ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η σαπουνόπερα και το δράμα

Όταν στις αρχές αυτής της δεκαετίας η μεταπολεμική τάξη πραγμάτων κατέρρεε
μαζί με το τείχος του Βερολίνου, η νέα τάξη πραγμάτων προανήγγελλε συμβολικά
τον θρίαμβό της, με έναν πόλεμο κατά του Ιράκ.

ΚΑΘΩΣ η δεκαετία εκπνέει, ένας άλλος πόλεμος κατά του Ιράκ ήρθε να σημαδέψει
τη σύντομη ιστορία αυτής της νέας εποχής: να δώσει, δηλαδή ­ καθώς οι
βομβαρδισμοί της Βαγδάτης συνέπεσαν με την ψηφοφορία στην Ουάσιγκτον, για την
ροζ παραπομπή του Αμερικανού προέδρου ­ σε αυτό που αναγγέλθηκε ως ιστορικό
δράμα έναν χαρακτήρα, ή έστω μια επίφαση, τηλεοπτικής σαπουνόπερας.

Η νέα εποχή, άλλωστε, άρχισε με τις αστραπές ενός «βίρτσουαλ» πολέμου στις
οθόνες του CNN. Με τηλεοπτικές καταιγίδες συνεχίζεται. Στη μικρή οθόνη δείχνει
τα όρια, τις αντιφάσεις και τα κενά της. Από τη μυθολογία της μικρής οθόνης
δανείζεται και τους ήρωες και τα δράματά της. Ένας σκηνοθέτης, άλλωστε, ο
Μπάρι Λέβινσον, έδωσε και τον τίτλο στο εν εξελίξει σίριαλ ­ τον τίτλο «wag
the dog», ή «κάνω έναν πόλεμο για να ξεχαστεί ένα σκάνδαλο».

Αυτά ως προς την κατ’ επίφασιν σαπουνόπερα. Αλλά πίσω από το σίριαλ
εξελίσσεται πάντα και το ιστορικό δράμα.

Η νέα τάξη πραγμάτων αναγγέλθηκε ως η εποχή μιας αποτελεσματικής, ενιαίας και
ικανής να επιβάλλεται διά της βίας στους ανόμους διεθνούς έννομης τάξης. Οι
πρόσφατοι βομβαρδισμοί της Βαγδάτης δίνουν την οριστική διάψευση της υπόσχεσης αυτής.

Όχι γιατί ο Σαντάμ δεν είναι πράγματι ένας διεφθαρμένος και αιμοσταγής
δικτάτορας, αλλά γιατί αν πρόκειται να βομβαρδιστούν ο τρόμος, η αυθαιρεσία
και η διαφθορά, τα δύο τρίτα των κυβερνήσεων της γης θα έπρεπε να υφίστανται
σήμερα ανάλογες κυρώσεις.

Όχι γιατί δεν παραβιάζει η Βαγδάτη τον νόμο του ΟΗΕ, αλλά γιατί αν επρόκειτο ο
νόμος αυτός να επιβληθεί, οι Κρουζ θα έπρεπε να πετάνε τώρα, επίσης, κατά του
Τελ Αβίβ ή της Άγκυρας. Όχι γιατί δεν πρέπει η διεθνής κοινότητα να επιβάλει
τον νόμο της και διά της βίας αν χρειαστεί, αλλά γιατί η βία κατά αμάχων (που,
όπως έχει αποδειχθεί, εξυπηρετεί τη διατήρηση στην εξουσία του «χρήσιμου
Σαντάμ») και η βία χωρίς την έγκριση της διεθνούς κοινότητας δεν είναι η βία
του νόμου. Είναι η βία του κυνισμού της ισχύος, δίχως καν το άλλοθι της
ιδεολογίας, της ουτοπίας ή της ελπίδας, που η μεταπολεμική τάξη πραγμάτων προσέφερε.

Αυτός ο κυνισμός της ισχύος δεν μπορεί να ενοποιήσει τον κόσμο μας, αυτόν τον
θρυμματισμένο κόσμο που το 1989 «ξύπνησε από το μεγάλο όνειρο της ιστορίας,
για να βυθιστεί σε ένα κενό ελπίδας», όπως έλεγε τότε ο ιστορικός Έρικ
Χοπσμπάουμ. Ούτε μπορεί να υποκαταστήσει το παλιό εκείνο όνειρο της
απελευθέρωσης (που συχνά είχε αποδειχθεί εφιάλτης αυταρχισμού ­ αλλά αυτό
είναι μια άλλη ιστορία), με ένα νέο, ρεαλιστικότερο και συνεκτικότερο όραμα.

Μετατρέπει, απλώς, το κενό ελπίδας σε ένα μεγάλο ηθικό κενό. Και στο χάσμα του
επιτρέπει να φουντώσει ένας κόσμος σκοτεινών προφητειών, εθνικών και
θρησκευτικών φανατισμών και ανεξέλεγκτων συγκρούσεων.

Στα μισά της δεκαετίας, γεννήθηκε η ελπίδα πως αυτό τον νέο, συνεκτικό και
νομιμοποιητικό λόγο θα τον προσφέρει η ανανέωση της δυτικής σοσιαλδημοκρατίας,
η επαναδιατύπωση του προγράμματός της από τα παραδοσιακά βαριά γερμανικά στα
ανάλαφρα και φωτογενή αγγλικά του Κλίντον και του Μπλερ.

Μα φαίνεται ήδη πως η ελπίδα αυτή πέταξε μαζί με τους πυραύλους της «αλεπούς
της ερήμου».

Όπου απεδείχθη ότι η νέα, φέρελπις σοσιαλδημοκρατία δεν δυσκολεύεται μόνον να
αποκαταστήσει την κλονισμένη ισορροπία ανάμεσα στην αγορά και την κοινωνία,
ανάμεσα στη δύναμη του κέρδους και τη δύναμη της ανθρώπινης αλληλεγγύης.

Δυσκολεύεται περισσότερο να αποκαταστήσει την ισορροπία ανάμεσα στην ηθική και
την πολιτική, εκεί μάλιστα που αυτή η ισορροπία έχει περισσότερο διαταραχθεί:
στις σχέσεις της Δύσης με τον Τρίτο Κόσμο.