ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Δικαιο(αιδημο)σύνη

Πίσω και πέρα από τις φραστικές ή τηλεοπτικές αντι(παρα)θέσεις του υπουργού
Δικαιοσύνης με την ηγεσία της Δικαιοσύνης σοβεί μια κρίσιμη διαφορά αντιλήψεων
ως προς τον σύγχρονο ρόλο και τα μέσα δράσης μιας δικαιοσύνης της πρόληψης και
της διαπαιδαγώγησης (και όχι της τυφλής καταστολής).

Σημαίες ξεθωριασμένες απ’ το μίσος και το γινάτι ο Ποινικός
μας Κώδικας Δ. Πιστικού, Η ενάτη σταυροφορία

Ας φωτίσουμε ορισμένες πλευρές του θέματος. Η νομική επιστήμη, αν και
αναπόσπαστο μέρος των κοινωνικών επιστημών, πολλές φορές (αυτο)περιορίζεται
στον άχαρο ρόλο ενός μηχανιστικού συστήματος ερμηνείας του αστικού δικαίου.

Έτσι, ο νομικός υποβαθμίζεται σε ρόλο «πρακτικού διαμεσολαβητή» στις επίδικες
διαφορές, παραβλέποντας και αποχρωματίζοντας τις (επι)δράσεις των πολλαπλών
συστημάτων. Όμως το δίκαιο δεν δημιουργεί την κοινωνία ούτε οι νομικές σχέσεις
μπορεί ν’ αποκοπούν ή ν’ απομονωθούν από το πλαίσιο διαμόρφωσης/λειτουργίας τους.

Οι ευρωπαϊκές (όπως και παλαιότερα οι βαυαρικές) «εισαγωγές αυτούσιων λύσεων»
στην ελληνική νομική/κοινωνική πραγματικότητα συχνά δεν εναρμονίζονται με το
περί δικαίου αίσθημα του λαού. Στο παρελθόν, η Ελλάδα ως συγκεντρωτικό κράτος
ταύτιζε το Δίκαιο με τον Νόμο (και την Τάξη).

Η Δικαιοσύνη, αδιαφορώντας ή ταπεινώνοντας τον απλό άνθρωπο, είχε φθάσει στο
οριακό σημείο να εμποδίζει την ανάπτυξη της Δημοκρατίας, αφού ο τρόπος, η
γλώσσα, τα κριτήρια απονομής της είχαν και έντονη ιδεολογική φόρτιση.

Σήμερα, που στόχος μας δεν είναι μία κοινωνία συμβίωσης ιδιωτών αλλά μία
κοινωνικοποιημένη κοινότητα με ολοκληρωμένους ανθρώπους-πολίτες, σήμερα που
πιστεύουμε ότι το έγκλημα δεν είναι απλώς μια πράξη που τιμωρείται από τον
νόμο αλλά μια ενέργεια που αξίζει να τιμωρηθεί σύμφωνα με τον συλλογικό κώδικα
κοινωνικών αξιών, σήμερα που στην κατάχρηση ελευθερίας του δράστη δεν απαντάμε
με κατάχρηση εξουσίας ή με παρέμβαση πάνω στην προσωπικότητά του, δεν πρέπει η
Δικαιοσύνη να μένει αδιάφορη, απαθής, κάτι σαν να ‘ναι ένας απρόσωπος
διανομέας ποινών.

Η Δικαιοσύνη αποτελεί ένα κοινωνικό βαρόμετρο, καταγράφει την πίεση των
κοινωνικών διεργασιών πάνω στα άτομα, αναζητεί την κοινωνική (και όχι μόνο τη
δικαστική) αλήθεια.

Δεν είναι οι γενετικές (φυλετικές) ιδιομορφίες των συλλαμβανόμενων προσώπων,
τα ίχνη του πολιτικού παρελθόντος, η νομική επένδυση στερεοτύπων και
καταλοίπων, η χρησιμοποίηση του εγκληματία «ως επανορθώσιμης μηχανής» (με
εργαλείο τη σωφρονιστική αθλιότητα), που θα βοηθήσουν τη Δικαιοσύνη να μη
«χάσει (το) ύψος (της)».

Η ιδέα του δικαίου πρέπει να πραγματώνεται υπέρ της κοινωνίας και στο όνομα
της αλληλεγγύης.

Το «παλιό» δεν πεθαίνει με τον σκληρό νόμο, αλλά με την πρόταξη του πολιτισμού
και της κοινωνικής ευαισθησίας (και πολιτικής).

Στο πλαίσιο αυτό ο δικαστής οφείλει να αναλάβει (και) ρόλο ειρηνοποιού, να μη
μετατρέπει το δίκαιο σε άλλοθι καταπίεσης, να μην εγκλωβίζεται σε λογική
esprit de corps.

Το θέμα δεν είναι αν οι αποφάσεις του «εκτελούνται», αλλά αν «κατανοούνται»
από το κοινωνικό σώμα, δεδομένου ότι ο δικαστής δεν είναι τυφλός εφαρμοστής
διατάξεων, αλλά ανεξάρτητος (όχι όμως και υπεράνω συγκρούσεων και υποψιών)
ερμηνευτής της ίδιας της ζωής του ανθρώπου και των έργων του, της ίδιας της
κουλτούρας, της παιδείας και της ιστορικής αλήθειας της χώρας του.

Νομίζω ότι πρέπει όλοι να έχουν τα μάτια τους ανοικτά:

­ Ο υπουργός Δικαιοσύνης για να μη βρεθεί μπροστά είτε σε φιμωΜΜΕνους είτε σε
κρατ(αι)οΜΜΕνους δικαστές.

­ Οι δικαστές για να μη χρησιμοποιηθούν από τα ΜΜΕ εναντίον της ίδιας της
Δημοκρατίας (ως τηλεχειριζόμενοι ΔιαΜΜΕσολαβητές).

­ Τα ΜΜΕ για να μη γίνουν ουρά μιας εμπορευματοποιημένης ψευτοηθικής τηλεδικών
και τηλεϊστοριών.

­ Οι άνθρωποι-πολίτες για να μην καταστούν όμηροι του κυκλώματος διαπλοκής και
παραεξουσίας που ανθεί στη χώρα μας.

Η Δικαιοσύνη δεν αποτελεί έκφραση της ευσπλαχνίας των σοφών, αλλά συνιστά τον
θεσμικό εγγυητή και ρυθμιστή των ελευθεριών μας. Ελευθερίες που κατακτώνται με
αγώνες του λαού και θυσίες της πατρίδας και ασκούνται υπέρ ολοκλήρου του λαού.
Ούτε η Δικαιο(ασχημο)σύνη ούτε η Δικαιο(ελεημο)σύνη έχουν θέση στον 21ο αιώνα.
Μόνον η Δικαιο(σωφρο)σύνη και Δικαιο(αδελφο)σύνη έχουν νόημα.

Για όλους.

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα Επικοινωνίας
και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.