Τα «παιδιά» επιστρέφουν για να βρουν τις ρίζες τους

Τα παιδιά. Σήμερα τα περισσότερα είναι γύρω στα σαράντα. Και αναζητούν τις φυσικές οικογένειές τους, καθένας για τους δικούς του λόγους

Όλα ήταν ξεκαθαρισμένα μέσα του: ήξερε από τα πέντε του χρόνια ότι είναι
υιοθετημένος, ήξερε πως τα μεσογειακά του χρώματα οφείλονται σε γονίδια
ελληνικά, οι θετοί του γονείς ποτέ δεν του έκρυψαν την αλήθεια. Κι όταν
αποφάσισε να έρθει στην Ελλάδα, ήξερε τι έκανε: πήρε ένα ταξί, έφθασε στα
χαμηλά κτίρια του Κέντρου Βρεφών «Μητέρα», χτύπησε την πόρτα, συστήθηκε και
ζήτησε να δει τον φάκελό του. Σ’ ένα από αυτά τα χαμηλοτάβανα δωμάτια πέρασε ο
Μαρκ τους πρώτους μήνες της ζωής του. Από την άνοιξη έως το φθινόπωρο του
1962. Το πρώτο του όνομα ήταν ένας αριθμός. «1104». Ήταν το χιλιοστό εκατοστό
τέταρτο παιδί του ιδρύματος, κι ένα από τα χίλια πεντακόσια βρέφη που δόθηκαν
για υιοθεσία το χρονικό διάστημα 1959 έως 1972. Ήταν επίσης ένα από τα
εξακόσια μωρά που ταξίδεψαν με την καινούργια τους οικογένεια στην Ολλανδία.
Μία από τις χώρες με τις οποίες είχε υπογράψει η Ελλάδα τη σχετική διακρατική
συμφωνία ­ εκείνα τα δύσκολα χρόνια του ’50-70 ­ όταν δεν υπήρχε ούτε ως
πιθανότητα στη σκέψη μιας ανύπαντρης μητέρας η ιδέα να κρατήσει το μωρό της,
όταν δεν υπήρχε ούτε ως αναφορά ο όρος «άγαμη μητέρα» στο Οικογενειακό Δίκαιο.
Ήταν εκείνα τα χρόνια που η «προσφορά», μικρότερη της «ζήτησης» στην εγχώρια
«αγορά», ωθούσε τους υπευθύνους του Ιδρύματος να απευθυνθούν στο εξωτερικό, σε
Ευρωπαίους γονιούς, αλλά και σε ομογενείς των ΗΠΑ οι οποίοι ζητούσαν
απεγνωσμένα ένα παιδί για υιοθεσία. Αυτά τα μωρά, γυναίκες και άνδρες σήμερα,
επιστρέφουν στην Ελλάδα αναζητώντας τις ρίζες τους. Στην Ολλανδία μάλιστα
έχουν ιδρύσει και σύλλογο, που του έδωσαν το συμβολικό ­ και ελληνικότατο ­
όνομα «Τα παιδιά». Σαράντα χρόνια μετά, η σελίδα ξανακλείνει…

­ «ΦΩΝΟΠΟΙΕΙ λίγο». ­ Δηλαδή; «Μάλλον εδώ θέλει να πει ότι το κοριτσάκι δεν
έδειχνε και μεγάλη ικανότητα στην ομιλία, μπορεί να κόμπιαζε ή να μην έλεγε
ολόκληρες τις λέξεις. Δεν είναι καταπληκτικός ο τρόπος που κρατούσαν τις
σημειώσεις τότε;».

