Ένας καφές, ένα κρασί παρέα με τον Κούντερα…

Τα φιλολογικά καφενεία του Παρισιού, διάσημα ακόμα και μερικά χρόνια μετά το
Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, είναι γεγονός ότι έπαψαν προ πολλού να υπάρχουν. Για τους
λάτρεις της Πόλης του Φωτός, (κυρίως από τη Λατινική Αμερική και από τις χώρες
της Κεντρικής Ευρώπης), αυτό το χαρακτηριστικό «κουλέρ λοκάλ» αντικαταστάθηκε
εδώ και καιρό με φαστφουντάδικα και φαστ-πρετ α πορτέ.

ΤΟ ΜΟΝΟ «λογοτεχνικό» καφενείο που υπάρχει (κι αυτό μόνο την πρώτη Τρίτη κάθε
μήνα, από τις εξήμισι τ’ απόγευμα ως αργά το βράδυ) είναι το «Atelier», που ο
οικοδεσπότης του (για τις φιλολογικές Τρίτες και μόνο) είναι ο ελληνικής
καταγωγής Γάλλος δοκιμιογράφος και διευθυντής του τριμηνιαίου περιοδικού «Το
εργαστήρι του μυθιστορήματος», ο Λάκης Προγκίδης.

Κι ενώ όλο το Παρίσι ψάχνει να συναντήσει τον Μίλαν Κούντερα (γνωστό σε μας κι
από εξωσυγγραφική φήμη), κι ενώ αναζητά μια τηλεοπτική του συνέντευξη (δεν
έχει δώσει καμιά τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια), κι ενώ θέλει να δει καμιά
πρόσφατη φωτογραφία του (ούτε κι αυτές κυκλοφορούν στα γραφεία των
εφημερίδων), μπορεί άνετα να τον δει, ψηλό, ωραίο κι ασπρομάλλη, κάθε Τρίτη,
απαράβατα, στο καφενείο αυτό του Μονπαρνάς.

Οι συγγραφείς που μαζεύονται κυρίως είναι Γάλλοι μεταξύ 25-45 ετών, εκδοθέντες
και σε αναζήτηση εκδότη, αυτοί που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του «Εργαστηρίου»
του Προγκίδη, όπου οι επαγγελματίες κριτικοί απουσιάζουν. Διότι, κατά την
άποψη του Προγκίδη, που είναι θεωρητικά τεκμηριωμένη στα γραπτά του, μόνο οι
συγγραφείς πρέπει σήμερα να γράφουν για τα βιβλία άλλων συγγραφέων. Οι
θεωρητικοί της λογοτεχνίας έχουν έδρες στα πανεπιστήμια, οι κριτικοί στήλες
στις εφημερίδες και τα περιοδικά, οι μόνοι που είναι εξορισμένοι από τη
συζήτηση περί του μυθιστορήματος είναι οι ίδιοι οι μυθιστοριογράφοι.

Στις συνάξεις της Τρίτης βλέπει κανείς και περαστικούς από άλλες τέχνες. Στη
Γαλλία εκείνοι που ασχολούνται περισσότερο με τη λογοτεχνία είναι οι
γελοιογράφοι-σκιτσογράφοι. Αλλά και γεροντότεροι ομότεχνοι περνούν καμιά φορά,
έτσι για να δουν το νέο πνεύμα στην εποχή που αναζητάει τη μορφή του.

Και το Ελληνάκι (ο Λάκης, με την Ελληνίδα γυναίκα του, τη γλυκιά Ντόρις)
μανουβράρουν αυτό το πολυσυλλεκτικό συναπάντημα, χωρίς άγχος, με άνεση, χωρίς
καμιά μορφή λογυδρίων, πέρα από τα εντελώς απαραίτητα πληροφοριακά, ενώ από το
μπαρ ρέει άφθονος ο καμπανίτης, ή η μπίρα σε μεγάλα γερμανικά ποτήρια, ή, όπως
πρόσφατα, το νέο Μποζολέ, το κρασί που εμφανίζεται κάθε χρονιά στις 18 του
Νοέμβρη, μαζί με τα βραβεία Γκονκούρ, Φεμινά και Μεντισίς.

Την Τρίτη αυτού του μήνα που συνέπεσε με πρωτομηνιά, κοντά στον Sempe, (τον
σκιτσογράφο, τον αντίστοιχο δικό μας Στάθη), τον Μισέλ Ντεόν, τον συγγραφέα
του «Μπαλκονιού στις Σπέτσες» (με τα σχεδόν άπταιστα ελληνικά του), δίπλα από
τον Κούντερα και τη γυναίκα του Βέρα (τη μούσα όλων των βιβλίων του) βρέθηκε
και μια συγγραφέας γνωστότερη όμως από την εκπομπή της στην τηλεόραση, η
Κριστίν Μπραβό. Στο βάθος ο μεγάλος αδικημένος του φετινού «Γκονκούρ», ο
παράξενος στην όψη, όπως και στα γραπτά του, Μισέλ Ουελμπέκ, παρατηρούσε ένα
σχολείο που είχε στρατοπεδεύσει εν είδει εκδρομής στη διπλανή αίθουσα του καφενείου.

Και τότε έγινε το καθόλου παράδοξο: μόλις οι μαθήτριες έμαθαν ότι εκεί ήταν η
Κριστίν Μπραβό, έσπευσαν να της ζητούνε αυτόγραφα. Δίπλα της ο Κούντερα ήταν
ευτυχής που κανείς δεν τον αναγνώριζε. Αλλά και να τον γνώριζαν, αμφέβαλε όπως
είπε αν καμιά μαθήτρια Γυμνασίου θα ερχόταν να του ζητήσει αυτόγραφο. Η
τηλεόραση από πολύ καιρό έχει εξορίσει το βιβλίο.

Τώρα, θα με ρωτήσει κανείς, και τι λένε οι συγγραφείς που συναγελάζονται μια
φορά το μήνα σε ένα καφενείο, που δεν είναι κλειστό για την κανονική πελατεία
του, αλλά προσφέρει το χώρο του σε μια συνομοταξία ανθρώπων που επιμένουν
ακόμα σε αυτό το μοναχικό επάγγελμα, το γράψιμο. Από όσο μπορώ να ξέρω, από
όσα διαπίστωσα τις λίγες φορές που βρέθηκα κι εγώ εκεί, αιτούμενο δεν υπάρχει.
Το μόνο αιτούμενο είναι ο συναγελασμός, για λίγες ώρες, ανθρώπων που
ασχολούνται με το ίδιο αντικείμενο, τη γραφή, είτε σαν πάρεργο, είτε σαν κύριο
έργο, και που νιώθουν την ανάγκη να βρεθούν για λίγο μαζί, ν’ αναπνεύσουν τον
ίδιο αέρα για λίγες ώρες, αφού όπως έγινε σήμερα η ζωή, με το e-mail, τα
κινητά και τα φαξ, η ζεστασιά της ανθρώπινης επικοινωνίας πάει να γίνει νετρίνο.

Το βιβλίο του Λάκη Προγκίδη «Η κατάκτηση του μυθιστορήματος: απ’ τον Βοκκάκιο
στον Παπαδιαμάντη», που κυκλοφόρησε πρόσφατα και στη χώρα μας, στην έξοχη
μετάφραση του Γιάννη Κιουρτσάκη, από τις εκδόσεις της Εστίας, με πρόλογο του
Μίλαν Κούντερα, ίσως να σημαίνει μια νέα εποχή για την ελληνική διανόηση στο
Παρίσι, που μέχρι τώρα δεν φαίνονταν να έχει άλλους συνεχιστές.