξω
προσωπικό ενδιαφέρον για τα θύματα και τους συγγενείς τους και να επισκεφθώ το
Μποϊπατόνγκ. Ο Μαντέλα, που έως τότε με κατέκρινε για αδιαφορία μπροστά στους
θανάτους των μαύρων, με κατηγόρησε που θέλησα να δείξω τη συμπόνια μου.

Τον άλλο μήνα, η επιτροπή Γκόλντστοουν με απάλλαξε από κάθε ευθύνη για εκείνα
τα γεγονότα. Όμως, ο Μαντέλα ανακοίνωσε την απόσυρση του Κογκρέσου από τις
συνομιλίες. Ακολούθησαν νέες διαμαρτυρίες, νέες διαδηλώσεις. Και νέες σφαγές,
όταν 28 διαδηλωτές έχασαν τη ζωή τους στο Μπίσο από τα πυρά στρατιωτών.

Τα γεγονότα του Μπίσο αποτέλεσαν καμπή. Το κέντρο βάρους μετατοπίστηκε στους
μετριοπαθείς του Κογκρέσου. Και έτσι επέστρεψε στις συνομιλίες.

ΓΝΩΡΙΣΑ την Ελίτα και τον σύζυγό της Τόνι Γεωργιάδη το 1989, στο Λονδίνο.
Αποκτήσαμε οικογενειακές σχέσεις. Μαζί τα Σαββατοκύριακα και αργότερα διακοπές
στην Ελλάδα.

Η Ελίτα με σαγήνευσε από την πρώτη στιγμή. Δεν ήταν μόνο όμορφη. Είχε μια
αστραφτερή προσωπικότητα. Αργά αλλά σταθερά, ένιωθα μια ακατανίκητη έλξη.
Αργότερα, το ίδιο μου είπε πως ένιωθε και αυτή. Όμως κανένας από τους δυο μας
δεν έδειξε τίποτα στον άλλο. Τον Οκτώβριο του 1993, ένιωσα πως δεν άντεχα πια
να πνίγω τα αισθήματά μου. Βρήκα μια ευκαιρία να τα εκμυστηρευτώ. Και τότε
ανακουφιστήκαμε και οι δυο. Ύστερα, η σχέση μας προχώρησε γοργά. Τον Ιούλιο
του 1994, σε ένα ταξίδι με θαλαμηγό στην Ελλάδα, καταλάβαμε πως είχαμε πια
φτάσει σε μια καμπή. Δεν μπορούσαμε να κρυβόμαστε άλλο. Μόλις επιστρέψαμε στο
Κέιπ Τάοουν, ο Τόνι μου είπε ότι είχε μάθει για τον έρωτά μου με την Ελίτα.
Δεν του έκρυψα την αλήθεια. Αποφάσισα με την Ελίτα να διακόψουμε τη σχέση μας
για να σώσουμε τους γάμους μας. Αντέξαμε έτσι μόνο δυο χρόνια. Η αγάπη μας
ήταν πιο δυνατή. Αποφασίσαμε να το πούμε στους συζύγους μας. Πέρυσι χώρισα με
τη Μαρίκε. Αναλαμβάνω όλη την ευθύνη γι’ αυτό. Όμως ήταν πέρα από τις δυνάμεις
μου. Ελπίζω κάποτε η Ιστορία να με κρίνει με επιείκεια.