Η Σοφία Κωνσταντέλια και η Ειρήνη Πέτσα είναι οι δύο κοινωνικοί λειτουργοί του
Κέντρου Βρεφών «Μητέρα» που εργάζονται στο Τμήμα Αναζήτησης Ριζών. Το τμήμα
δημιουργήθηκε το 1983 όταν άρχισαν δειλά-δειλά να καταφθάνουν στο «Μητέρα» οι
πρώτες επιστολές – αιτήματα των παιδιών που υιοθετήθηκαν. Συνολικά 1.500
παιδιά πήραν το δρόμο της υιοθεσίας από τις αρχές του 1960 έως το 1972. Τα
περισσότερα από αυτά τα παιδιά αναζητούν τώρα τους «βιολογικούς» τους γονείς,
όπως τα ίδια προτιμούν να τους χαρακτηρίζουν.

Δεκαετία του ’60. Μαυρόασπρα χαμόγελα από τα μωρά που πήραν το δρόμο της υιοθεσίας. Σήμερα επιστρέφουν στην Ελλάδα αναζητώντας τις ρίζες τους…

Στο μικρό γραφείο οι δύο συνεργάτιδες θα ήθελαν μια ζωή για να απαριθμήσουν
όσα έχουν ζήσει τα τελευταία χρόνια. Σκυμμένες πάνω από έναν χοντρό φάκελο,
ένα σκληρό χαρτόνι χρώματος ροζ, ξεφυλλίζουν έγγραφα και βλέπουν φωτογραφίες.
Διαβάζουν τις χειρόγραφες σημειώσεις των βρεφοκόμων της εποχής και είναι σαν
να αντικρύζουν τα ίδια τα μωρά στις κούνιες. Και, παρά την εμπειρία, δεν
σταματούν να δείχνουν την έκπληξή τους όταν έρχονται αντιμέτωπες με τις
παράξενες συμπτώσεις. Το κοριτσάκι που είχε πρόβλημα με τη «φωνοποίηση»,
σήμερα είναι φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο και μάλιστα σχεδιάζει να σπουδάσει
λογοθεραπεία.

Το Τσιγγανάκι που οι γονείς του ενεθάρρυναν να σπουδάσει πιάνο, αναφώνησε
«αυτό θα μάθω» όταν άκουσε να παίζουν στο δρόμο τουμπελέκι. Και κάποια στιγμή
συνειδητοποίησαν ότι η κάθε μία έψαχνε τη μητέρα δύο αδελφιών τα οποία
υιοθετήθηκαν από διαφορετικές οικογένειες χωρίς να γνωρίζει το ένα την ύπαρξη
του άλλου!

ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ

Η θέση τους, του «ουδέτερου» παρατηρητή, τους επιτρέπει να γνωρίζουν
λεπτομέρειες που ίσως δεν θα μάθουν ποτέ οι άμεσα ενδιαφερόμενοι. Λεπτομέρειες
ευχάριστες ή δυσάρεστες. «Δεν είναι ό,τι πιο εύκολο να πούμε σε κάποιον που
εκδήλωσε ενδιαφέρον ότι η μητέρα του δεν ζει πια. Έχουμε επίσης μια περίπτωση
που η φυσική μητέρα άφησε μεγάλη περιουσία, την οποία κληρονομεί το θετό
παιδί, την ύπαρξη του οποίου όμως δεν γνωρίζουν οι άλλοι συγγενείς. Σε μια
άλλη περίπτωση, ο αδελφός υιοθετημένου κοριτσιού στην Ολλανδία, παντρεύτηκε
συμπτωματικά… Ολλανδέζα και ζει εκεί χωρίς να έχει ιδέα για την ύπαρξη της
αδελφής του. Όταν αναζητώντας τη μητέρα του κοριτσιού βρήκαμε τον αδελφό της,
ήταν μία από τις ιδιαίτερα συγκινητικές στιγμές να τους ακούμε να μιλούν στα
Ολλανδικά και να διαπιστώνουν ότι ζουν στην ίδια πόλη. Ξετυλίγοντας το κουβάρι
της αναζήτησης, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια πραγματικότητα που ξεπερνά τα
όρια της φαντασίας».

