Σάλος για την εκλογή αρνητή της γενοκτονίας

Μία έντονη διαμάχη έχει ξεσπάσει στους κόλπους της γαλλικής ακαδημαϊκής
κοινότητας. Ο λόγος; Η πρόσφατη εκλογή του Ζιλ Βενστέν στην έδρα τουρκικής
ιστορίας που δημιουργήθηκε ειδικά για αυτόν στο φημισμένο πανεπιστημιακό
ίδρυμα College de France. Όπως ορίζει ο γαλλικός νόμος, ο διορισμός του θα
γίνει οριστικός μόνον αφ’ ότου εγκριθεί από τον πρόεδρο Σιράκ. Κάτι που αφήνει
στο πλήθος των ιστορικών που τον κατηγορούν ως αρνητή της γενοκτονίας των
Αρμενίων, ένα σχετικό περιθώριο δράσης…

Φεβρουάριος 1919: φωτογραφία-ντοκουμέντο της γενοκτονίας των Αρμενίων

ΠΟΙΟΣ είναι όμως ο Ζιλ Βενστέν και γιατί κατηγορείται για αρνητισμό; Γεννήθηκε
στη Γαλλία το 1945 και σπούδασε Ιστορία στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης, όπως
επίσης και Ανατολικές Γλώσσες στο Ecole Nationale des Langues. Το 1972
διορίστηκε βοηθός καθηγητή στην πανεπιστημιακή σχολή Κοινωνικών Επιστημών και
το 1988 κατέλαβε την έδρα της Τουρκικής και Οθωμανικής Ιστορίας, που
δημιουργήθηκε εκεί ειδικά για αυτόν. Είναι υπεύθυνος για τον τουρκικό τομέα
του γαλλικού Κέντρου Ιστορίας, καθώς και για την ομάδα Τουρκικών και
Οθωμανικών Σπουδών του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικής Έρευνας. Τα
διαπιστευτήριά του, λοιπόν, αποδεικνύουν μία βαθιά γνώση της τουρκικής
ιστορίας και του ισλαμικού κόσμου, γενικότερα. Έχει εξάλλου συγγράψει πολλά
βιβλία και άρθρα σχετικά με το θέμα αυτό. Ένα από αυτά είναι και το «όπλο» που
στρέφουν σήμερα εναντίον του οι επικριτές του.

Πρόκειται για ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε το 1995 στη γαλλική επιθεώρηση «L’
Histoire» και στο οποίο ο Βενστέν, αν και δεν αμφισβητεί άμεσα το γεγονός ότι
οι Τούρκοι προέβησαν σε μαζικές σφαγές Αρμενίων το 1915, εκφράζει κάποιες
αμφιβολίες όσον αφορά τις εκτιμήσεις του αριθμού των θυμάτων ­ αμφισβητώντας,
τελικά, έμμεσα την ακρίβειά τους. Οι ισχυρισμοί των Αρμενίων περί 1,5
εκατομμυρίου θυμάτων απορρίπτονται, σύμφωνα με τον Βενστέν, «από πλήθος
ιστορικών».

«Και αν υπάρχουν όντως κάποια λησμονημένα θύματα», αυτά είναι οι μουσουλμάνοι
που σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων… Εξάλλου, δήλωνε ο Γάλλος
ιστορικός το 1995, «δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν την ενοχή της
οθωμανικής κυβέρνησης».

ΕΠΙΜΕΝΕΙ

Τρία χρόνια μετά τη δημοσίευση του επίμαχου άρθρου, ο Βενστέν ­ ο οποίος,
παραδόξως, παραδέχεται ότι δεν είναι ειδικός όσον αφορά την τραγική, για τους
Αρμένιους, αυτή περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ­ εξακολουθεί να πιστεύει
πως δεν υπάρχει σαφής απόδειξη ότι η κυβέρνηση της εποχής εκείνης είχε λάβει
συνειδητά την απόφαση να εξοντώσει τον αρμενικό λαό.

Αν και σε μια επιστολή του προς τον διευθυντή τού Ecole de France, Ζιλμπέρ
Νταγκρόν, με ημερομηνία Ιουλίου 1998, δέχεται ότι ο όρος «γενοκτονία» μπορεί,
πράγματι, να χρησιμοποιηθεί στην περίπτωση των Αρμενίων, εφόσον τον
αντιλαμβανόμαστε ως τον «μαζικό ακρωτηριασμό ενός πληθυσμού».

Απομένει τώρα να προσδιορίσει τους δράστες αυτού του «ακρωτηριασμού»…

ΣΥΜΦΩΝΑ με τον Ισραέλ Σαρνί, διευθυντή του ισραηλινού Ινστιτούτου Ερευνών για
το Ολοκαύτωμα και τη Γενοκτονία, «τα γραπτά του Βενστέν αποτελούν ένα σαφές
παράδειγμα μιας καινούργιας ­ και ιδιαίτερα επικίνδυνης ­ μορφής
εξευγενισμένου αρνητισμού». Πολλοί είναι αυτοί που συμμερίζονται την άποψή
του. Ανάμεσά τους, διαπρεπείς ιστορικοί και συγκρητολόγοι από ολόκληρο τον
κόσμο. Απέναντί τους, βρίσκεται ο διευθυντής του «Ecole de France» Ζιλμπέρ
Νταγκρόν και η ομάδα των στενών συνεργατών του Βενστέν. Και η διαμάχη που έχει
ξεσπάσει ανάμεσά τους ­ από τότε που η υποψηφιότητα του Βενστέν για την έδρα
της Τουρκικής Ιστορίας ήταν ακόμα υπό συζήτηση ­ ευθύνεται ίσως για την οριακή
διαφορά των ψήφων της επιτροπής του Πανεπιστημίου στις 29 Νοεμβρίου: ο Βενστέν
εξελέγη καθηγητής με ψήφους 18 υπέρ και 16 κατά, σε πείσμα του κανόνα που
θέλει τις αποφάσεις να είναι ομόφωνες σε αυτού του είδους τις «εκλογές».

Γεγονός παραμένει, όμως, ότι ο Βενστέν εξελέγη τελικά καθηγητής στο College de
France. Και για τους επιζήσαντες της γενοκτονίας των Αρμενίων ­ την οποία,
αξίζει να σημειωθεί, η γαλλική Βουλή αναγνώρισε επισήμως τον περασμένο Μάιο ­,
όπως και για τους πολλούς ιστορικούς της περιόδου εκείνης, η εκλογή του
ισοδυναμεί με μια πρώτη νίκη του ιστορικού αρνητισμού. Παρόλο που υπάρχει
πλήθος μαρτυριών, τόσο από διασωθέντες όσο και από διπλωμάτες, που
αποδεικνύουν ότι είχε, πράγματι, δοθεί «άνωθεν εντολή» εξόντωσης των Αρμενίων
­ ότι διεπράχθη, πράγματι, «κρατικό έγκλημα εναντίον μιας πληθυσμιακής
ομάδας», όπως ορίζει τη γενοκτονία η Σύμβαση του 1948. Το πρόβλημα λοιπόν δεν
τοποθετείται τόσο σε επίπεδο ιστοριογραφικό, όσο σε επίπεδο ηθικό και
πολιτικό. Και το βάρος πέφτει τώρα στον Ζακ Σιράκ, που καλείται να δώσει, με
την επικείμενη απόφασή του, μια κάποια λύση.