ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οικονομία ή κοινωνία αγοράς

Η οικονομία της αγοράς θριάμβευσε κι έγινε αποδεκτή απ’ όλες τις χώρες του
πλανήτη. Η παγκοσμιοποίηση, την οποία πρέπει να τη δεχτούμε ως ιστορική στιγμή
παγίωσης μεσο-μακροπρόθεσμων αλλαγών και όχι μόνο ως διεθνοποίηση των
ανταλλαγών και της κίνησης κεφαλαίων, είναι μία πραγματικότητα που είναι
αδύνατο να απαρνηθούμε και να αγνοήσουμε.

ΕΙΜΑΣΤΕ αναγκασμένοι να ζήσουμε, να εργαστούμε και να ευημερήσουμε μ’ αυτή
προετοιμάζοντας με τον αποτελεσματικότερο τρόπο τους εργαζόμενους και τις
επιχειρήσεις να συμμετάσχουν δυναμικά και αποτελεσματικά στη νέα πλανητική
οικονομία αξιοποιώντας τις ευκαιρίες και περιορίζοντας τις δυσμενείς συνέπειες.

Υπάρχει ένοχος για την παγκοσμιοποίηση: είναι η τεχνολογική πρόοδος, αλλά
υπάρχει και θύμα: είναι η λιγότερο εξειδικευμένη εργασία. Ο πραγματικός θύτης
όμως είναι η τεχνολογική πρόοδος που δίνει πλεονέκτημα στους πλέον
εξειδικευμένους και όχι η παγκοσμιοποίηση αυτή καθαυτή και τούτο γιατί το
επίπεδο ζωής, κατά κύριο λόγο, καθορίζεται από εσωτερικούς παράγοντες και όχι
ως αποτέλεσμα οποιουδήποτε ανταγωνισμού για την κατάκτηση των παγκοσμίων
αγορών (για παράδειγμα, οι εξαγωγές αντιπροσωπεύουν το 10% του ΑΕΠ στις ΗΠΑ).

Έχουν γραφεί υπερβολές ή ανακρίβειες για τις αρνητικές συνέπειες της
παγκοσμιοποίησης και έχει χρησιμοποιηθεί ως άλλοθι λανθασμένων οικονομικών
πολιτικών μερικών χωρών (αυτό που το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο χαρακτηρίζει
ως bad govemance¹).

Ωστόσο, είναι γεγονός ότι η μη εξειδικευμένη εργασία αποτελεί το κύριο θύμα:
στην Ευρώπη με τη μορφή της αυξημένης ανεργίας, στις αγγλοσαξονικές χώρες με
τη μορφή των μίζερων μισθών.

Έχει, όμως, και πολλαπλές άλλες συνέπειες. Η ιδέα της προοπτικής, του
σχεδιασμού και του μέλλοντος τείνει να εξαφανιστεί από το κοινωνικό και
πολιτικό πεδίο: ζούμε με αγωνία την καθημερινότητα, το άμεσο και το επείγον
που μας περιορίζει και μας οδηγεί στην έλλειψη ελπίδας για το μέλλον. Ο ίδιος
ο καπιταλισμός μεταμορφώνεται με το πέρασμα της εξουσίας από τους οφειλέτες
στους πιστωτές χρησιμοποιώντας την αντιπληθωριστική πολιτική ­ η οποία ενέχει
για πολλούς στοιχεία ισότητας ­ για τη διάβρωση της θέσης της μεσαίας τάξης,
της οποίας η ένταξη στις αλλαγές καθίσταται προβληματική. Επίσης, αλλάζει το
πεδίο των μισθολογικών διαπραγματεύσεων και συμβιβασμών από το εθνικό στο
διεθνές επίπεδο, ανατρέποντας τους ιστορικούς συμβιβασμούς μεταξύ
«φιλελεύθερων» και «σοσιαλιζόντων» που αναπτύχθηκαν μετά τον πόλεμο στις
διάφορες χώρες μεταξύ πολιτικών εσωτερικού κεϋνσιανισμού και εξωτερικού φιλελευθερισμού.

Τέλος, αποδυναμώνει τις κρατικές εθνικές εξουσίες, από τις οποίες αφαιρεί μέσα
άσκησης της πολιτικής τους εντός των συνόρων, ενώ ο πλανήτης διοικείται
εμμέσως ­ εξ ου και τα προβλήματα ­ από μη κρατικούς παίκτες της
παγκοσμιοποίησης (μη κυβερνητικές οργανώσεις, πολυεθνικές κ.λπ.).

Εκτός από την αρνητική λογική της περιχαράκωσης στο έθνος-κράτος, έχουν
προταθεί πολλές θετικές προτάσεις γενικού ή μερικού χαρακτήρα: από τη
δημιουργία ενός «οικονομικού συμβουλίου ασφαλείας» (Jacques Delors) έως την
καθιέρωση και επιβολή κοινών και οικολογικών παραμέτρων (Διεθνές Γραφείο
Εργασίας) που, όμως, εκλαμβάνεται ως επιθετική ενέργεια από τις χώρες του Νότου.

Το βασικό όμως ερώτημα, που αποτελεί και την καρδιά του προβλήματος, είναι το
εξής: θέλουμε να εξακολουθούμε να ζούμε σε «κοινωνία με οικονομία της αγοράς»
ή σε «κοινωνία αγοράς»².

Αυτό το κοινωνικό μοντέλο θα έχει τρεις τουλάχιστον πρακτικές συνέπειες:
απόσυρση του κράτους από τους τομείς υγείας, παιδείας ή ακόμα και της
αστυνόμευσης, διεύρυνση των δικαιωμάτων της ιδιοκτησίας και ενδυνάμωση του
ποινικού δικαίου, που θα αποτελεί το μοναδικό αποτρεπτικό όργανο των ελευθεριών.

Θα πρέπει να αντισταθούμε στην εγκαθίδρυση μιας κοινωνίας της αγοράς, αλλά
αυτό σε καμιά περίπτωση δεν θα αποτελεί άλλοθι στον κοινωνικό συντηρητισμό και
την άρνηση κάθε αλλαγής.

1. Πρόκειται για μια λέξη που καλύπτει διαφθορά, νεποτισμό, πελατειακό
σύστημα, μονοπώλια, αμφίβολες σχέσεις μεταξύ κράτους, τραπεζών και επιχειρήσεων.

2. Η έννοια «κοινωνία της αγοράς» αναπτύχθηκε στη δεκαετία του 1930 από
τον Αυστριακό φιλόσοφο οικονομολόγο Friedrich von Hayek, Nobel οικονομίας το
1974, φίλο και ανταγωνιστή του Keynes.

Ο Γ. Δ. Σκουτέλης είναι μέλος της επιστημονικής επιτροπής κοινωνικού διαλόγου
για το ασφαλιστικό.