Η έναρξη της διαδικασίας αναζήτησης ριζών γίνεται όταν το υιοθετημένο παιδί
εκφράσει την επιθυμία «και πάντα εξετάζεται κάθε περίπτωση χωριστά από το δικό
μας συμβούλιο», όπως επισημαίνει η κ. Σούλα Ευθυμίου, πρόεδρος του «Μητέρα».
«Ο νόμος είναι σαφής ως προς αυτό και προστατεύει το δικαίωμα της οικογένειας
που υιοθέτησε το παιδί».

Η ΑΛΗΘΕΙΑ

Στην περίπτωση των παιδιών που υιοθετήθηκαν στο εξωτερικό, ένα στοιχείο που
διευκολύνει είναι πως στο 99% των περιπτώσεων γνωρίζουν από μικρά παιδιά την
υιοθεσία τους και την έχουν αποδεχθεί. Σύμφωνα με έρευνα που είχε
πραγματοποιήσει το «Μητέρα» και παρά τις προτροπές ψυχολόγων και κοινωνικών
λειτουργών, μόνο 16% των παιδιών που υιοθετήθηκαν στην Ελλάδα γνωρίζει την
αλήθεια από τη νεαρή ηλικία. «Γι’ αυτό και τα αιτήματα αναζήτησης μάς έρχονται
κυρίως από το εξωτερικό και λιγότερο από την Ελλάδα».

Η σχετική διαδικασία χαρακτηρίζεται «ιδιαίτερα δύσκολη» από τους κοινωνικούς
λειτουργούς γιατί απαιτεί τη μέγιστη δυνατή διακριτικότητα. Πάντως στην εποχή
του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου τα νέα φθάνουν με τον κλασικό τρόπο στο Κέντρο
Βρεφών «Μητέρα» που ίδρυσε τη δεκαετία του ’50 η βασίλισσα Φρειδερίκη και
εξακολουθεί μέχρι σήμερα να είναι ο κρατικός φορέας που διαχειρίζεται
υιοθεσίες στη χώρα μας. Ο ταχυδρόμος μεταφέρει πολύ συχνά τα τελευταία
δυο-τρία χρόνια τις επιστολές των υιοθετημένων παιδιών, τα οποία, ύστερα από
τρεις δεκαετίες σιωπής, αποφασίζουν «σ’ αυτή την κρίσιμη ηλικία, μεταξύ 25-40
χρόνων» πως έφθασε η στιγμή να κλείσουν τη σελίδα.

ΞΑΝΑΓΥΡΙΖΟΥΝ

Όπως εξηγεί η προϊσταμένη της Κοινωνικής Υπηρεσίας του «Μητέρα» κ. Τασούλα
Κουσίδου, «δεν είναι τυχαίο που τώρα έχουμε όλο αυτό το ενδιαφέρον».

Η κ. Κουσίδου, η οποία ξεκινούσε την επαγγελματική της σταδιοδρομία τη
δεκαετία του ’60, έχει προσωπικές αναμνήσεις από εκείνη την εποχή και ομολογεί
πως είναι μια μοναδική εμπειρία να παρακολουθεί «τα βρέφη της εποχής εκείνης
που υιοθέτησαν οικογένειες στο εξωτερικό, τα οποία ξαναγυρίζουν στην Ελλάδα.
Σ’ αυτή την ηλικία τα υιοθετημένα παιδιά έχουν πλέον αποδεχθεί ώριμα την
υιοθεσία τους και είναι έτοιμα να γνωρίσουν τους φυσικούς γονείς τους. Ασφαλώς
και πάλι δεν είναι κάτι που συμβαίνει εύκολα. Χρειάζεται πολλή δουλειά να
γίνει, ώστε να προετοιμαστούν και οι δύο πλευρές, πόσο μάλλον όταν επίκειται
συνάντηση. Ζήσαμε ορισμένες ιδιαίτερα συγκινητικές στιγμές τέτοιων
συναντήσεων, αλλά και είχαμε και περιπτώσεις που δεν υπήρξε ανταπόκριση. Το
δεύτερο, όσο κι αν φαίνεται παράξενο, διαπιστώθηκε συχνά και από το μέρος της
μητέρας. Δηλαδή η μητέρα δεν επιθυμεί να γνωρίσει το παιδί».

Μία από τις δυσκολίες που έχουν να αντιμετωπίσουν οι κοινωνικοί λειτουργοί του
Τμήματος Αναζήτησης Ριζών, είναι η μυστικότητα που απαιτούν οι χειρισμοί.
«Εμείς δεν μπορούμε να πάρουμε τηλέφωνο ή να στείλουμε επιστολή λέγοντας
“ψάχνουμε την κυρία τάδε γιατί την ψάχνει το παιδί της. Πρέπει να βρούμε την
ίδια για να της μιλήσουμε”», εξηγεί η κ. Πέτσα. «Πολλές φορές οι φυσικές
μητέρες δεν τολμούν να εκμυστηρευθούν σε κανέναν την ύπαρξη του παιδιού για
λόγους απόλυτα συνδεδεμένους με τα αίτια που τις ώθησαν στη λύση της υιοθεσίας».

ΛΥΣΗ

«Τότε», ήταν μικρής ηλικίας, από 15 έως 21 χρόνων, με μια ανεπιθύμητη
εγκυμοσύνη, στις περισσότερες των περιπτώσεων από χωριά και μικρές πόλεις,
χωρίς οικονομική ή συναισθηματική στήριξη, με την υιοθεσία να προβάλει ως
μοναδική λύση. «Τώρα», έχουν μεγαλώσει πια, μπορεί να έφτιαξαν μια άλλη
οικογένεια, να απέκτησαν άλλα παιδιά, να κρατούν μυστική την τραυματική
εμπειρία της εγκυμοσύνης ακόμα και από τον σύζυγο. Η Ειρήνη Πέτσα δεν θα
ξεχάσει ποτέ «όταν περίμενε μισή ώρα στην πόρτα, απέναντι σε μια μητέρα που
προσπαθούσε να την πείσει ότι δεν είναι το πρόσωπο το οποίο αναζητεί» και η
Σοφία Κωνσταντέλια μια ανάλογη περίπτωση όπου η μητέρα δεν ήθελε να παραδεχθεί
ότι το παιδί είναι δικό της. «Για να φθάσουμε όμως μέχρι το συγκεκριμένο
πρόσωπο, έχουμε ψάξει και διασταυρώσει εξονυχιστικά τις πληροφορίες μας. Αν
βεβαίως μετά η μητέρα αποφασίσει ότι δεν θέλει να δώσουμε τα στοιχεία της,
εμείς σεβόμαστε αυτή την απόφαση. Το ίδιο κάνουμε κι όταν το παιδί μάς πει ότι
δεν είναι ακόμα έτοιμο για μια συνάντηση. Δεν πιέζουμε κανέναν».

Ειρήνη Πέτσα – Σοφία Κωνσταντέλια. Τα αρχεία του «Μητέρα» ανοίγουν ξανά. Στους φακέλους υπάρχουν όλες οι λεπτομέρειες ζωής των υιοθετημένων παιδιών

Ο ΜΑΡΚ δόθηκε για υιοθεσία σε ένα ζευγάρι στην Ολλανδία το φθινόπωρο του 1962.
Οι γονείς του, έστειλαν τα χαρτιά τους στο «Μητέρα», ήρθαν κι έμειναν περίπου
ένα μήνα στην Ελλάδα μέχρι να γνωρίσουν καλύτερα το μωρό, βάφτισαν τον Μαρκ σε
μια εκκλησία προτεσταντών στο κέντρο της Αθήνας και μετά επέστρεψαν στη χώρα τους.

Σήμερα ο γιος τους είναι μέλος του συλλόγου «Τα παιδιά», μαζί με άλλους 200
Ολλανδούς, οι οποίοι υιοθετήθηκαν μέσω του «Μητέρα», ζει σε μια πόλη λίγο έξω
από το Ρότερνταμ μαζί με τον φίλο του, εργάζεται ως διευθυντής Νοσηλευτικού
Προσωπικού στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας του τοπικού νοσοκομείου, έχει
ταξιδέψει αρκετά και είναι ευτυχισμένος με τη ζωή που έχει. Η αδελφή του,
είναι επίσης Ελληνίδα, υιοθετημένη από την ίδια οικογένεια. Ζει όμως στον
Καναδά «και δεν βρίσκει το λόγο να αναζητήσει τη φυσική της μητέρα».

Ο Μαρκ στα τριάντα επτά του χρόνια αποφάσισε να το κάνει. Δυο χρόνια πριν, από
τις αρχές του 1997, προετοίμαζε τη συνάντηση. Οι γονείς του δεν του έκρυψαν
ποτέ την αλήθεια. «Το ήξερα από τότε που ήμουν πέντε χρόνων. Έτσι ήξερα γιατί
δείχνω τόσο “Έλληνας” στα χρώματα. Δεν μου ήταν κάτι ξένο, ή τρομακτικό. Παρ’
όλα αυτά δεν ήταν κι εύκολο».

Όταν συνάντησε τη βιολογική του μητέρα πίστευε πως είχε προετοιμαστεί αρκετά.
Δεν υπολόγιζε όμως την «άλλη πλευρά». Η μητέρα του, μια γυναίκα που η
οικογένειά της την έδιωξε όταν έμαθε για την εγκυμοσύνη και δεν τη δέχθηκε
ποτέ πίσω, «έδειχνε πολύ κουρασμένη και έκλαιγε». Ο Μαρκ κάποια στιγμή
αισθάνθηκε ότι ήταν αυτός ο «ενήλικος» στη συνάντηση. Τον αποκαλούσε «γιο»,
αλλά αυτός δεν μπορούσε να την πει «μητέρα». Της έδωσε ένα φυλαχτό που είχε
μαζί του από ένα ταξίδι στο Ισραήλ κι εκείνη του χάρισε ένα σταυρό ­
αγορασμένο με οικονομίες δύο χρόνων, από τότε που έμαθε ότι ο Μαρκ επιθυμεί να
τη συναντήσει… Η συνάντησή τους έγινε εκεί όπου άρχισαν όλα, τριάντα έξι
χρόνια νωρίτερα: στο Κέντρο Βρεφών.

«Η βιολογική μου μητέρα δεν απέκτησε ποτέ άλλα παιδιά», λέει ο Μαρκ και η φωνή
του ακούγεται ψύχραιμη από την άκρη του τηλεφώνου. «Να σας διαβάσω κάτι που
έγραψα εκείνες τις μέρες;», ρωτάει.

«Εκείνη την Κυριακή είχε πολλή ζέστη. Αύγουστος του ’97 στην Αθήνα. Ξέρω για
τη μητέρα μου πως με γέννησε όταν ήταν 21 χρόνων στο νοσοκομείο μιας μικρής
πόλης και μετά με πήγε στο ίδρυμα για υιοθεσία. Ο πατέρας μου ήταν άγριος, δεν
της φέρθηκε ποτέ καλά, ήταν δέκα χρόνια μεγαλύτερός της. Γεννήθηκα 3 κιλά.
Μπαίνω στο “Μητέρα” και γνωρίζω την Ειρήνη. Έχω ακούσει τη φωνή της στο
τηλέφωνο. Θέλω πολύ έναν καφέ, δεν μου προσφέρει τίποτα. Στο γραφείο της είναι
ο φάκελός μου. Η μητέρα μου ίσως δεν έκανε άλλα παιδιά γιατί δεν ξεπέρασε ποτέ
την άσχημη ιστορία της με τον πατέρα μου. Δεν ήμουν πια το παιδί της, ήμουν το
μοναδικό παιδί της. Όμως δεν ήταν επιλογή μου να βρεθώ σ’ αυτό τον κόσμο.
Ευγνωμονώ τη μητέρα μου που προσπάθησε να μου δώσει μια καλύτερη ζωή».